Powiat augustowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat augustowski
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
TERYT 3.20.26.01.00.0
Siedziba Augustów
Starosta Jarosław Szlaszyński
Powierzchnia 1658,27 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

58 998[1]
• gęstość 35,6 os./km²
Urbanizacja 55,56%
Tablice rejestracyjne BAU
Adres urzędu:
ul. 3 Maja 29
16-300 Augustów
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu augustowskiego
Liczba gmin miejskich 1
Liczba gmin miejsko-wiejskich 1
Liczba gmin wiejskich 5
Położenie na mapie województwa
POL powiat augustowski map.svg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat augustowski
Powiat augustowski
53°51′N 22°58′E/53,850000 22,966667
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Mapa powiatu

Powiat augustowskipowiat w Polsce (województwo podlaskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Augustów.

W skład powiatu wchodzą[2]:

Położenie[edytuj]

Powiat augustowski położony jest w północno-wschodniej Polsce w północnej części woj. podlaskiego. Od północy graniczy z powiatami suwalskim i sejneńskim. Od wschodu przebiega granica państwowa z Białorusią. Od południa sąsiaduje z powiatami sokólskim, monieckim i grajewskim, zaś od zachodu - z ełckim (woj. warmińsko-mazurskie). Powiat augustowski jest jednym z trzech powiatów polskiej części Suwalszczyzny (wraz z suwalskim i sejneńskim).

Pod względem fizykogeograficznym największa część powiatu leży na obszarze Równiny Augustowskiej, południowa część obejmuje fragment Wzgórz Sokólskich i Kotliny Biebrzańskiej, zaś zachodnia - Pojezierza Ełckiego.

W okolicy wsi Rudawka przy śluzie Kurzyniec działa sezonowo polsko-białoruskie osobowe przejście graniczne (od 1.05 do 1.10 w godz.7:00-19:00)[3].

Symbole[edytuj]

Zgodnie ze statutem powiat posiada herb, flagę i sztandar[4]. Herb i flagę ustanowiono w 2001 r., zaś sztandar - w 2008[5].

Herb powiatu augustowskiego[edytuj]

Tarcza trójdzielna z falą srebrną z lewa w skos.
W polu górnym błękitnym z prawa - mitra książęca złota.
Pole dolne - zielone.

Flaga[edytuj]

Flaga trójdzielna z pasem srebrnym z lewa w skos.
W polu górnym błękitnym z prawa - mitra książęca złota.
Pole dolne - zielone.
Proporcje długości boków - 5:8.

Symbolika[edytuj]

  • Mitra książęca złota: nawiązuje do herbu Augustowa - stolicy powiatu.
  • Pole błękitne: symbolizuje błękit nieba i wody Pojezierza Augustowskiego.
  • Fala srebrna: odnosi się do Kanału Augustowskiego oraz rzek powiatu.
  • Pole zielone: symbolizuje tereny leśne Puszczy Augustowskiej i upraw rolnych powiatu.

Demografia[edytuj]

W II Rzeczypospolitej[edytuj]

Według spisu powszechnego z 1921 roku, powiat w ówczesnych granicach zamieszkiwało 62384 osób, w tym 58896 (94,4%) Polaków, 2789 (4,5%) Żydów, 531 (0,9%) Rosjan, 92 (0,1%) Białorusinów, 42 (0,1%) Niemców, 11 Litwinów, 4 Rusinów, 1 Czech, 1 Estończyk i 17 osób nieznanej narodowości[6].

Współcześnie[edytuj]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2012):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 59 914 100 30 562 51,01 29 352 48,99
Miasto 33 289 55,56 17 519 29,24 15 770 26,32
Wieś 26 625 44,44 13 043 21,77 13 582 22,67

W 2010 r. powiat zajmował pod względem liczby ludności 202 miejsce[7].

  • Piramida wieku mieszkańców powiatu augustowskiego w 2014 roku[1]:
Piramida wieku powiat augustowski.png

Religia[edytuj]

Według spisu powszechnego z 1921 roku, 56400 (90,4%) mieszkańców powiatu w ówczesnych granicach wyznawało rzymski katolicyzm, 4036 (6,5%) judaizm, 932 (1,5%) było staroobrzędowcami, 683 (1,1%) prawosławnymi, 289 (0,5%) protestantami, 23 greko-katolikami. 4 osoby zadeklarowały brak wyznania, a w przypadku 17 osób nie ustalono go[6].

Podział administracyjny[edytuj]

Gminy w pow. augustowskim (2012)[8]
Herb Gmina Rodzaj Siedziba Sołectwa Obszar km2 Obszar % Ludność Ludność % Osób/km2
POL Augustów COA.svg
Augustów miejska Augustów - 81 4,88 30 799 51,41 380
POL Lipsk COA.svg
Lipsk miejsko-wiejska Lipsk 30 184 11,09 5512 9,2 29,96
POL gmina Augustów COA.svg
Augustów wiejska Augustów 36 267 16,09 6910 11,53 25,88
POL gmina Bargłów Kościelny COA.svg
Bargłów Kościelny wiejska Bargłów Kościelny 30 188 11,33 5795 9,67 30,82
Nowinkaherb.jpg
Nowinka wiejska Nowinka 26 204 12,30 2947 4,92 14,44
POL gmina Płaska COA.svg
Płaska wiejska Płaska 15 372 22,42 2600 4,34 6,99
POL gmina Sztabin COA.svg
Sztabin wiejska Sztabin 39 363 21,88 5351 8,93 14,74
7 3 6 176 1659 100,00 59914 100,00 36,1

Gmina Płaska, której 82% powierzchni zajmują lasy, ma najniższą gęstość zaludnienia (ok. 7 os./km2) wśród wszystkich gmin w Polsce[9]. Najwięcej mieszkańców w pow. augustowskim ma gmina miejska Augustów, a wśród gmin wiejskich - gmina wiejska Augustów, najmniej - gmina Płaska. Największa jest gmina Płaska, najmniejsza - gmina miejska Augustów.

Miasta w pow. augustowskim (2012)[8]
Herb Miasto Obszar km2 Obszar % Ludność Ludność % Osób/km2
POL Augustów COA.svg
Augustów 81 4,88 30799 51,41 380,23
POL Lipsk COA.svg
Lipsk 5 0,30 2490 4,16 498
Ogółem 86 5,18 33289 55,56 387,08

Wartości procentowe w tabelach odnoszą się do powierzchni lub liczby ludności całego powiatu.

Transport[edytuj]

Główne drogi w pow. augustowskim
Droga krajowa nr 8 w Sztabinie
Most na rzece Netcie w Augustowie
Droga wjazdowa do Lipska
Budowa obwodnicy Augustowa

Powiat augustowski położony jest na szlaku komunikacyjnym, prowadzącym do państw bałtyckich (Litwa, Łotwa, Estonia), północnej Rosji oraz Finlandii. Szlak obejmuje zarówno połączenie drogowe (Via Baltica[10]), jak i kolejowe (Rail Baltica).

Transport drogowy[edytuj]

Długość dróg w pow. augustowskim w 2007[11]:

Rodzaj Długość (km) Obiekty inżynierskie
Krajowe 101,407 18 mostów, 114 przepustów
Wojewódzkie 61,729 2 kanały, 1 wiadukt, 9 mostów
Powiatowe 500,516 106 przepustów, 34 mosty
Gminne 568,000
Wszystkie 1163,472

W 2010 na terenie powiatu zarejestrowane były 35 402 pojazdy samochodowe[12].

Drogi międzynarodowe, krajowe i wojewódzkie[edytuj]

Nr Rodzaj Skąd dokąd Przebieg w powiecie
E67 międzynarodowa
(trasa europejska)
Helsinki - Praga identyczny jak DK8 (tzw. Via Baltica)
8 krajowa Kudowa-Zdrój - Budzisko granica z pow. sokólskim - Sztabin - Białobrzegi - Augustów - Szczebra - Nowinka - Olszanka - granica z pow. suwalskim
16 krajowa Dolna Grupa - Ogrodniki granica z pow. ełckim - Żarnowo Drugie - Augustów - Przewięź - Serski Las - Macharce - granica z pow. sejneńskim
61 krajowa Warszawa - Augustów granica z pow. grajewskim - Bargłów Kościelny - Netta Druga - Augustów
664 wojewódzka Raczki - Lipszczany granica z pow. suwalskim - Janówka - Mazurki - Augustów - Jasionowo - Lipsk - Lipszczany
673 wojewódzka Sokółka - Lipsk granica z pow. sokólskim - Lipsk - skrzyżowanie z DW664

