Powiat golubsko-dobrzyński

powiat golubsko-dobrzyński
	powiat
	; Panorama Golubia
Herb	Flaga
Państwo	Polska
Województwo	kujawsko-pomorskie
Data powstania	1 stycznia 1999
TERC	0405
Siedziba	Golub-Dobrzyń
Starosta	Jacek Foksiński
Powierzchnia (2025)	612,69 km²
Populacja (2024); • liczba ludności	; 42 998
• gęstość	70 os./km²
Urbanizacja	35,2%
Nr kierunkowy	54, 56
Kod pocztowy (2025)	87–4XX, 87–645
Tablice rejestracyjne	CGD
	Adres urzędu:Plac 1000-lecia 25; 87–400 Golub-Dobrzyń
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich	1
Liczba gmin miejsko-wiejskich	1
Liczba gmin wiejskich	4
Liczba sołectw	87
Liczba miejscowości	156
	Położenie na mapie województwa;
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa
	Biuletyn Informacji Publicznej

Powiat golubsko-dobrzyński – powiat w Polsce, położony w centralno-wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Golub-Dobrzyń.

Podział administracyjny

Powiat golubsko-dobrzyński powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminami^[1].

Został stworzony z części znoszonych województw toruńskiego (miasto Golub-Dobrzyń; gminy Ciechocin, Golub-Dobrzyń, Kowalewo Pomorskie i Radomin) oraz włocławskiego (gmina Zbójno)^[2]^[3]. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie bardzo zbliżonym do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku^[4]^[5]^[6]. Jedynie wieś Obory, obecnie w gminie Zbójno, należała wówczas do powiatu lipnowskiego (do gminy Chrostkowo, zniesionej w 1976 roku^[7] i odtworzonej na zredukowanym obszarze w 1982 roku^[8]).

Z powiatem golubsko-dobrzyńskim graniczą jednostki^[9]:

powiat wąbrzeski od północy,
powiat brodnicki od północnego wschodu,
powiat rypiński od wschodu,
powiat lipnowski od południa,
powiat toruński od południowego zachodu i zachodu.

W skład powiatu wchodzi 6 gmin: 1 miejska, 1 miejsko-wiejska oraz 4 wiejskie. Na jego terenie położone są 2 miasta: Golub-Dobrzyń oraz Kowalewo Pomorskie^[10].


Gmina^[10]				Pow. (2025)^[11]	Ludność (2024)^[11]	Siedziba^[12]
TERYT	Typ	Nazwa		Pow. (2025)^[11]	Ludność (2024)^[11]	Siedziba^[12]
0405011	miejska		Golub-Dobrzyń	7,50	11 122	—
0405022	wiejska		Ciechocin	101,18	3819	Ciechocin
0405032	wiejska		Golub-Dobrzyń	197,66	8881	Golub-Dobrzyń
0405043	miejsko-wiejska		Kowalewo Pomorskie	141,20	11 083	Kowalewo Pomorskie
0405052	wiejska		Radomin	80,82	3914	Radomin
0405062	wiejska		Zbójno	84,33	4179	Zbójno

Pokrycie terenu

Powiat golubsko-dobrzyński według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 612,69 km², co stanowiło 3,4% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 14. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 256. miejsce wśród 314 powiatów Polski^[13]. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (74,2%) oraz leśne (20,4%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 4,1% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 1,4%^[14].

**Pokrycie terenu w powiecie golubsko-dobrzyńskim**
stan na 1 stycznia 2025^[14]

Demografia

Liczba mieszkańców w powiecie golubsko-dobrzyńskim w latach 1998–2024
Źródło: Bank Danych Lokalnych^[15]. Stan w dniu 31 grudnia.

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie golubsko-dobrzyńskim zamieszkiwało 42 998 mieszkańców: 21 725 kobiet (50,5% ludności) i 21 273 mężczyzn (49,5%), czyli 2,2% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 70 osób na km². Pod względem ludności powiat golubsko-dobrzyński zajął w 2024 roku 14. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 257. lokatę wśród 314 powiatów Polski^[13].

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 35,2%; w miastach w tym dniu mieszkały 15 144 osoby, zaś na wsi 27 854 osoby^[15].

