Powiat opatowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat opatowski
powiat
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
TERYT 3.26.34.06.00.0
Siedziba Opatów
Starosta Bogusław Włodarczyk
Powierzchnia 910,87 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

53 581[1]
• gęstość 58,8 os./km²
Urbanizacja 20,53%
Tablice rejestracyjne TOP
Adres urzędu:
ul. Sienkiewicza 30
27-500 Opatów
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu opatowskiego
Liczba gmin miejsko-wiejskich 2
Liczba gmin wiejskich 6
Położenie na mapie województwa
Powiat opatow.svg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Powiat opatowski
Powiat opatowski
50°48′18″N 21°25′29″E/50,805000 21,424722
Strona internetowa
Portal Portal Polska

Powiat opatowski – powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Opatów.

W skład powiatu wchodzą:

Powiat opatowski graniczy z czterema powiatami województwa świętokrzyskiego: sandomierskim, staszowskim, kieleckim i ostrowieckim, z jednym powiatem województwa mazowieckiego: lipskim oraz z dwoma powiatami województwa lubelskiego: opolskim i kraśnickim.

Gminy[edytuj]

Liczba ludności i powierzchnia gmin – 31 grudnia 2010 r.[2]

Gmina Ludność Powierzchnia
POL Opatów COA.svg Opatów
(w tym miasto)
12 305
(6 658)
113,52 km²
(9,36 km²)
POL gmina Ożarów COA.svg Ożarów
(w tym miasto)
11 127
(4 661)
183,29 km²
(7,79 km²)
POL gmina Iwaniska COA.svg Iwaniska 6 931 104,89 km²
Gmina tarlow herb.svg Tarłów 5 587 163,32 km²
POL gmina Lipnik COA.svg Lipnik 5 582 81,45 km²
Baćkowice 5 065 96,13 km²
Wojciechowice 4 330 86,46 km²
Sadowie 4 187 81,81 km²
Razem 55 114 910,87 km²

Demografia[edytuj]

Liczba ludności (dane z 31 grudnia 2010[3]):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 55 114 100 28 007 50,82 27 107 49,18
Miasto 11 319 20,54 5968 10,83 5351 9,71
Wieś 43 795 79,46 22 039 39,99 21 756 39,47
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu opatowskiego w 2014 roku[1].


Piramida wieku powiat opatowski.png

Historia[edytuj]

XIX wiek[edytuj]

W drugiej połowie XIX w. powiat opatowski wchodził w skład guberni radomskiej. Od północy graniczył z powiatem iłżeckim, od zachodu z powiatem kieleckim, a na południu z powiatem sandomierskim. Na wschodzie Wisła oddzielała go od powiatu janowskiego. Zajmował on powierzchnię 1795,5 km², z czego:

  • 724,2 km² - zajmowały pola uprawne
  • 192,8 km² - łąki
  • 205,3 km² - zabudowania i ogrody
  • 167,5 km² - pastwiska i zarośla
  • 359 km² - lasy
  • 146,7 km² - drogi, wody, błota i nieużytki[4].

Przemysł powiatu był słabo rozwinięty, pomimo występowania tu licznych bogactw naturalnych. Przyczyną tego był brak rozwiniętej sieci komunikacyjnej. W 1884 r. produkcja przemysłowa powiatu miała wartość 1 318 372 rubli, z czego jednak prawie całość (blisko 1,2 mln rubli) przypadła na kilka dużych zakładów: zakłady żelazne w Klimkiewiczowie pod Ostrowcem i w Nietulisku, a także cukrownię w Częstocicach. Powiat połączony był z siecią kolejową poprzez odnogę kolei dąbrowsko-iwanogrodzkiej. Stacja kolejowa znajdowała się w Ostrowcu[4].

W 1884 r. powiat miał 101 061 mieszkańców, w tym 50 109 mężczyzn (49,58%) i 51 952 (50,42%) kobiet. Na terenie powiatu funkcjonowały 23 szkoły początkowe. Powiat posiadał sąd pokoju III Okręgu i dzielił się na 6 okręgów sądów gminnych. Sądy te funkcjonowały w Opatowie, Iwaniskach, Łagowie, Kunowie, Ćmielowie i Ożarowie[4].