Drogi krajowe w pow. augustowskim podlegają pod Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Białymstoku (rejony: Augustów i Suwałki)[13], zaś drogi wojewódzkie - pod Podlaski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Białymstoku[14].

7 listopad 2014 oddanie do użytku obwodnicy Augustowa w ciągu drogi krajowej 8 i drogi ekspresowej S-61.

Obwodnica Augustowa - fragment drogi krajowej nr 8 (odcinek jednojezdniowy)  oraz drogi ekspresowej nr 61 (odcinek dwujezdniowy). Obwodnica na odcinku S61 ma długość 12,7 km,odcinek drogi ekspresowej S61 od węzła Raczki do węzła Lotnisko (Suwałki Południe).

Natężenie ruchu[edytuj]

Średni dobowy ruch pojazdów silnikowych na drogach krajowych i wojewódzkich w powiecie augustowskim zmierzony został przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad w 2010[15][16]. Największe natężenie ruchu zanotowano w granicach Augustowa oraz na drogach krajowych nr 8 i 61.

Droga Odcinek lub punkt pomiarowy Liczba pojazdów na dobę
krajowa nr 8 Augustów - Olszanka 11 621
Augustów - Suchowola 8 114
Augustów (3 przejścia) 17 215
18 752
17 767
krajowa nr 16 Augustów - granica powiatu 3 900
Augustów (wylot) 4 399
Augustów - Pomorze 3 924
krajowa nr 61 Augustów - Rajgród 8 277
wojewódzka nr 664 Augustów - Raczki 1 564
Augustów (przejście) 4 252
Augustów - Lipsk 1 845
Lipsk - granica państwa 558
wojewódzka nr 673 Lipsk - Dąbrowa Białostocka 2 458

Drogi powiatowe[edytuj]

Drogi powiatowe i ulice powiatowe znajdujące się pod nadzorem Powiatowego Zarządu Dróg w Augustowie[17]:

Rodzaj Liczba Długość (km)
Drogi powiatowe zamiejskie 56 453,06
Ulice powiatowe miejskie w Augustowie 65 41,50
Ulice powiatowe miejskie w Lipsku 7 5,25
Razem 128 499,82

Ponadto w ciągu dróg powiatowych zamiejskich i miejskich znajdują się 34 mosty o łącznej długości 581,75 m[18].

Komunikacja autobusowa i miejska[edytuj]

Połączenia autobusowe powiatu obsługuje głównie przedsiębiorstwo PKS Suwałki. Oprócz niego działają także przewoźnicy: PKS Białystok, PPKS Łomża, PKS Polonus, Veolia Transport Mazury. Autobusy kursują bezpośrednio do miast takich jak: Białystok, Ełk, Grajewo, Kraków, Łomża, Olecko, Olsztyn, Sejny, Suwałki, Warszawa, Węgorzewo, Wrocław[19].

W stolicy powiatu, Augustowie, działa od 1959 komunikacja miejska. 6 linii o łącznej długości 54 km obsługiwanych jest przez autobusy Zakładu Komunikacji Miejskiej[20]. W Augustowie funkcjonuje też kilka firm taksówkarskich[21].

