Powstanie chochołowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powstanie chochołowskie
Ilustracja
Siedziba Muzeum Powstania Chochołowskiego
Czas 2123 lutego 1846
Miejsce Podhale, Małopolska
Terytorium Austria
Przyczyna plan wzniecenia ogólnonarodowego powstania przeciw zaborcom
Wynik porażka powstańców
Strony konfliktu
górale z Chochołowa, Suchej Góry, Witowa i Kościeliska Austria
górale z Czarnego Dunajca
Dowódcy
Józef Leopold Kmietowicz
Jan Kanty Andrusikiewicz
Michał Głowacki
nieznany
Siły
powyżej 100 nieznane (początkowo skromne i rozproszone)
Straty
niewielkie niewielkie
brak współrzędnych

Powstanie chochołowskie z 21 lutego 1846 roku (w gwarze „poruseństwo”) – wystąpienie zbrojne górali z Chochołowa, Cichego, Dzianisza i Witowa, skierowane przeciwko władzom austriackim, znane w historii również pod nazwą „insurekcji pod Tatrami”. Zorganizowane zostało przez Jana Kantego Andrusikiewicza (nauczyciela i organistę), Juliana Goslara (poetę) oraz księży, którymi byli: wikary z Chochołowa Józef Leopold Kmietowicz, wikary z Poronina Michał Głowacki i wikariusz z Szaflar Michał Janiczak.

Powstanie zostało przygotowane przez Centralizację – czyli władzę najwyższą Towarzystwa Demokratycznego z Ludwikiem Mierosławskim na czele (w Galicji przygotowaniami kierował 24-letni Edward Dembowski) i miało zacząć się razem z ogólnonarodowym powstaniem, które jednak zostało odwołane (wiadomość o tym nie dotarła do Chochołowa). Górale prowadzący spór o grunty z ziemianinem Kajetanem Borowskim dość łatwo dali przekonać się do buntu przeciwko władzy austriackiej, którą wykorzystywał w sporze Borowski.

Niewielkie powstanie w Chochołowie wybuchło wieczorem 21 lutego 1846 roku. Powstańcy w liczbie około 30 osób z księdzem Kmietowiczem i organistą Andrusikiewiczem na czele zdobyli posterunek straży finansowej w Chochołowie, gdzie znaleźli broń. Następnie opanowali komorę celną w niedalekiej Suchej Górze, zniszczyli słupy graniczne i porąbali cesarskiego orła (Jan Zych z Chochołowa). Następnie powstańcy zdobyli podstępem posterunek straży skarbowej w Witowie oraz jeszcze tej samej nocy zarekwirowali broń z nadleśnictw w Witowie i w Kościelisku.

Powstanie zostało wkrótce stłumione przy pomocy oddziałów straży z Nowego Targu oraz górali z Czarnego Dunajca. Powstańców osadzono w Spielbergu, Kufsteinie i Wiśniczu. Wkrótce zostali jednak zwolnieni w związku z Wiosną Ludów w 1848 roku.

Wystąpienie chochołowskie traktuje się jako epizod powstania krakowskiego z 1846 roku.

Pamiątką tych wydarzeń jest stojąca w Chochołowie figura św. Jana Nepomucena, ustawiona tyłem do wsi Czarny Dunajec, której mieszkańcy pomagali stłumić powstanie. W roku 1982, z inicjatywy doktora Krzysztofa Hofmana, figura została odrestaurowana[1].

Jednym z uczestników powstania był Jan Krzeptowski zwany Sabałą[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zofia Stecka - Chochołów, Wydawnictwo Tatrzańskie, Zakopane, 1991, s. 27.
  2. Wiesław Bieńkowski: Jan Sabała (pol.). Internetowy Polski Słownik Biograficzny. [dostęp 2017-09-08].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]