Powiat olkuski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat olkuski
powiat
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
TERYT 2.12.15.12.00.0
Siedziba Olkusz
Starosta Paweł Piasny
Powierzchnia 622,19 km²
Populacja (2005)
• liczba ludności

114 426
• gęstość 183,91 os./km²
Urbanizacja 50,24%
Tablice rejestracyjne KOL
Adres urzędu:
ul. Mickiewicza 2
32-300 Olkusz
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba gmin miejskich 1
Liczba gmin miejsko-wiejskich 2
Liczba gmin wiejskich 3
Położenie na mapie województwa
POL powiat olkuski on voivodship map.svg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat olkuski
Powiat olkuski
Ziemia 50°17′N 19°34′E/50,283333 19,566667
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Powiat olkuski – powiat w Polsce w województwie małopolskim, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Olkusz. Powiat położony w północno-zachodniej jego części, w obrębie trzech makroregionów geograficznych: Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, Wyżyny Śląskiej i Wyżyny Miechowskiej.

W skład powiatu wchodzą:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 114 426 100 58 547 51,17 55 879 48,83
Miasto 57 402 50,17 29 648 25,91 27 754 24,25
Wieś 57 024 49,83 28 899 25,26 28 125 24,58
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu olkuskiego w 2014 roku[1].


Piramida wieku powiat olkuski.png

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki powiatu (obwodu) olkuskiego związane są nierozerwalnie z górnictwem rud galmanu, które rozwinęło się tutaj po 1816 r. w ramach rządowego Dozorstwa Olkusko-Siewierskiego.

Powiat olkuski gub. kieleckiej (1867-1914)
  • Po raz pierwszy powiat olkuski utworzony został w 1810 r. jako jednostka administracyjna departamentu krakowskiego w rozszerzonym Księstwie Warszawskim. Istniał do 1815 r.
  • W latach 1815–1841 jako obwód olkuski w województwie krakowskim (do 1837 r.), potem w guberni krakowskiej, przemianowanej następnie na kielecką. Od 1842 r. jako powiat olkuski, tożsamy terytorialnie z wcześniejszym obwodem.
  • W latach 1845–1866 powiat w guberni radomskiej.
  • W 1866 r. poważnie okrojony, m.in. poprzez wydzielenie powiatu będzińskiego. W latach 1867–1914 funkcjonował jako w przeważającej mierze rolniczy powiat guberni kieleckiej.
  • W 1939 przed wybuchem wojny należał do województwa kieleckiego i zajmował 1364,6 km², zamieszkiwało go ok. 175 tys. ludności. Posiadał 2 gminy miejskie (Olkusz, Wolbrom), 1 osadę (Skała) i 13 gmin wiejskich, w sumie 198 miejscowości.
  • W okresie okupacji hitlerowskiej zachodnia część powiatu wraz z Olkuszem, stanowiąca ok. 1/4 terytorium z ok. 30% ludności, została przyłączona do Rzeszy jako Landkreis Olkusz, Landkreis Olkusch i Landkreis Ilkenau. Pozostała, wschodnia część, o powierzchni 1015,2 km² i liczbie ludności 123 tys., weszła w skład Generalnego Gubernatorstwa i została przyłączona do starostwa miechowskiego, tworząc Landkommissariat, czyli komisariat ziemski w Wolbromiu. Planowano przywrócenie niemieckiej nazwy
  • Rabsztyn: Rabenstein O.S.,

oraz zniemczenie polskich nazw miejscowości, np.

  • Bolesław: Zinkberg,
  • Ogrodzieniec: Bonerburg,
  • Sławków: Schlockau,
  • Żelazko: Eisenhübel,
  • Zimnodół: Kaltengrund

którego jednak nie przeprowadzono.

  • Od 20 sierpnia 1945 do czasu reformy administracyjnej w 1975 leżał w północno-zachodniej części województwa krakowskiego i zajmował 1112 km², co stanowiło 7,3% powierzchni województwa. Graniczył od południa z powiatami Chrzanów i Kraków oraz z miastem Jaworzno, od wschodu z powiatem Miechów (województwo krakowskie), od północnego wschodu z powiatami Jędrzejów i Włoszczowa (województwo kieleckie), od północnego zachodu i zachodu z powiatami Zawiercie i Będzin (województwo katowickie).

Zmiany administracyjne powiatu olkuskiego[edytuj | edytuj kod]

Powiat olkuski powstał 10 kwietnia 1810 r., jako część składowa departamentu krakowskiego w Księstwie Warszawskim.

W odrodzonej Polsce został powołany w 1918 roku w województwie kieleckim. Składał się z dwóch miast Olkusz, Wolbrom od 1931 roku i 14 gmin Bolesław, Sławków, Rabsztyn, Dłużec, Ogrodzieniec, Kidów, Kroczyce, Pilica, Żarnowiec, Jangrot, Skała, Minoga, Cianowice i Sułoszowa

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Park Krajobrazowy Orlich Gniazd w granicach województwa małopolskiego obejmuje wyłącznie obszar Powiatu Olkuskiego (gminy Klucze, Olkusz, Trzyciąż i Wolbrom) o powierzchni 12 688 ha. Przebiega tędy Szlak Orlich Gniazd. Powiat leży w zachodniej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Do ciekawych miejsc należy również Pustynia Błędowska.

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w powiecie olkuskim.

Oprócz katolików skupionych w 30 parafiach, istnieje na zachodzie powiatu liczna grupa wyznawców religii polskokatolickiej w parafiach w Bukownie, Bolesławiu i Małobądzu. Inna dość liczna grupa (ok. 1000) to Świadkowie Jehowy w 14 zborach, z własnymi Salami Królestwa w Olkuszu, Krążku k. Bukowna, Wolbromiu, Kluczach i Bydlinie[17]. Poza tym mieszkają również m.in. zielonoświątkowcy, Adwentyści Dnia Siódmego czy epifaniści.

Sąsiednie powiaty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy