Powiat grodziski (województwo mazowieckie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat grodziski
Herb
Herb powiatu
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Województwo mazowieckie
Siedziba władz powiatu Grodzisk Mazowiecki
Starosta Marek Wieżbicki
Powierzchnia 367 km²
Ludność (2015)
 • liczba
 • gęstość

88 634
235,68 osób/km²
Urbanizacja 59,84%
Tablica rejestracyjna WGM
TERYT 1.14.20.05.00.0
Plan powiatu
Plan
Gminy powiatu
gminy miejskie 2
miejsko-wiejskie 1
wiejskie 3
Adres starostwa
powiatowego
ul. Kościuszki 30
05-825 Grodzisk Mazowiecki
Strona internetowa powiatu

Powiat grodziski – powiat w Polsce (województwo mazowieckie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Grodzisk Mazowiecki. Jego wschodnie obrzeża oddalone są zaledwie około 30 km na południowy zachód od Warszawy. Jego powierzchnia wynosi 367 km2, a liczba mieszkańców wynosi ogółem 88 634 tys. (dane GUS za 2014 rok).

W skład powiatu wchodzi sześć gmin o zróżnicowanym charakterze:


Rys historyczny. Dzieje najdawniejsze[edytuj | edytuj kod]

Badania archeologiczne dotyczące tego terenu dostarczają obecnie niewielu istotnych informacji na temat najdawniejszych dziejów tego terenu. Znaleziska archeologiczne, które byłyby cenne i miałyby wpływ na kierunek dalszych badań, występują sporadycznie. Na uwagę jednak zasługują odkrycia archeologiczne w Izdebnie Kościelnym oraz w podgrodziskiej Chlebni. Przyjmuje się, że odkryte materiały o charakterze osadniczym dają pewien obraz przestrzeni zamieszkiwanej przez ludność osadniczą. Interesującego odkrycia dokonano także we wsi Gole, gdzie znaleziono grób skrzynkowy, charakterystyczny dla kultury pomorskiej okresu halsztacko-lateńskiego. Z Basina i Regowa pochodzą znaleziska z okresu rzymskiego. Badania archeologiczne udowodniły, że na tym terenie prowadzono na dużą skalę wykop rudy żelaza. Produkcja żelaza była możliwa na tym terenie dzięki występowaniu rudy darniowej, łąkowej, bagiennej oraz dużej ilości marglu, niezbędnego przy produkcji żelaza. W Jaktorowie i Garbniku odkryto cmentarzysko kurhanowe datowane na III - IV w.n.e.

Początki średniowiecznego osadnictwa na Mazowszu datuje się na przełom V i VI w. n.e. O rozwoju osadnictwa na tym terenie świadczą także pojedyncze pochówki ciałopalne.

U progu okresu piastowskiego tereny powiatu grodziskiego były pokryte puszczami. Z czasem ten obszar przez nią pokryty zmniejszał się na rzecz rozwoju życia osadniczego. W 1313 roku większość obszaru obecnego powiatu grodziskiego wchodziła w skład Księstwa Rawskiego w ziemi sochaczewskiej, dzielącej się ówcześnie na dwa powiaty sądowe: sochaczewski i mszczonowski. Tereny te pokryte puszczami były doskonałym miejscem polowań dla królów. Źródła historyczne podają, że w 1410 roku, tuż przed wojną z Zakonem Krzyżackim, polował tu sam król Władysław Jagiełło. Obszary Puszczy Jaktorowskiej upatrzył sobie natomiast inny król, z dynastii Wazów - Jan. W 1476 roku król Polski Kazimierz Jagiellończyk, wcielając Księstwo Rawskie do Korony, utworzył województwo rawskie. W 1572 roku w Kaskach odbył się zjazd senatorów Królestwa, na którym dokonano wyboru króla elekcyjnego (tzw. intereksa).

