Potok Złoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: Potok Złoty w innych znaczeniach tego słowa.
Potok Złoty
Ilustracja
Zamek
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód  obwód tarnopolski
Rejon Gerb buchach rayon.png buczacki
Powierzchnia 19,70 km²
Populacja (2003)
• liczba ludności
• gęstość

2406
121 os./km²
Nr kierunkowy +380 3544
Kod pocztowy 48451
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Potok Złoty
Potok Złoty
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Potok Złoty
Potok Złoty
Ziemia48°54′27″N 25°20′18″E/48,907500 25,338333
Portal Portal Ukraina
Galeria: zamek, kościół
Potok Złoty. Wieża wjazdowa w zamku
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Potok Złoty. Zamek
Zamek w Potoku Złotym. Schemat
Potok Złoty. Kościół
Potok Złoty. Kościół
zamek

Potok Złoty (ukr. Золотий Потік) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, 24 km od Buczacza, w rejonie buczackim na południu obwodu tarnopolskiego.

Historia[edytuj]

W 1545 r. dobra na których leży Złoty Potok zostały darowane przez króla Polski Zygmunta Starego ówczesnemu podkomorzemu halickiemu Jakubowi z Potoka herbu Pilawa.

Aleksander Czołowski i Bohdan Janusz wskazali, że Potok otrzymał prawo miejskie magdeburskie w roku 1578.[1]

Według innych badaczów, założycielem miasta był polski szlachcic, wnuk Jakuba z Potoka, wojewoda bracławski Stefan Potocki (1568-1631), który w 1601 roku uzyskał dla miejscowości prawo miejskie magdeburskie i dokonał zmiany nazwy na Złoty Potok. On też zbudował zamek obronny.

Po śmierci prowincjała o. Ambrożego z Urzędowa przeor potocki o. Zacharjasz Radziejowski jako wikary generalny zwołał kapitułę do Potoka na 18 października 1620[2].

Pod koniec XVIII wieku Potoccy sprzedali Potok Złoty i majątek zaczął przechodzić z rąk do rąk, co spowodowało jego zubożenie. W 1875 roku jego właścicielem jednak został Włodzimierz Gniewosz (1838–1909), który położył duże zasługi w odbudowie miasteczka, oraz zbudował tzw. "Dwór Gniewoszów". Mieściła się w nim znakomita kolekcja malarstwa m.in. Fałata i Kossaka. Po Włodzimierzu Złoty Potok odziedziczył Aleksander Gniewosz (1873-1930), a po nim Aleksander jr Gniewosz (1920-2003)[3][4] – uczestnik bitwy o Monte Cassino oraz Antoni Gniewosz (ur. 1922). W rodzinie Gniewoszów Złoty Potok pozostawał do 1939 roku. We wsi ustanowiono kaplicę grobową Gniewoszów[5]

W 1901 działała gorzelnia Markusa Leiba Bergmanna[6].

Po zakończeniu I wojny światowej, od listopada 1918 r. do lata 1919 Potok Złoty przejściowo znalazł się w Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej.

W 1939 roku miasteczko spłonęło podpalone przez tzw. "nieznanych sprawców", a w roku 1945 roku wszyscy Polacy zostali ze Złotego Potoku wygnani.

W latach 1939-1941 i 1944-1962 Potok Złoty był siedzibą rejonu złotopotockiego.

Zabytki[edytuj]

  • zamek[7] z początku XVII wieku, zbudowany przez Potockich na planie kwadratu z sześciobocznymi basztami w narożach i wieżą bramną od północy. Od tej strony znajdował się też pałac Potockich. Całość otaczały wały ziemne i nawodniona fosa. W 1672 roku zajęty przez Turków i ponownie w 1676 roku. Od czasów Rozbiorów Polski w ruinie
  • kościół rzymskokatolicki parafialny pw. Najświętszej Marii Panny i św. Szczepana pierwszego męczenika, ufundowany przez Stefana Potockiego i jego żonę Marię Mohylankę (wybudowany w latach 1611-1634[8][a][9]). Stefan Potocki został pochowany w kościele. Na sklepieniach krzyżowo-żebrowych oraz na ścianach zachowały się freski z XVIII w. z legendę o herbie książąt Potockich[10]. Częściowo zrujnowany w okresie Ukraińskiej SRR po wysiedleniu z tych ziem Polaków, m. in. w 1954 r. kościół przebudowano na kino, burząc wieżę. Wyremontowany po upadku ZSRR z inicjatywy polskiego duchownego i działacza kresowego ks. Ludwika Rutyny; obecnie kościół parafialny, proboszczem parafii jest ks. Dariusz Piechnik[11].
  • cerkiew pw. Świętej Trójcy, murowana, z roku 1897.
  • pałac Gniewoszów herbu Rawicz z 1840 r. znajduje się na zachód od zamku. Obiekt wybudowany przez Olszewskiego. W trakcie budowy z zamku powyrywane zostały kamienne detale: obramowania okien i drzwi, ciosowe balustrady oraz kominki, które użyto przy wznoszeniu pałacu. Budowa ta doprowadziła Olszewskich do ruiny w związku z czym pałac kupił Jan Stojowski, a następnie przeszedł w ręce rodziny chasydzkich cadyków Friedmanów z Sadogóry. Od 1875 r. własność Włodzimierza Hipolita Gniewosza. Jego rodzina, syn Aleksander, a potem jego dwóch małoletnich synów mieszkali w obiekcie do 1939 r. Pałac piętrowy, wybudowany na planie dłuższego prostokąta, na wysokim fundamencie, był zwieńczony dachem czterospadowym[12]. Wokół pałacu duży park z alejami. Całość przetrwała do ​​dnia dzisiejszego[13].

Pomniki[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Bohdan Janusz, Aleksander Czołowski. Przeszłość i zabytki wojewódstwa tarnopolskiego, Tarnopol 1926, s. 25.
  2. Sadok Barącz: Rys dziejów zakonu kaznodziejskiego w Polsce. T. 1. Lwów : W. Maniecki, Drukarnia Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1861, s. 282.
  3. Książka telefoniczna 1939. genealogyindexer.org, 1939. [dostęp 2015-08-22]. s. 692.
  4. Stanisław Nicieja: Moje kresy. Potok Złoty - blask i zagłada. Nowa Trybuna Opolska, 2011-01-29. [dostęp 2015-08-22].
  5. Anna Sylwia Czyż, Bartłomiej Gutowski: Cmentarze Podola – źródło do badań nad sztuką i hisorią. repcyfr.pl. [dostęp 2015-08-22]. s. 182.
  6. Gorzelnie i Fabryki wódek w Galicji w 1901 r.
  7. Złoty Potok. [dostęp 16.9.13].
  8. Tomasz Zaucha, Kościół parafialny p.w. Narodzenia Najśw. Panny Marii i Św. Szczepana pierwszego męczennika w Potoku Złotym, s. 209.
  9. Zdaniem Bohdana Janusza, świątynia została wzniesiona w 1634 roku. PATRZ → Bohdan Janusz, Domy Boże, dwory, pomniki. Kościoły i klasztorzy [w:] Aleksander Czołowski i Bohdan Janusz, Przeszłość i zabytki wojewódstwa tarnopolskiego, s. 142. [dostęp 2016-12-27]
  10. Grzegorz Rąkowski, Podole. Przewodnik po Ukrainie Zachodniej. Część II, Rewasz, Pruszków 2006, ​ISBN 83-89188-46-5​, s. 319-320.
  11. ks. Dariusz Piechnik
  12. Roman Aftanazy: Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wyd. 2 przejrzane i uzupełnione. T. 7: Dawne województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska. Cz. II: Ziemie Ruskie Korony. Wrocław, Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1995, s. 155-158. ISBN 83-04-03701-7 całość, 83-04-04229-0 t. 7.
  13. ЗОЛОТИЙ ПОТІК. ПАЛАЦ. (1838-1840р.р.)

Uwagi

  1. Tomasz Zaucha wskazuje na prace: Serhij Jurczenko, Krzyżowe kościoły Ukrainy w pierwszej połowie XVII w., [w] Biuletyn Historii Sztuki 1995, r. LVII, nr 3–4, ss. 289–290.

Bibliografia[edytuj]

  • Lu. Dz.–B. R. Potok 16.) P.-Złoty, mko, pow. buczacki. [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. VIII: Perepiatycha – Pożajście. Warszawa, 1887, s. 871.
  • Tomasz Zaucha: Kościół parafialny p.w. Narodzenia Najświętszej Panny Marii i Św. Szczepana pierwszego męczenika w Potoku Złotym [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 18. Kraków: Wydawnictwo Antykwa 2010, 386 s., 509 il., s. 185-224, seria: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej; cz. I. ​ISBN 978-83-89273-79-6​.

Linki zewnętrzne[edytuj]