Przejdź do zawartości

Powstanie Herero

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Powstanie Herero
Ekspansja kolonialna Niemiec na przełomie XIX i XX wieku
Ilustracja
Wojska niemieckie walczące z plemieniem Herero na obrazie Richarda Knötela
Czas

1904–1908

Miejsce

Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia

Przyczyna

niemiecki ucisk wobec autochtonów

Wynik

zwycięstwo Niemców

Strony konfliktu
 Cesarstwo Niemieckie Herero, Namaqua i inne plemiona
Dowódcy
Theodor Leutwein(inne języki)
Lothar von Trotha 		Samuel Maharero
Hendrik Witbooi †
Siły
początkowo: ~2 tys.[1] Herero: 10 tys.[2]
Straty
676 zabitych,
76 zaginionych,
907 rannych,
689 zmarłych z chorób,
100 cywilów[3] 		65–70 tys.,
wliczając cywilów[3]
Położenie na mapie Namibii
Mapa konturowa Namibii, w centrum znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
22°00′00,0000″S 17°00′00,0000″E/-22,000000 17,000000

Powstanie Herero – seria wojen kolonialnych między Cesarstwem Niemieckim a ludem Herero w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej (obecnie Namibia) w latach 1904–1908.

Tło

[edytuj | edytuj kod]

Przedkolonialna Afryka Południowo-Zachodnia

[edytuj | edytuj kod]

Hererowie byli pasterzami bydła, zajmującymi większość centralnej i północnej części Afryki Południowo-Zachodniej. Pod wodzą Jonkera Afrikanera(inne języki), który zmarł w 1861 roku, a później Samuela Maharero, zdobyli supremację nad ludami Namaqua i Orlam(inne języki) w serii konfliktów, w których na późniejszych etapach tubylcy powszechnie używali broni palnej pozyskanej od europejskich kupców[4].

Kolonizacja niemiecka

[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 80. XIX wieku niemiecki kanclerz Otto von Bismarck, odwracając się od wcześniejszego sprzeciwu wobec kolonialnych nabytków, zdecydował się na politykę ekspansji imperialnej. W 1882 roku Bismarck udzielił Adolfowi Lüderitzowi pozwolenia na nabycie ziem, które Niemcy miałyby objąć swoją „ochroną”, pod warunkiem utworzenia portu na zajętych terytoriach i zapewnienia „czystego tytułu” do ziemi. Lüderitz kupił tytuł do Angra Pequena (później przemianowanej na Zatokę Lüderitz) od Josepha Fredericksa, wodza ludu Oorlam, w zamian za 200 karabinów, 2500 marek niemieckich i kilka ołowianych żołnierzyków, i założył tam port. Wyjaśnienie statusu niemieckiego panowania nad tym obszarem wśród mocarstw europejskich zajęło trochę czasu, zwłaszcza z powodu sprzeciwu Brytyjczyków. Jednak w kwietniu 1884 roku Bismarck polecił niemieckiemu konsulowi ogłosić „Lüderitzland” (jak zaczęto nazywać posiadłości Lüderitza w Afryce Południowo-Zachodniej) terenem znajdującym się pod „ochroną” Rzeszy Niemieckiej. Lüderitz systematycznie rozszerzał wpływy Niemiec na terytorium Afryki Południowo-Zachodniej, aż do 1885 roku tylko jedno plemię – Witboois – nie zawarło żadnego porozumienia z Niemcami[4].

Chociaż reńscy misjonarze, kupcy i inni Europejczycy byli obecni na tym obszarze od lat 30. XIX wieku, dopiero wraz z pojawieniem się niemieckich roszczeń do Afryki Południowo-Zachodniej niemieckie osadnictwo na tym terytorium rozwinęło się na dobre. Do 1903 roku w protektoracie przebywało około 4682 europejskich osadników, z czego prawie 3000 stanowili Niemcy, głównie w miastach Lüderitz, Swakopmund i Windhoek. Pojawienie się osadnictwa niemieckiego na dużą skalę spowodowało również zmiany w traktowaniu rdzennych ludów Herero i Nama przez Europejczyków; miejscowi spotykali się z coraz większą dyskryminacją prawną i wywłaszczaniem ziemi na rzecz europejskich osadników[5].

