Powiat wileński (II Rzeczpospolita)
| powiat | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Siedziba | |
Położenie na mapie województwa | |
Powiat wileński – powiat województwa wileńskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, później guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego, następnie Litwy Środkowej, a od 13 kwietnia 1922 roku na obszarze Ziemi Wileńskiej II Rzeczypospolitej z siedzibą w Wilnie. W 1921 roku z powiatu wyłączono miasto Wilno, tworząc osobny powiat miejski[1].
W 1921 r. bez formalnego aktu prawnego został połączony z powiatem trockim w powiat wileńsko-trocki[2]. Pomimo tego jeszcze w ustawie o objęciu władzy państwowej nad Ziemią Wileńską został wymieniony jako samodzielny powiat obok trockiego[3]
Odpowiada mu częściowo dzisiejszy rejon wileński.
Demografia
[edytuj | edytuj kod]W grudniu 1919 roku powiat wileński okręgu wileńskiego ZCZW zamieszkiwały 313 172 osoby. Na jego terytorium znajdowały się 3799 miejscowości, z których 3 miały ponad 1–5 tys. mieszkańców i jedna powyżej 5 tys. mieszkańców. Było nią Wilno z 128 954 mieszkańcami[4].
Oświata
[edytuj | edytuj kod]W powiecie wileńskim okręgu wileńskiego ZCZW w roku szkolnym 1919/1920 działało 188 szkół powszechnych, 1 szkoła średnia, 2 szkoły zawodowe i 32 kursy. Ogółem uczyło się w nich 12 950 dzieci i pracowało 236 nauczycieli[5].
Podział administracyjny (1919)
[edytuj | edytuj kod]| Lp.[7] | Gmina[8] | Ludn. | Wyznanie w % | Narodowość w % | Dawna przyn. adm. | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| K | S | P | J | P | B | L | Ż | Gub. | Ujezd | |||
| 185 | Bystrzyca | 6,355 | 95,1 | – | – | 4,0 | 95,5 | – | – | 3,8 | WL | wileński |
| 186 | Giedrojcie | 11,696 | 91,9 | r. | – | 3,6 | 76,8 | – | 17,3 | 3,5 | WL | wileński |
| 187 | Giełwany | 1,960 | 91,6 | – | – | 7,0 | 91,5 | – | 1,6 | 6,6 | WL | wileński |
| 188 | Ilino | 12,797 | 95,0 | – | – | 3,5 | 95,1 | – | – | 3,5 | WL | wileński |
| 189 | Janiszki | 8,946 | 94,6 | r. | p. | 2,0 | 93,7 | – | 1,1 | 2,0 | WL | wileński |
| 190 | Malaty | 14,881 | 85,8 | r. | p. | 9,9 | 42,5 | – | 44,9 | 8,7 | WL | wileński |
| 191 | Mejszagoła | 10,059 | 95,0 | – | – | 3,5 | 95,2 | – | – | 3,5 | WL | wileński |
| 192 | Mickuny | 8,074 | 97,1 | – | p. | 1,4 | 96,4 | – | 0,2 | 1,4 | WL | wileński |
| 193 | Muśniki | 7,489 | 96,2 | – | – | 3,2 | 86,5 | – | 12,6 | 0,7 | WL | wileński |
| 194 | Niemenczyn | 9,906 | 97,0 | – | – | 1,3 | 97,0 | – | – | 1,3 | WL | wileński |
| 195 | Owanta | 4,212 | 93,5 | – | – | 6,2 | 97,8 | – | 0,2 | 1,9 | KW | wiłkomierski |
| 196 | Podbrzezie | 7,632 | 94,0 | – | – | 5,0 | 94,0 | – | – | 5,0 | WL | wileński |
| 197 | Rudomino | 9,009 | 91,7 | – | p. | 3,3 | 91,8 | – | 0,8 | 3,3 | WL | wileński |
| 198 | Rukojnie | 7,134 | 97,6 | – | – | 1,9 | 97,6 | – | – | 1,9 | WL | wileński |
| 199 | Rzesza | 11,986 | 97,4 | – | – | 1,7 | 97,2 | – | 0,2 | 1,5 | WL | wileński |
| 200 | Soleczniki | 6,362 | 94,2 | – | – | 5,6 | 92,4 | – | 2,1 | 5,6 | WL | wileński |
| 201 | Soleczniki (M) | 4,516 | 96,9 | r. | – | 0,2 | 97,7 | – | – | 0,1 | WL | wileński |
| 202 | Szumsk | 7,322 | 97,7 | – | – | 1,5 | 98,0 | – | – | 1,5 | WL | wileński |
| 203 | Szyrwinty | 14,474 | 90,1 | r. | – | 8,2 | 68,7 | – | 21,5 | 8,2 | WL | wileński |
| 204 | Worniany | 19,408 | 95,5 | – | – | 3,8 | 92,7 | – | 3,7 | 3,1 | WL | wileński |
Starostowie
[edytuj | edytuj kod]- Wiktor Niedźwiescki (-1937)[9]
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dz. U. TKR nr 9 (19), dekret nr 96 z 18 lutego 1921 r.
- ↑ Michał Gałędek: Ustrój administracji ogólnej na Wileńszczyźnie w okresie międzywojennym. Gdańsk: Wydawnictwo Historyczne Tabularium, 2012, s. 33–35, 84. ISBN 978-83-63923-01-3.
- ↑ Ustawa z dnia 6 kwietnia 1922 r. o objęciu władzy państwowej nad Ziemią Wileńską (Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213 (ISAP)); również w późniejszych aktach prawnych był wymieniany aż do 1923 r. zob. M.P. z 16 listopada 1923 r.
- ↑ I. Tablice ogólne. W: Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919). Lwów – Warszawa: Książnica Polska T-wa Naucz. Szkół Wyższych, 1920, s. 25, seria: Prace geograficzne wydawane przez Eugenjusza Romera.
- ↑ Joanna Gierowska-Kałłaur: Rozdział VII. Szkolnictwo na ziemiach podległych Zarządowi Cywilnemu Ziem Wschodnich. W: Joanna Gierowska-Kałłaur: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, 2003, s. 242. ISBN 83-88973-60-6. (pol.).
- ↑ Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919
- ↑ Wg źródła
- ↑ (M) = gmina miejska
- ↑ 18 starostów zwolnił Minister Spraw Wewnętrznych. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 206 z 11 września 1937.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Zeszyt VII. Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (grudzień 1919). Lwów – Warszawa: Książnica Polska T-wa Naucz. Szkół Wyższych, 1920, s. 50, seria: Prace geograficzne wydawane przez Eugenjusza Romera.
- Joanna Gierowska-Kałłaur: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN, 2003, s. 447. ISBN 83-88973-60-6.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Powiat wileński, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun – Worowo, Warszawa 1893, s. 524.