Pod względem administracyjnym powiat dzielił się na dwa miasta (Ostrowiec i Opatów), 10 osiedli miejskich (Kunów, Waśniów, Gliniany, Ożarów, Lasocin, Ćmielów, Słupia, Raków, Łagów i Iwaniska) oraz 556 wsi i kolonii[4].

W skład powiatu wchodziły 24 gminy: Baćkowice, Bodzechów, Boksyce, Ćmielów, Częstocice, Czyżów, Gęsice, Grzegorzowice, Iwaniska, Julianów, Kunów, Lasocin, Łagów, Malkowice, Modliborzyce, Ożarów, Opatów, Piórków, Rembów, Ruda Kościelna, Sadowie, Słupia Nowa, Waśniów, Wojciechowice[4].

II Rzeczpospolita[edytuj]

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powiat opatowski stał się częścią województwa kieleckiego, utworzonego 2 sierpnia 1919 r.

Według spisu powszechnego z 1931 r. powiat opatowski zajmował powierzchnię 1639 km² i był zamieszkiwany przez 186 547 osób[5]. Największym miastem był Ostrowiec, który liczył 25 908 mieszkańców. Przeważająca część mieszkańców powiatu - 110 538 osób - zajmowała się rolnictwem. Spośród nich 20 753 osoby były robotnikami rolnymi. Wśród gospodarstw przeważały mało- i średniorolne. Na terenie powiatu znajdowało się około 100 majątków obszarniczych[5].

Przemysł powiatu skupiał się głównie w dolinie rzeki Kamiennej - w okolicach Ostrowca. Największym zakładem przemysłowym powiatu były Zakłady Ostrowieckie. Działały tu także fabryki porcelany w Ćmielowie, papiernie w Bodzechowie i Witulinie, fabryka maszyn rolniczych w Kunowie oraz cukrownia w Częstocicach. Na terenie powiatu funkcjonowały także: kopalnia rudy żelaza, kopalnia węgla kamiennego, cegielnia, browar i fabryka octu. W powiecie było 61 młynów, 5 fabryk wód gazowanych, 3 mleczarnie, 40 wiatraków, 5 gorzelni, 2 rzeźnie, 6 tartaków, 12 olejarni, 70 spółdzielni handlowych i 502 sklepy[5].

W wyborach do sejmu w powiecie opatowskim spore wpływy posiadały partie opozycyjne. Do 1927 r. przewagę miały tu partie chłopskie: PSL „Wyzwolenie”, a w późniejszym okresie także Stronnictwo Chłopskie. Spore wpływy, głównie w przemysłowym Ostrowcu posiadała PPS. W 1928 r. przewagę w wyborach do Sejmu na terenie powiatu uzyskał Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem[5].

W 1939 r. w powiecie opatowskim znajdowały się tylko dwa miasta: Opatów (ok. 9600 mieszkańców[5]) oraz Ostrowiec (30 017 mieszkańców[6]).

PRL[edytuj]

W latach 1945-1975 powiat był częścią województwa kieleckiego. W jego skład wchodziły gminy: Baćkowice, Bodzechów, Ćmielów, Iwaniska, Kunów, Łagów, Opatów, Ożarów, Raków, Sadowie, Waśniów i Wojciechowice.

Powiat opatowski został zlikwidowany w czasie reformy administracyjnej w 1975 r. kiedy to wprowadzono podział na 49 województw. Obszar powiatu został podzielony pomiędzy województwa: tarnobrzeskie i kieleckie. W województwie kieleckim pozostały gminy: Bodzechów, Kunów, Łagów, Raków, Waśniów. W nowo utworzonym województwie tarnobrzeskim znalazły się: Ćmielów, Iwaniska, Opatów, Ożarów, Sadowie i Wojciechowice.

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/powiat_opatowski, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. GUS, 2011-08-10, s. 144. ISSN 1505-5507.
  3. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.. GUS, 2011-06-10, s. 44. ISSN 1734-6118.
  4. a b c d e Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880, Tom VII, 548-549
  5. a b c d e Antoni Sułowski U podnóża Gór Świętokrzyskich, Warszawa 1987, ISBN 83-211-0865-2, 11-14
  6. Ostrowiec Świętokrzyski. Monografia historyczna miasta, Ostrowiec Świętokrzyski 1997

Bibliografia[edytuj]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880
  • Antoni Sułowski U podnóża Gór Świętokrzyskich, Warszawa 1987, ISBN 83-211-0865-2