Bunt

[edytuj | edytuj kod]

W 1903 roku plemiona Khoi i Herero wznieciły bunt, w którym zginęło około 120–150 niemieckich osadników, a wiele ofiar było torturowanych i okaleczanych przed śmiercią[6]. Z Niemiec wysłano wojska, aby przywrócić porządek, ale te jedynie rozproszyły rebeliantów pod wodzą wodza Samuela Maharero. W słynnym liście do Hendrika Witbooi, wodza plemienia Namaqua, Maharero starał się zorganizować bunt przeciwko Niemcom, jednocześnie budując sojusze z innymi plemionami, wołając: Zgińmy w walce![7]. Herero przeprowadzili kampanię partyzancką, przeprowadzając szybkie operacje typu „uderz i uciekaj”, a następnie wtapiając się w dobrze znany teren, uniemożliwiając Niemcom uzyskanie przewagi dzięki nowoczesnej artylerii i karabinom maszynowym. Decydująca bitwa rozegrała się 11 sierpnia 1904 roku w górach Waterberg. Wódz Maharero wierzył, że jego sześciokrotna przewaga liczebna nad Niemcami pozwoli mu zwyciężyć w ostatecznym starciu. Niemcy mieli jednak czas na przygotowanie artylerii i ciężkiego uzbrojenia. Obie strony poniosły ciężkie straty, lecz Herero zostali rozproszeni i pokonani[8].

Niemiecki garnizon w Windhoek oblężony przez Herero, 1904

W październiku 1904 roku gen. Lothar von Trotha wydał rozkaz zabicia wszystkich mężczyzn z plemienia Herero oraz wygnania kobiet i dzieci na pustynię. Gdy tylko wieść o tym rozkazie dotarła do Niemiec, został on uchylony[9].

Odzyskanie pełni władzy nad tym terytorium zajęło Niemcom aż cztery lata, do 1908 roku. Do tego czasu dziesiątki tysięcy miejscowych (szacunki wahają się od 34 tys. do 110 tys.) zginęło lub zmarło z pragnienia podczas ucieczki[10][11][12][13][14][15]. W wyniku konfliktu zginęło 65 tys. z 80 tys. Herero i co najmniej 10 tys. z 20 tys. Namaqua[16].

Następstwa

[edytuj | edytuj kod]

W 1915 roku, podczas I wojny światowej, wojska południowoafrykańskie zajęły niemieckie kolonie w Afryce, a Afryka Południowo-Zachodnia oficjalnie stała się terytorium mandatowym ZPA w 1920 roku[17]. Namibia uzyskała niepodległość w 1990 roku[18].

16 sierpnia 2004 roku, 100 lat po powstaniu, rząd niemiecki oficjalnie przeprosił za swoje zbrodnie[19]. My, Niemcy, akceptujemy naszą historyczną i moralną odpowiedzialność oraz winę, jaką Niemcy wówczas ponieśli – powiedziała Heidemarie Wieczorek-Zeul, niemiecka minister pomocy rozwojowej. Stwierdziła również, że masakry te były równoznaczne z ludobójstwem[20].

Dopiero w 2015 roku rząd niemiecki oficjalnie przyznał, że masakry miały charakter ludobójstwa i ponownie przeprosił w 2016 roku. Członkowie ludu Herero pozywają rząd niemiecki w pozwie zbiorowym[21]. W 2021 roku Niemcy ogłosiły, że wypłacą Namibii reparacje w wysokości 1,1 miliarda euro[22].

W literaturze

[edytuj | edytuj kod]

Wojny Herero i masakry zostały przedstawione w rozdziale powieści Thomasa Pynchona pt. V. z 1963 roku[23]. Tragiczna historia ludobójstwa Herero i Nama pojawia się również w powieści Pynchona Tęcza grawitacji z 1973 roku[24].

Ogromna trauma, jaką ludobójstwo Herero i Nama przyniosło przedstawicielom tych plemion, zostało ukazane w wydanej w 2013 roku powieści historycznej Mama Namibia Mari Serebrov[25].

