Powstanie słuckie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powstanie słuckie
Ilustracja
Sztandar 1. Słuckiego Pułku Strzelców
Czas 4 listopada-31 grudnia[1] 1920
Miejsce Europa Wschodnia
Terytorium rejon słucki
Przyczyna niekorzystne dla Białorusinów postanowienia preliminariów do traktatu ryskiego i chęć wybicia Białorusi na niepodległość
Wynik wygrana bolszewików
Strony konfliktu
 Białoruska Republika Ludowa  Rosyjska FSRR
 SRR Białorusi
Dowódcy
Białoruś Paweł Żauryd
Białoruś Stanisław Bułak-Bałachowicz
nieznany
Siły
ok. 4000 ochotników ok. 10000 żołnierzy
Straty
nieznane nieznane

Powstanie słuckie (biał. Слуцкі збройны чын, Słucki zbrojny čyn, Слуцкае паўстаньне, Słuckaje paŭstańnie) – zbrojne wystąpienie oddziałów białoruskich przeciwko Armii Czerwonej w okolicach Słucka w listopadzie i grudniu 1920.

Historia[edytuj]

Po zakończeniu działań wojennych wojny polsko-bolszewickiej 18 października 1920 roku w strefie działań wojsk polskich znalazły się zachodnie ziemie Białorusi. Zgodnie z podpisanymi 12 października w Rydze preliminariami pokojowymi z Rosją radziecką, II Rzeczpospolita zobowiązała się do wycofania swoich wojsk na zachód od Słucka.

Z oddaniem ziem białoruskich bolszewikom nie pogodził się jednak gen. Stanisław Bułak-Bałachowicz, który na czele swojej Ochotniczej Sprzymierzonej Armii 5 listopada przekroczył linię przerwania ognia, a 10 listopada ogłosił w zdobytym Mozyrzu powstanie niepodległej Białorusi. Dnia 14 listopada tego samego roku w Słucku miał miejsce tzw. "Kongres Słucki", na którym wybrano władze tymczasowe odrodzonej Białorusi[2]. Jednakże po kilku dniach i kontrofensywie oddziałów bolszewickich, jego armia została zmuszona do wycofania się w kierunku Polski, co nastąpiło 28 listopada. Następnie armia gen. Bułaka-Bałachowicza została w Polsce internowana.

Stacjonująca na Słucczyźnie 4. Armia gen. Leonarda Skierskiego przekazała władzę Białoruskiemu Komitetowi Narodowemu. Ten 4 listopada zwołał Białoruski Zjazd Słucczyzny i uznał Radę Najwyższą Białoruskiej Republiki Ludowej. Wybrana na Zjeździe Rada Słucczyzny wydała 21 listopada deklarację, wzywającą ludność białoruską do walki o niepodległą Białoruś w granicach etnograficznych. Rozpoczęła też formowanie jednostek wojskowych. Wkrótce utworzono I Słucką Brygadę Strzelców, w sile dwóch pułków. 24 listopada wojska polskie rozpoczęły wycofywanie się ze Słucczyzny, pozostawiając jednak 15 km pas ziemi niczyjej. Wkraczające oddziały Armii Czerwonej staczały walki z oddziałami białoruskimi, które jednak szybko zostały przyparte do pasa 15 km. W grudniu 1920 ostatnie zwarte białoruskie oddziały wojskowe przeszły na stronę polską, gdzie zostały rozbrojone. W pasie neutralnym zainstalowały się lokalne władze białoruskie, którym udało się ujść przed bolszewikami. Organizowały one stamtąd wypady partyzanckie na pozycje białoruskie.

Intensywne walki partyzanckie na Słucczyźnie trwały jeszcze wiosną 1921, a ostatni żołnierze tych oddziałów utrzymali się w miejscowych lasach nawet do lat '30.

Władze polskie wykorzystały to powstanie jako dywersję antybolszewicką w czasie negocjacji przebiegu granicy polsko-rosyjskiej, zatwierdzonego podpisaniem traktatu ryskiego w 1921.

Filmy[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах (Бібліятэка часопіса «Беларускі гістарычны агляд»), Менск: Мэдысонт, 2006. (biał.)
  • Олег Латышонак, Жаўнеры БНР, Беласток: Інстытут беларусістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства, 2009. (biał.)
  • Владимир М. Прокулевич, Слуцкое восстание (ноябрь—декабрь 1920 г.), Неман 4—1996. (ros.)

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • [Віншуем з днём Герояў - з 91-й гадавінай Слуцкага збройнага чыну!] [dostęp: 30.12.2016] (biał.)

Przypisy

  1. Trudno jest ustalić dokładną datę wybuchu powstania, a także jego zakończenia. W niniejszym artykule przyjęto za datę jego rozpoczęcia pierwszy z kolei doniosły akt, tj. zwołanie Białoruskiego Zjadu Słucczyzny przez Białoruski Komitet Narodowy i uznanie Rady Najwyższej Białoruskiej Republiki Ludowej. W artykułach obcojęzycznych w serwisie [Wikipedia.pl] można zauważyć inne daty rozpoczęcia, na przykład 27 listoapda bądź ogólne określenie, że powstanie trwało "od listopada do grudnia". Najbezpieczniej z punktu widzenia faktów będzie przyjąć, że powstanie słuckie wybuchło na początku listopada i trwało do końca grudnia roku 1920 z zaznaczeniem, że walki partyzanckie trwały do wiosny 1921 roku.
  2. [Віншуем з днём Герояў - з 91-й гадавінай Слуцкага збройнага чыну!] [dostęp: 30.12.2016]
  3. Tłumaczenie własne.