Powiat konecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat konecki
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
TERYT 3.26.34.05.00.0
Siedziba Końskie
Starosta Bogdan Soboń
Powierzchnia 1139,72 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

82 092[1]
• gęstość 72,0 os./km²
Urbanizacja 31,64%
Tablice rejestracyjne TKN
Adres urzędu:
ul. Stanisława Staszica 2
26-200 Końskie
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejsko-wiejskich 2
Liczba gmin wiejskich 6
Położenie na mapie województwa
Powiat konskie.svg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat konecki
Powiat konecki
51°12′N 20°25′E/51,200000 20,416667
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Powiat konecki – powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Końskie.

Gminy[edytuj]

Utworzony w 1999 r. w wyniku kolejnej reformy administracyjnej samorządowy powiat konecki liczy 84,5 tys. osób zamieszkałych na obszarze prawie 1140 km². Tworzy go 8 gmin, w tym 2 gminy miejsko-wiejskie: Końskie i Stąporków oraz 6 gmin wiejskich: Fałków, Gowarczów, Radoszyce, Ruda Maleniecka, Słupia Konecka i Smyków[2].

Gmina Powierzchnia[3]
POL Konskie COA PioM.svg Końskie
(w tym miasto)
250,14 km²
(35,70 km²)
POL gmina Fałków COA.svg Fałków 132,37 km²
Gmina gowarczow herb.svg Gowarczów 100,96 km²
POL gmina Radoszyce COA.svg Radoszyce 146,64 km²
POL gmina Ruda Maleniecka COA.svg Ruda Maleniecka 110,05 km²
Słupia Konecka 105,80 km²
Smyków 62,09 km²
POL Stąporków COA.svg Stąporków
(w tym miasto)
231,67 km²
(10,94 km²)
Razem 1139,72 km²

Powiat konecki graniczy z trzema powiatami województwa świętokrzyskiego: skarżyskim, kieleckim i włoszczowskim, z dwoma powiatami województwa łódzkiego: radomszczańskim i opoczyńskim oraz z dwoma powiatami województwa mazowieckiego: przysuskim i szydłowieckim.

Historia[edytuj]

Podstawę terytorialną obecnego powiatu stanowi dawny konecki klucz włości od XII w. będący samodzielną jednostką administracyjną na obszarze kasztelanii żarnowskiej, a od końca XIV w. powiatu opoczyńskiego. Jedynie rejon Radoszyc znajdował się w powiecie chęcińskim, a w powiecie radomskim okolice Chlewisk, Szydłowiec i Borkowice. Taki stan trwał do upadku Rzeczypospolitej po trzecim rozbiorze. Wszystkie te ziemie należały wtedy do województwa sandomierskiego.

Wspomnianymi dobrami zwanymi z czasem Końskie Wielkie władali przez blisko sześć wieków Odrowążowie, a następne dwa stulecia Małachowscy.

Po wkroczeniu Austriaków do tzw. Galicji Zachodniej w 1795 r., ustanowili oni w Końskich siedzibę cyrkułu (okręgu) – jednego z sześciu na tym terenie – faktycznie odpowiadającemu powiatowi. W 1809 r. ziemie te włączono do Księstwa Warszawskiego, a Końskie jako siedziba powiatu wraz z Żarnowem, Przedborzem, Białaczowem i Radoszycami weszły w skład departamentu radomskiego.

W 1816 r. dotychczasowe powiaty utraciły na znaczeniu, a w ich miejsce powołano obwody, w tym opoczyński z siedzibą w Końskich (do 1834 r.). Przywrócono też nazwę województwo sandomierskie z urzędem w Radomiu.

31 grudnia 1866 r. ukaz carski ustanowił powiat konecki z ośrodkiem władzy w Końskich. Terytorium to należało do guberni radomskiej, która praktycznie pokrywała się z dawnym województwem sandomierskim.

Ówczesny powiat był rozległym obszarem: od Pilicy z Przedborzem, aż po Szydłowiec. Niebawem prawa miejskie utraciły Gowarczów i Radoszyce.

