Powrót z gwiazd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Powrót z gwiazd
Autor Stanisław Lem
Miejsce wydania Polska
Język polski
Data I wyd. 1961
Wydawca Czytelnik
Tematyka fantastyka naukowa
Typ utworu powieść

Powrót z gwiazd – powieść Stanisława Lema, zaliczana do klasyki gatunku science fiction. Wydana po raz pierwszy w 1961 roku przez wydawnictwo „Czytelnik”.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Załoga statku kosmicznego „Prometeusz” wraca na Ziemię po 10 latach czasu pokładowego z wyprawy badawczej w okolice gwiazdy Fomalhaut. W tym czasie na Ziemi z powodu zjawiska dylatacji czasu upłynęło 127 lat. Powrotowi wyprawy towarzyszy zupełny brak zainteresowania opinii publicznej. Główny bohater, kosmonauta Hal Bregg, zastaje społeczeństwo ziemskie całkowicie odmienione. Niesamowity postęp techniczny spowodował, że wyeliminowano z życia wszystkie zagrożenia. Nauczono się np. neutralizować przeciążenie i bezwładność, dzięki czemu nie ma ofiar wypadków komunikacyjnych. Ludzkość korzysta z powszechnego dobrobytu, dostęp do większości dóbr i usług jest darmowy. Czas wypełnia się rozrywkami, pracują wyłącznie roboty i automaty. Zmieniły się obyczaje, nawet w sferze osobistej — małżeństwa są zawierane na okres próbny, posiadanie dzieci jest możliwe po zaliczeniu przez małżonków egzaminu państwowego. Panuje powszechny kult młodości i przedłużania życia poprzez operacje odmładzające. Za pomocą betryzacji — zabiegu chemicznego na mózgu wykonywanego w dzieciństwie, zarówno na ludziach, jak i na wybranych zwierzętach — wyeliminowano agresywne instynkty. Zlikwidowano wojny, stworzono cywilizację pozbawioną lęku. Pojawił się niezamierzony efekt uboczny betryzacji — ludzie stracili skłonność do ryzyka (nie uprawiają nawet sportów wyczynowych) i uważają loty w kosmos za niepotrzebne. Uczestnicy wyprawy badawczej, w której brał udział Hal, są jedynymi osobami na planecie niepoddanymi temu zabiegowi.

Główna oś fabularna dzieła to opowieść o alienacji i szoku kulturowym pierwotnego w swych instynktach bohatera w konfrontacji z konsumpcyjnym i zniewieściałym społeczeństwem przyszłości. Jest to także historia powtórnego wrastania w rodzinną planetę astronauty oderwanego od Ziemi i swoich czasów przez wyprawę międzygwiezdną.

Bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

  • Hal Bregg – główny bohater, astronauta „Prometeusza”
  • Eri – kobieta, w której zakochuje się Bregg
  • Olaf – przyjaciel Bregga z „Prometeusza”; w związku z niemożnością zaadaptowania się w nowej rzeczywistości, pod koniec powieści decyduje się na udział w kolejnej ekspedycji kosmicznej

Ocena dzieła[edytuj | edytuj kod]

Powieść można odczytać jako ostrzeżenie przed eksperymentami społecznymi i sztucznym uszczęśliwianiem na siłę społeczeństwa. Utwór stawia również pytania o cel i sens załogowych, dalekich wypraw kosmicznych.

Fabuła książki ma błędy, np. w scenie zderzenia glidera z autem, pojazdy są uszkodzone, pomimo tego, że glider miał wbudowany absorber (tzw. „czarną skrzynkę” wyzwalającą „ładunek antypola”), który w 100% miał pochłaniać energię wyzwoloną w chwili zderzenia. Bohater twierdzi również w rozdziale III, że Fomalhaut jest oddalony o 23 lata świetlne od Ziemi, podczas gdy w rzeczywistości jest oddalony od Ziemi o 25 lat świetlnych.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie powieści Lem wspólnie z Janem Józefem Szczepańskim napisał scenariusz filmowy dla reżysera Aleksandra Forda, jednak z braku funduszy film nie powstał[1].

Komiks[edytuj | edytuj kod]

Komiksowa adaptacja powieści ukazywała się w latach 19761977 na łamach tygodnika „Wiadomości Wrocławskie”, narysowana przez K. Wójcika[2].

Miejsce na Ziemi[edytuj | edytuj kod]

Polski pisarz science–fiction Marek Oramus napisał dedykowane Stanisławowi Lemowi opowiadanie Miejsce na Ziemi, zawierające opis dalszych dziejów Hala Bregga i Eri. Opowiadanie ukazało się w „Nowej Fantastyce” w 1999 roku, a także w książce M. Oramusa Bogowie Lema wydanej przez Wydawnictwo Kurpisz w 2007 roku[3].

Przypisy

  1. Rozczarowania filmowe. W: Stanisław Bereś: Tako rzecze... Lem. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2002, s. 161-162. ISBN 83-08-03245-1.
  2. Powrót z gwiazd. W: Wojciech Orliński: Co to są sepulki? Wszystko o Lemie. Kraków: Znak, 2007, s. 178. ISBN 9788324007981.
  3. Moje spotkania z Lemem. W: Marek Oramus: Bogowie Lema. Przeźmierowo: Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 20-21. ISBN 978-83-89738-92-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antoni Smuszkiewicz: Stanisław Lem. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 1995, s. 70-72, seria: Czytani dzisiaj. ISBN 83-7120-184-2.
  • Andrzej Stoff: Powieści fantastyczno–naukowe Stanisława Lema. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 91-100. ISBN 83-01-05044-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]