Transport kolejowy[edytuj]

Koleje w pow. augustowskim

Linia kolejowa nr 40[edytuj]

Przez teren powiatu przebiega odcinek linii kolejowej nr 40 Sokółka-Suwałki (kilometraż: 45,2-87,8 km), o długości 42,6 km. Jest to linia jednotorowa, niezelektryfikowana, o znaczeniu państwowym. Maksymalna szybkość jazdy pociągów wynosi 90 km/h[11]. W granicach powiatu funkcjonują 2 stacje: Jastrzębna, Augustów (główna stacja powiatu), oraz 5 przystanków: Ostrowie Biebrzańskie, Balinka, Augustów Port, Blizna, Szczepki. Linia zarządzana jest przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Pociągi pasażerskie i autobusy szynowe, obsługiwane przez PKP Intercity oraz Przewozy Regionalne, kursują bezpośrednio do Białegostoku, Suwałk, Szostakowa (na Litwie) i Warszawy[22]. Jeden z wariantów modernizacji międzynarodowej trasy kolejowej E75 (Rail Baltica) zakłada włączenie w nią linii kolejowej nr 40[23].

Wigierska Kolej Wąskotorowa[edytuj]

W północnej części powiatu przy jeziorze Wigry biegnie fragment Wigierskiej Kolei Wąskotorowej (ok. 6,5 km[24]). Kolej wąskotorowa o szerokości toru 600 mm została zbudowana w 1916 w czasie okupacji niemieckiej w celu dostarczania drewna z wyrębów do tartaku w Płocicznie. Przewozy drewna zakończono w 1989. Od 2001 wyremontowana kolejka wykorzystywana jest do przejazdów turystycznych (od maja do września kursy regularne, pozostała część roku - na zamówienie[25]).

Transport wodny[edytuj]

Kanał Augustowski w okolicach Suchej Rzeczki

W pow. augustowskim leży cały polski odcinek Kanału Augustowskiego (82 km i 3,5 km w strefie granicznej[26]), wybudowanego w latach 1824-1839. Kanał łączy rzeki Biebrza i Niemen. Na system kanału składają się sztuczne przekopy, uregulowane koryta rzek (Czarna Hańcza, Netta) oraz jeziora (m.in. Necko, Jezioro Białe Augustowskie, Jezioro Studzieniczne). Na terenie Polski znajduje się 14 śluz, zaś przez jedną przebiega granica z Białorusią. Odbudowa białoruskiej części kanału na początku XXI w. przywróciła możliwość dotarcia nim do Niemna. Współcześnie na kanale odbywa się głównie ruch turystyczny (spływy kajakowe, rejsy wycieczkowe). Do lat 90. XX w. wykorzystywany był do spławu drewna pozyskiwanego w Puszczy Augustowskiej.

Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2002 r. ws. klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych kanał ma klasę Ia (droga wodna o znaczeniu regionalnym, maks. długość statków z napędem i barek - 24 m, maks. szerokość - 3,5 m, maks. zanurzenie - 1 m)[27]. Kanał Augustowski oraz rzeki: Czarna Hańcza, Netta i Rospuda administrowane są przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie (Nadzór Wodny w Augustowie)[26][28].

Ochrona przyrody[edytuj]

Jezioro Wigry we wsi Bryzgiel (Wigierski Park Narodowy)
Obszary ochrony przyrody w pow. augustowskim (2009)[12]
Forma ochrony Liczba Pow. w ha Pow. w km²  % pow. powiatu
Parki narodowe 2 9 422,4 94,22 5,68%
Rezerwaty przyrody 10 3 570,5 35,71 3,22%
Obszary chronionego krajobrazu 4 101 380,0 1013,80 61,10%
Użytki ekologiczne 16 37,3 0,37 0,02%
Inne formy 3 603,3 36,03 2,17%
Ogółem (*) 110 806,9 1108,07 66,76%

(*) Obszary poszczególnych form ochrony mogą się pokrywać, zatem powierzchnia rodzajów nie sumuje się.

Na terenie powiatu augustowskiego położone są częściowo lub w całości poniższe formy ochrony przyrody[29].