**Sytuacja demograficzna w powiecie golubsko-dobrzyńskim**
stan na 31 grudnia 2024^[15]

**Piramida wieku mieszkańców powiatu golubsko-dobrzyńskiego**
stan na 31 grudnia 2024^[15]

Historia

Powiat golubsko-dobrzyński został powołany po raz pierwszy dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie bydgoskim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat golubsko-dobrzyński złożyły się 2 miasta i 17 gromad, które wyłączono z czterech ościennych powiatów w tymże województwie^[16]:

z powiatu wąbrzeskiego:
- miasta Golub-Dobrzyń i Kowalewo Pomorskie,
- gromady Lipienica, Mlewo, Ostrowite, Pluskowęsy, Sokoligóra, Wielka Łąka i Wielkie Rychnowo;
z powiatu brodnickiego:
- gromada Wrocki;
z powiatu lipnowskiego:
- gromady Ciechocin, Działyń, Nowogród i Świętosław;
z powiatu rypińskiego:
- gromady Dulsk, Radomin, Róże^[b], Szafarnia i Zbójno.

1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy^[17]. Powiat golubsko-dobrzyński podzielono na 2 miasta i 5 gmin^[18]:

miasta Golub-Dobrzyń i Kowalewo Pomorskie,
gminy Ciechocin, Golub-Dobrzyń, Kowalewo Pomorskie, Radomin i Zbójno.

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku główna część terytorium zniesionego powiatu golubsko-dobrzyńskiego weszła w skład nowo utworzonego województwa toruńskiego; jedynie gminę Zbójno przyłączono do nowego województwa włocławskiego^[19].

2 lipca 1976 do gminy Zbójno włączono sołectwo Obory ze znoszonej gminy Chrostkowo^[7] (gminę reaktywowano w 1982 roku^[8]). 1 stycznia 1992 roku miasto Kowalewo Pomorskie i gminę wiejską Kowalewo Pomorskie połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską^[20].

Gospodarka

W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie obejmowała ok. 1,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 9,5% do aktywnych zawodowo^[21].

Jednostki organizacyjne

Dom Pomocy Społecznej,
Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna,
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie,
Powiatowy Środowiskowy Dom Samopomocy,
Powiatowy Urząd Pracy,
Powiatowy Zakład Dróg i Transportu,
Publiczna Szkoła Muzyczna I stopnia w Golubiu-Dobrzyniu,
Publiczna Szkoła Muzyczna I stopnia w Kowalewie Pomorskim,
Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Wielgiem,
Zespół Szkół Nr 1 im. Anny Wazówny w Golubiu-Dobrzyniu,
Zespół Szkół Nr 2 w Golubiu-Dobrzyniu,
Zespół Szkół Nr 3 w Golubiu-Dobrzyniu,
Zespół Szkół w Kowalewie Pomorskim.

Transport

Transport drogowy

Starostowie golubsko-dobrzyńscy

Na podstawie źródła^[22]:

Ryszard Szymczak (1 stycznia 1999 – 19 listopada 2002),
Henryka Zawadzka (19 listopada 2002 – 22 listopada 2006),
Wojciech Andrzej Kwiatkowski (22 listopada 2006 – 1 grudnia 2014),
Andrzej Okruciński (1 grudnia 2014 – 19 listopada 2018),
Franciszek Gutowski (19 listopada 2018 – 6 maja 2024),
Jacek Foksiński (od 6 maja 2024^[23]).

Uwagi

↑ A także kod pocztowy 87–162.
↑ Obecna pisownia: Ruże.

Przypisy

↑ Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612).
↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652).
↑ Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 29-30.
↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ ^a ^b Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 24 czerwca 1976 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia, zmiany granic i nazw gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach: bielskim, gdańskim, kaliskim, miejskim krakowskim, krośnieńskim, łomżyńskim, miejskim łódzkim, ostrołęckim, rzeszowskim, szczecińskim, wałbrzyskim, włocławskim i zamojskim (Dz. U. z 1976 r. Nr 24, poz. 143).
↑ ^a ^b Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie utworzenia i zmiany granic niektórych gmin w województwach: ciechanowskim, częstochowskim, kaliskim, krośnieńskim, leszczyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, skierniewickim, włocławskim, wrocławskim i zamojskim (Dz. U. z 1982 r. Nr 23, poz. 166).
↑ Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ ^a ^b Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031).
↑ ^a ^b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853).
↑ ^a ^b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ ^a ^b Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. golubsko-dobrzyński). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ ^a ^b ^c ^d Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2025-09-14] (pol.).
↑ Dz. U. z 1955 r. Nr 44, poz. 289.
↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312.
↑ Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92.
↑ Dz. U. z 1991 r. Nr 87, poz. 397.
↑ GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r. [online], stat.gov.pl [dostęp 2019-12-04] (pol.).
↑ Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 20. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-07].
↑ KarolinaK. Rokitnicka KarolinaK., Pierwsza sesja Rady Powiatu Golubsko-Dobrzyńskiego 2024-29. Zdjęcia ze ślubowania nowych radnych i wyboru starosty [online], Gazeta Pomorska, 6 maja 2024 [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[1] A także kod pocztowy 87–162.