9 czerwca 1645 roku została zawarta umowa pomiędzy Hieronimem Radziejowskim a Olędrami. Była ona zgodą na ich osiedlenie się na tym terenie (Kaski, Jaktorów i Baranów). Przez ziemie dzisiejszego powiatu grodziskiego przewinęła się także niszcząca fala potopu szwedzkiego. Prawdziwa katastrofa jednak miała przyjść wraz z rozbiorami. W 1796 roku większość tej części Mazowsza przypadła Prusom. W okresie Księstwa Warszawskiego (1807-1815) większość obszaru obecnego powiatu grodziskiego wchodziła w skład błońskiego departamentu warszawskiego. W okresie Królestwa Polskiego (1815-1918) ziemie powiatu były częścią województwa warszawskiego i obwodu błońskiego. Natomiast po carskiej reformie administracyjnej z 1867 roku weszły w skład powiatu błońskiego Guberni Warszawskiej.

W 1948 roku po zniesieniu powiatu błońskiego, utworzono z jego części powiat grodziskomazowiecki. Duże piętno odcisnęła I wojna światowa, która dokonała ogromnych spustoszeń na terenie powiatu. Z kolei podczas wojny obronnej w 1939 roku przez obszary dzisiejszego powiatu przemieszczały się jednostki Wojska Polskiego. Podczas okupacji działały na tym terenie m.in. oddziały Batalionów Chłopskich, oddziały Gwardii Ludowej. Przez cały okres wojny działała tu silna konspiracja. Spotykały się tu osoby, które należały do Polskiego Państwa Podziemnego. Zyskały nazwę "małego Londynu". w 1944 roku, 29 września rozegrała się największa bitwa partyzancka na Mazowszu (między Jaktorowem a miejscowością Budy Zosine)[1].

Środowisko przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Przyrodę Powiatu Grodziskiego można określić jako typowo mazowiecką. Wynika to z jej położenia geograficznego - w większości powiat jest usytuowany na Równinie Łowicko - Błońskiej. Południowa część powiatu zahacza o Wysoczyznę Rawską, z której wypływają przecinając powiat, rzeczki: Utrata, Mrowna, Pisia Tuczna oraz Pisia Gągolica. Na terenie powiatu znajdują się zbiorniki wodne, obszary chronione, zespół przyrodniczo - krajobrazowy "Wydmy Międzyborowskie" oraz miasto - ogród - Podkowa Leśna. Na malownicze krajobrazy składają się gęste lasy, usłane kwieciem łąki, wartkie strumyki oraz spokojne jeziora[2].

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Na terenie powiatu znajduje się Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów Stawisku. Jest to największa instytucja kulturalna znajdująca się na tym terenie. Warto zapoznać się ze szczegółami dotyczącymi działalności muzeum znajdującymi się na stronie: www.stawisko.pl

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludność ogółem: 88 634
  • Ludność na 1 km2 - 2360

Grodzisk Mazowiecki (gmina miejsko-wiejska)

  • Powierzchnia (km2) - 107[3]
  • Ludność:
    • ogółem - 44 029
    • na 1 km2 - 410

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Lp. Gmina Łączna liczba pomników przyrody w tym:
drzew rzędów drzew grup drzew alej drzew głazów pozostałych
1. Baranów 5 5 222
Łącznie dla powiatu:
5 5

Ważniejsze publikacje wydane przez Starostwo Powiatu Grodziskiego[edytuj | edytuj kod]

  • Powiat Grodziski – Album przyrodniczy (2014)
  • Straże pożarne w powiecie grodziskim (2014)
  • Niepokorni 1976-1989. Mieszkańcy powiatu grodziskiego na rzecz wolności (2012, 2014)[4]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Krzysztof Bąkała: Powiat Grodziski. Przewodnik subiektywny.. Warszawa: Egros, 2011, s. 7-11. ISBN 978-83-60623-88-6.
  2. Grodziski Powiat: Album Przyrodniczy. Kraków: Imagine Design Group, 2013, s. 3,5. ISBN 978-83-63036-33-1.
  3. Dane GUS za 2014 rok
  4. Dane pochodzą z archiwum Starostwa Powiatu Grodziskiego