Parki narodowe:

  1. POL Biebrzański Park Narodowy LOGO.svg Biebrzański Park Narodowy
  2. LOGO WIGIERSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg Wigierski Park Narodowy

Obszary chronionego krajobrazu:

  1. Obszar Chronionego Krajobrazu "Dolina Biebrzy I"
  2. Obszar Chronionego Krajobrazu "Dolina Rospudy"
  3. Obszar Chronionego Krajobrazu "Jeziora Rajgrodzkie"
  4. Obszar Chronionego Krajobrazu "Puszcza i Jeziora Augustowskie"
Rezerwat Przyrody Perkuć

Rezerwaty przyrody:

  1. Rezerwat przyrody Brzozowy Grąd
  2. Rezerwat przyrody Glinki
  3. Rezerwat przyrody Jezioro Kalejty
  4. Rezerwat przyrody Jezioro Kolno
  5. Rezerwat przyrody Kozi Rynek
  6. Rezerwat przyrody Kuriańskie Bagno
  7. Rezerwat przyrody Mały Borek
  8. Rezerwat przyrody Perkuć
  9. Rezerwat przyrody Stara Ruda
  10. Rezerwat przyrody Starożyn

Ponadto zarejestrowanych jest 16 użytków ekologicznych i ponad 70 pomników przyrody.

Prawem międzynarodowym chronione są:

Starostowie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/powiat_augustowski, w oparciu o dane GUS.
  2. Powiat augustowski. Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku. [dostęp 2011-04-16].
  3. Placówka Straży Granicznej w Płaskiej. Podlaski Oddział Straży Granicznej. [dostęp 2012-01-10].
  4. Insygnia. [dostęp 2011-01-03].
  5. Powiat augustowski - Insygnia. [dostęp 2011-01-03].
  6. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.. T. 5: Województwo białostockie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924. [dostęp 2011-02-26].
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2010-12-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-06)]. s. 23.
  8. a b GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-10].
  9. Strona Gminy Płaska. [dostęp 2010-12-19].
  10. Nowy wariant trasy E67 zakłada poprowadzenie ją planowaną drogą S61
  11. a b Plan Rozwoju Lokalnego Powiatu Augustowskiego na lata 2007-2013. Starostwo Powiatowe w Augustowie.
  12. a b Bank Danych Lokalnych. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-03-23].
  13. Dane o sieci dróg krajowych województwa podlaskiego. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Białymstoku. [dostęp 2012-03-21].
  14. Uchwala Nr VI /18/99 Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie utworzenia jednostki budżetowej - Podlaskiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Białymstoku. Podlaski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Białymstoku. [dostęp 2012-03-22].
  15. Generalny pomiar ruchu w 2010 roku. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, 2010.
  16. Pomiar ruchu na drogach wojewódzkich w 2010 roku. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, 2010.
  17. Wykazy. Powiatowy Zarząd Dróg w Augustowie. [dostęp 2012-03-21].
  18. Wykaz obiektów mostowych w ciągu dróg powiatowych zamiejskich i miejskich Powiatowego Zarządu Dróg w Augustowie. Powiatowy Zarząd Dróg w Augustowie. [dostęp 2012-03-22].
  19. PKS w Suwałkach SA. [dostęp 2012-03-23].
  20. Zakład Komunikacji Miejskiej. Przedsiębiorstwo Transportowe Necko. [dostęp 2012-03-23].
  21. Postoje taxi. Augustow.pl. [dostęp 2012-03-23].
  22. Twój Plan Podróży - rozkład jazdy pociągów. [dostęp 2012-03-22].
  23. Warszawa: Modernizacja linii do Białegostoku. Inforail. [dostęp 2012-03-21].
  24. Długość na podstawie: Mapa Google. [dostęp 2012-03-22].
  25. O Kolejce. Wigierska Kolej Wąskotorowa. Biuro Turystyczne Pensjonat Restauracja. [dostęp 2012-03-22].
  26. a b Kanał Augustowski. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie. [dostęp 2012-03-22].
  27. Dz.U. z 2002 r. Nr 77, poz. 695
  28. Wykaz administrowanych rzek. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie. [dostęp 2012-03-22].
  29. Na podstawie bazy: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody. [dostęp 2010-12-17].
  30. Ruch służbowy w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych od 15 grudnia 1922 do 1 marca 1923 r.. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych”, s. 23, Nr 2 z 31 marca 1923. 
  31. Ruch służbowy w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych od 15 grudnia 1922 do 1 marca 1923 r.. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych”, s. 22, Nr 2 z 31 marca 1923.