[18] Obecna pisownia: Ruże.

[2] Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).

[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612).

[rozp_powiaty-4] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652).

[5] Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 29-30.

[6] Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[7] Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[rozp_1976-8] Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 24 czerwca 1976 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia, zmiany granic i nazw gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach: bielskim, gdańskim, kaliskim, miejskim krakowskim, krośnieńskim, łomżyńskim, miejskim łódzkim, ostrołęckim, rzeszowskim, szczecińskim, wałbrzyskim, włocławskim i zamojskim (Dz. U. z 1976 r. Nr 24, poz. 143).

[rozp_1982-9] Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie utworzenia i zmiany granic niektórych gmin w województwach: ciechanowskim, częstochowskim, kaliskim, krośnieńskim, leszczyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, skierniewickim, włocławskim, wrocławskim i zamojskim (Dz. U. z 1982 r. Nr 23, poz. 166).

[10] Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[TERYT-11] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031).

[gminy_2025-12] Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[13] Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853).

[powiaty_2025-14] Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025, tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[pokrycie_terenu-15] Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. golubsko-dobrzyński). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[BDL-16] Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[17] Dz. U. z 1955 r. Nr 44, poz. 289.

[19] Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312.

[zarys-20] Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.

[21] Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92.

[22] Dz. U. z 1991 r. Nr 87, poz. 397.

[23] GUS, Bezrobotni zarejestrowani i stopa bezrobocia. Stan w końcu września 2019 r. [online], stat.gov.pl [dostęp 2019-12-04] (pol.).

[24] Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 20. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-07].

[25] KarolinaK. Rokitnicka KarolinaK., Pierwsza sesja Rady Powiatu Golubsko-Dobrzyńskiego 2024-29. Zdjęcia ze ślubowania nowych radnych i wyboru starosty [online], Gazeta Pomorska, 6 maja 2024 [dostęp 2025-09-14] (pol.).

[a]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[b]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

Miasta na prawach powiatu	Bydgoszcz (siedziba wojewody) Grudziądz Toruń (siedziba sejmiku) Włocławek
Powiaty	aleksandrowski brodnicki bydgoski chełmiński golubsko-dobrzyński grudziądzki inowrocławski lipnowski mogileński nakielski radziejowski rypiński sępoleński świecki toruński tucholski wąbrzeski włocławski żniński
Inne zagadnienia	Podział administracyjny Herb Flaga

Miasta	Golub-Dobrzyń Kowalewo Pomorskie
Gminy miejskie	Golub-Dobrzyń
Gminy miejsko-wiejskie	Kowalewo Pomorskie
Gminy wiejskie	Ciechocin Golub-Dobrzyń Radomin Zbójno

Przynależność wojewódzka	woj. bydgoskie
Miasta (← 1956–75)	Golub-Dobrzyń Kowalewo Pomorskie
Gromady (1954–72)	Ciechocin (← 1956–72) Dulsk (← 1956–61) Działyń (← 1956–71) Gałczewko (1958–71) Golub-Dobrzyń (1972) Kowalewo (1958–72) Lipienica (← 1956–57) Mlewo (← 1956–59) Nowogród (← 1956–71) Ostrowite (← 1956–71) Pluskowęsy (← 1956–61) Radomin (← 1956–72) Róże (← 1956–59) Sokoligóra (← 1956–57) Szafarnia (← 1956–71) Świętosław (← 1956–71) Wielka Łąka (← 1956–68) Wielkie Rychnowo (← 1956–72) Wrocki (← 1956–72) Zbójno (← 1956–72)
Gminy wiejskie (1973–75)	Ciechocin Golub-Dobrzyń Kowalewo Radomin Zbójno