W skład liczącego wtedy 1883 km² powiatu wchodziło 18 gmin: Bliżyn, Borkowice, Chlewiska, Czermno, Dobromierz, Gowarczów, Grodzisko (z siedzibą w Radosce), Góry Mokre, Kamienna (od 1905 r.), Końskie, Duraczów (z siedzibą w Pomykowie), Miedzierza (z siedzibą w Królewcu, potem w Smykowie), Niekłań (z siedzibą w Odrowążu), Pijanów (z siedzibą w Słupi), Przedbórz, Ruda Maleniecka, Skotniki i Szydłowiec.

Na tym terenie mieszkało wówczas blisko 80 tys. ludzi. Ich liczba szybko wzrastała i w 1931 r. wynosiła ok. 180 tys. osób, z czego 75% mieszkało w ponad 400 przeludnionych wsiach. Powiat konecki znajdował się wówczas w województwie kieleckim.

Do 1923 starostą koneckim był Czesław Gajzler (zwolniony 31 grudnia)[4]. 30 listopada 1923 starostą koneckim został Mieczysław Łęcki[5].

W 1938 r. odeszły gminy: Szydłowiec i Bliżyn, a powiat Końskie włączono w obszar województwa łódzkiego (do 1950 r. nie licząc lat okupacji). W 1955 r. powiat konecki utracił kolejne gminy: Borkowice, Czermno i Chlewiska.

Wszystkie powiaty, w tym konecki, zostały zlikwidowane w roku 1975, w wyniku reformy administracyjnej.

Położenie[edytuj]

Powiat konecki leży w północno-zachodniej części województwa świętokrzyskiego i Gór Świętokrzyskich, na terenie atrakcyjnych turystycznie rozlewisk rzeki Czarnej Koneckiej i jej dopływu Krasnej. Tutaj też biorą swój początek inne większe rzeki: Drzewiczka, Radomka i Kamienna.

Powiat konecki pokrywają duże zwarte kompleksy leśne, głównie sosnowe, a w południowej i południowo-zachodniej jego części znajdują się lasy mieszane z charakterystyczną dla Gór Świętokrzyskich jodłą.

Rzeźba terenu[edytuj]

Powiat położony jest w strefie licznych zrębów tektonicznych związanych z wyniesieniem obszaru Gór Świętokrzyskich. Najwyżej położone są Wzgórza Koneckie – w południowo-wschodniej części powiatu – 350–400 m n.p.m. Najniżej zaś, około 200 m n.p.m. – Wzgórza Opoczyńskie.

Klimat[edytuj]

Warunki klimatyczne są bardzo zróżnicowane. Wielkość opadów atmosferycznych na danym terenie zależy od rzeźby, pokrycia i wzniesienia terenu. Roczna suma opadów w rejonie waha się od ok. 650 mm do 700 mm i wzrasta w kierunku południowym wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. Największe opady odnotowuje się w miesiącach letnich, a najniższe w listopadzie, styczniu i lutym.

Średnia temperatura roczna wynosi ok. 7 °C z najchłodniejszym miesiącem lutym i najcieplejszym lipcem.

Bogactwa naturalne i gleby[edytuj]

Zasoby naturalne[edytuj]

Na terenie powiatu występują udokumentowane złoża:

Gleby[edytuj]

Na terenie powiatu występują m.in.:

W powiecie koneckim występuje największy udział najsłabszych gleb w powierzchni użytków rolnych (73,1%) w porównaniu do innych powiatów województwa świętokrzyskiego (skarżyski – 67,1% i włoszczowski – 58,1%).

Flora i fauna[edytuj]

Prawie połowę powierzchni Konecczyzny pokrywają duże, zwarte obszary leśne, bogate w faunę i florę. Duża populacja zwierząt łownych, liczne miejsca lęgowe i ostoje ptactwa, w tym gatunków rzadkich i chronionych wpłynęły na objęcie tego terenu różnymi formami ochrony. Znajdują się tu m.in.:

rezerwaty przyrody:

oraz pomniki przyrody i użytki ekologiczne:

Najwięcej użytków ekologicznych znajduje się w gminach Gowarczów, Fałków, Ruda Maleniecka, Stąporków i Smyków. Są to przede wszystkim śródleśne bagna, moczary i torfowiska z ciekawą florą i rzadkimi gatunkami ptaków, np. samotnikiem, cyraneczką czy bekasem, oraz łąki użytkowe z gniazdującymi ptakami: rycykiem, żurawiem, słonką i srokoszem. Znajdują się tu tereny ochrony miejsc rozrodu i stałego przebywania:

  • cietrzewia (Tetrao tetrix) w leśnictwach: Wąsosz, Izabelów, Gatniki, Brzeźnica, Korytków, Czapla, Zalesie, Radoszyce, Stąporków i Odrowąż;
  • bociana czarnego (Ciconia nigra): leśnictwa Szkucin i Gustawów;
  • bielika (Haliaeetus albicilla) w Nadleśnictwie Ruda Maleniecka;
  • orlika krzykliwego (Aquila pomarina): leśnictwo Wąsosz.

Demografia[edytuj]

Gmina TERYT Wieś Miasto Ogółem
Fałków 2605012 &&&&&&&&&&&04766.&&&&&04766 &&&&&&&&&&&04766.&&&&&04766
Gowarczów 2605022 &&&&&&&&&&&04736.&&&&&04736 &&&&&&&&&&&04736.&&&&&04736
Końskie 2605033 &&&&&&&&&&016098.&&&&&016098 &&&&&&&&&&020920.&&&&&020920 &&&&&&&&&&037018.&&&&&037018
Radoszyce 2605042 &&&&&&&&&&&09257.&&&&&09257 &&&&&&&&&&&09257.&&&&&09257
Ruda Maleniecka 2605052 &&&&&&&&&&&03294.&&&&&03294 &&&&&&&&&&&03294.&&&&&03294
Słupia (Konecka) 2605062 &&&&&&&&&&&03519.&&&&&03519 &&&&&&&&&&&03519.&&&&&03519
Smyków 2605072 &&&&&&&&&&&03767.&&&&&03767 &&&&&&&&&&&03767.&&&&&03767
Stąporków 2605083 &&&&&&&&&&012029.&&&&&012029 &&&&&&&&&&&06142.&&&&&06142 &&&&&&&&&&018171.&&&&&018171
Razem[6] &&&&&&&&&&057466.&&&&&057466 &&&&&&&&&&027062.&&&&&027062 &&&&&&&&&&084528.&&&&&084528
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu koneckiego w 2014 roku[1].


Piramida wieku powiat konecki.png

Komunikacja[edytuj]

Powiat leży na przecięciu szlaków komunikacyjnych łączących Warszawę z Kielcami, Lublin z Łodzią i Radom z Częstochową (DK42, DK74 i DW728). Przez powiat przebiega lokalna linia kolejowa Koluszki – Skarżysko, służąca głównie do przewozów towarowych.

Kultura, edukacja, sport[edytuj]

Powiat konecki znajduje się pod wpływem kultury regionu opoczyńskiego. Język posiadający widoczne naleciałości gwarowe, stroje i obrzędy ludowe nawiązują do tego regionu ale także do regionu świętokrzyskiego. Występują tutaj również charakterystyczne elementy etnograficzne. Powiązania te nie skutkują jednak odrębnością kulturową. Na terenie Konecczyzny znajduje się wiele zabytków sztuki sakralnej i zabudowy dworsko-przemysłowej.

W powiecie funkcjonuje wiele placówek kultury, m.in.:

  • Dom Kultury w Końskich,
  • Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Stąporkowie,
  • Klub Osiedlowy Koneckiej Spółdzielni Mieszkaniowej "KAESEMEK",
  • Gminny Ośrodek Kultury w Gowarczowie.

oraz sieć bibliotek publicznych: 2 miejsko-gminne i 6 gminnych.

Turystyka[edytuj]

Turystyczną wizytówką powiatu jest Sielpia Wielka położona w gminie Końskie nad 58-hektarowym zbiornikiem wodnym na rzece Czarnej Koneckiej, będącym bazą do uprawiania sportów wodnych, kąpieli i wędkowania. Sielpia leży z dala od dużych ośrodków przemysłowych w otaczających ją bogatych w grzyby lasach sosnowych, ze względu na swe korzystne położenie jest doskonałym punktem wypadowym dla wycieczek pieszych, rowerowych i autokarowych w pobliskie Góry Świętokrzyskie.

Szlaki turystyczne piesze[edytuj]

Szlaki turystyczne rowerowe[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]