Powstanie Herero i będące jego efektem masakry są też istotnym wątkiem w książce The Glamour of Prospecting, współczesnej relacji Fredericka Cornella z jego prób poszukiwania diamentów w tym regionie. W swojej książce Cornell opisuje osobiste doświadczenia z wizyty w dawnym obozie koncentracyjnym na Shark Island, a także inne aspekty konfliktu[26].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]
 Wykaz literatury uzupełniającej: Powstanie Herero.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Bridgman 1981 ↓, s. 112.
  2. ↑ Bridgman 1981 ↓, s. 87.
  3. ↑ a b Bridgman 1981 ↓, s. 164.
  4. ↑ a b Bridgman 1981 ↓, s. 36–41.
  5. ↑ Curson 2012 ↓, s. 34–36.
  6. ↑ Gaudi 2017 ↓.
  7. ↑ Gewald 1999 ↓, s. 156.
  8. ↑ Gaudi 2017 ↓, 7: Hereroland.
  9. ↑ Dupuy 1977 ↓.
  10. ↑ Sarkin-Hughes 2008 ↓, s. 142.
  11. ↑ Moses 2008 ↓, s. 296.
  12. ↑ Schaller 2008 ↓, s. 296.
  13. ↑ Friedrichsmeyer, Lennox i Zantop 1998 ↓, s. 87.
  14. ↑ Nuhn 1989 ↓.
  15. ↑ Baronian, Besser i Jansen 2007 ↓, s. 33.
  16. ↑ Herero und Nama verklagen Deutschland wegen Kolonialverbrechen. focus.de, 6.01.2017. [dostęp 2025-07-22]. (niem.).
  17. ↑ Namibia. South African History Online, 21.03.1994. [dostęp 2025-07-22]. (ang.).
  18. ↑ The Namibian struggle for independence – 1966 – 1990 – a historical background. South African History Online, 29.06.2015. [dostęp 2025-07-22]. (ang.).
  19. ↑ Norimitsu Onishi: Germany Grapples With Its African Genocide. The New York Times, 29.12.2016. [dostęp 2025-07-22]. (ang.).
  20. ↑ German minister says sorry for genocide in Namibia. The Guardian, 15.08.2004. [dostęp 2025-07-22]. (ang.).
  21. ↑ Christoph Schult, Christoph Titz: Herero und Nama verklagen Deutschland. Der Spiegel, 6.01.2017. [dostęp 2025-07-22]. (niem.).
  22. ↑ Philip Oltermann: Germany agrees to pay Namibia €1.1bn over historical Herero-Nama genocide. The Guardian, 28.05.2021. [dostęp 2025-07-22]. (ang.).
  23. ↑ V.. lubimyczytac.pl. [dostęp 2025-07-22].
  24. ↑ Tęcza grawitacji. lubimyczytac.pl. [dostęp 2025-07-22].
  25. ↑ Mama Namibia: Based on True Events. amazon.pl. [dostęp 2025-07-22]. (ang.).
  26. ↑ The glamour of prospecting : wanderings of a South African prospector in…. gutenberg.org. [dostęp 2025-07-22]. (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Marie-Aude Baronian, Stephan Besser, Yolande Jansen: Diaspora and Memory: Figures of Displacement in Contemporary Literature, Arts and Politics. Rodopi, 2007. ISBN 978-1-42948-147-2. (ang.).
  • Jon Bridgman: The Revolt of the Hereros. University of California Press, 1981. ISBN 978-0-520-04113-4. (ang.).
  • Peter Curson: Border Conflicts in a German African Colony: Jakob Morengo and the Untold Tragedy of Edward Presgrave. Arena books, 2012. ISBN 978-1906791964. (ang.).
  • T. N. Dupuy: A Genius for War: The German Army and General Staff. New Jersey: Prentice Hall, 1977. ISBN 0-13-351114-6. (ang.).
  • Sara L. Friedrichsmeyer, Sara Lennox, Susanne M. Zantop: The Imperialist Imagination: German Colonialism and Its Legacy. University of Michigan Press, 1998. ISBN 978-0-47209-682-4. (ang.).
  • Robert Gaudi: African Kaiser: General Paul von Lettow-Vorbeck and the Great War in Africa, 1914–1918. New York: 2017. ISBN 978-0-425-28371-4. (ang.).
  • Jan-Bart Gewald: Herero Heroes: A Socio-political History of the Herero of Namibia, 1890–1923. London: James Curry Ltd., 1999. ISBN 0-85255-749-3. (ang.).
  • A. Dirk Moses: Empire, Colony, Genocide: Conquest, Occupation and Subaltern Resistance in World History. New York: Berghahn Books, 2008. ISBN 978-1-84545-452-4. (ang.).
  • Walter Nuhn: Sturm über Südwest. Der Hereroaufstand von 1904. Koblenz: Bernard & Graefe-Verlag, 1989. ISBN 3-7637-5852-6. (ang.).
  • Jeremy Sarkin-Hughes: Colonial Genocide and Reparations Claims in the 21st Century: The Socio-Legal Context of Claims under International Law by the Herero against Germany for Genocide in Namibia, 1904–1908. Westport, Conn.: Praeger Security International, 2008. ISBN 978-0-31336-256-9. (ang.).
  • Dominik J. Schaller: From Conquest to Genocide: Colonial Rule in German Southwest Africa and German East Africa. New York: Berghahn Books, 2008. ISBN 1-8454-5452-9. (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Powstanie_Herero&oldid=78200269”