Pozytonowa tomografia emisyjna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antymateria
Particles and antiparticles.svg
Wprowadzenie
Anihilacja
Antycząstki
Antycząstka
PozytonAntyprotonAntyneutronAntykwark
Znani uczeni
Paul DiracCarl David AndersonAndriej Sacharow
Maksimum emisji (MIP) dla rozpadu związku 18F-FDG
Obraz mózgowia wykonany metodą PET

Pozytonowa tomografia emisyjna[1][2], tomografia emisyjna pozytonowa[3], emisyjna tomografia pozytonowa, PET (od ang. positron emission tomography) – technika obrazowania, w której (zamiast, jak w tomografii komputerowej, zewnętrznego źródła promieniowania rentgenowskiego lub radioaktywnego) rejestruje się promieniowanie powstające podczas anihilacji pozytonów (antyelektronów). Źródłem pozytonów jest podana pacjentowi substancja promieniotwórcza, ulegająca rozpadowi beta plus. Substancja ta zawiera izotopy promieniotwórcze o krótkim czasie połowicznego rozpadu, dzięki czemu większość promieniowania powstaje w trakcie badania, co ogranicza powstawanie uszkodzeń tkanek wywołanych promieniowaniem. Wiąże się także z koniecznością uruchomienia cyklotronu w pobliżu (krótki czas połowicznego rozpadu izotopów to także krótki maksymalny czas ich transportu) co znacząco podnosi koszty.

Obecnie praktycznie wszystkie dostępne skanery pozytonowej tomografii emisyjnej są urządzeniami hybrydowymi typu:

  • PET-CT, PET/CT – połączenie PET z wielorzędowym tomografem komputerowym
  • PET-MRI, PET/MRI – połączenie PET z rezonansem magnetycznym[4].

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Powstające w rozpadzie promieniotwórczym pozytony, po przebyciu drogi kilku milimetrów, zderzają się z elektronami zawartymi w tkankach ciała, ulegając anihilacji. W wyniku anihilacji pary elektron–pozyton powstają dwa kwanty promieniowania elektromagnetycznego (fotony) o energii 511 keV każdy, poruszające się w przeciwnych kierunkach (pod kątem 180°). Fotony te rejestrowane są jednocześnie przez dwa z wielu detektorów ustawionych pod różnymi kątami w stosunku do ciała pacjenta (najczęściej w postaci pierścienia), w wyniku czego można określić dokładne miejsce powstania pozytonów. Informacje te rejestrowane w postaci cyfrowej na dysku komputera, pozwalają na konstrukcję obrazów będących przekrojami ciała pacjenta, analogicznych do obrazów uzyskiwanych w obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego.

W badaniu PET wykorzystuje się fakt, że określonym zmianom chorobowym towarzyszy zmiana metabolizmu niektórych związków chemicznych, np. cukrów[5]. Ponieważ energia w organizmie uzyskiwana jest głównie poprzez spalanie cukrów, to w badaniach wykorzystuje się deoksyglukozę znakowaną izotopem 18F o okresie połowicznego rozpadu około 110 minut. Najczęściej stosowanym preparatem jest F18-FDG.

Schemat działania PET

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

PET stosuje się w medycynie nuklearnej głównie przy badaniach mózgu, serca, stanów zapalnych niejasnego pochodzenia oraz nowotworów. Umożliwia wczesną diagnozę choroby Huntingtona. Zastosowanie PET wpłynęło na znaczne poszerzenie wiedzy o etiologii i przebiegu w przypadku choroby Alzheimera, Parkinsona czy różnych postaci schizofrenii, padaczki.

Dzięki diagnostyce PET istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo rozpoznania nowotworów (w około 90% badanych przypadków). Takiego wyniku nie daje się osiągnąć przy pomocy żadnej innej techniki obrazowania. PET daje także możliwość kontroli efektów terapeutycznych w trakcie leczenia chorób nowotworowych, np. za pomocą chemioterapii.

PET-CT w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W 2005, w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych, rząd zatwierdził program budowy kilku dodatkowych ośrodków PET-CT, jednak ze względów finansowych wykonanie tego planu zostało zawieszone. W listopadzie 2006 wytypowanych zostało osiem ośrodków medycznych w Polsce, w których planowane jest zainstalowanie urządzeń PET lub nowocześniejszych PET-CT (skaner hybrydowy, połączenie skanera pozytonowej tomografii emisyjnej z tomografem komputerowym).

Lokalizacje ośrodków w Polsce (wykaz nie ma bezpośredniego związku z ww. programem rządowym;):

  1. województwo dolnośląskie
    • Wrocław (Dolnośląskie Centrum Medycyny Nuklearnej Affidea na terenie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego)
    • Wrocław (pracownia PET-CT w Dolnośląskim Centrum Onkologii we Wrocławiu)
  2. województwo kujawsko-pomorskie
  3. województwo lubelskie
  4. województwo łódzkie
  5. województwo małopolskie
    • Kraków (Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel Ośrodek PET-TK-MR w Krakowie na terenie 5 Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ)[11]
    • Kraków (Ośrodek Medycyny Nuklearnej PET - CT Kliniki Endokrynologii Szpitala Uniwersyteckiego)[12]
    • Kraków (Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział w Krakowie)
  6. województwo mazowieckie
  7. województwo podlaskie
    • Białystok (Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel na terenie Białostockiego Centrum Onkologii)
  8. województwo podkarpackie
    • Brzozów (Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel na terenie Szpitala Specjalistycznego w Brzozowie)
  9. województwo pomorskie
    • Gdańsk (Uniwersyteckie Centrum Kliniczne)
  10. województwo śląskie
    • Katowice (Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel na terenie Uniwersyteckiego Centrum Okulistyki i Onkologii SPSK ŚUM)
    • Chorzów (Chorzowskie Centrum Pediatrii i Onkologii im. dr Edwarda Hankego)[17][18]
    • Gliwice (Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział w Gliwicach)
  11. województwo świętokrzyskie
    • Kielce (Świętokrzyskie Centrum Onkologii)
  12. województwo warmińsko-mazurskie
    • Olsztyn (Affidea na terenie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Olsztynie)[19]
  13. województwo wielkopolskie
  14. województwo zachodniopomorskie
    • Szczecin (Newmedical - Centrum Diagnostyki Obrazowej w Szczecinie)
  15. województwo lubuskie
    • Gorzów Wlkp. (Starmedica - Centrum Medyczne w Gorzowie Wlkp.)

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

PET nie jest techniką inwazyjną, jednak jej użycie wystawia pacjenta na pewną dawkę promieniowania jonizującego. Dawka ta jest na poziomie akceptowalnym dla technik diagnostycznych i przez ponad 50 lat stosowania metody nie stwierdzono żadnych efektów ubocznych jej stosowania. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią powinny poinformować o swoim stanie lekarza oraz personel obsługujący aparat[21].

Korzyści[edytuj | edytuj kod]

Pozytonowa tomografia emisyjna pozwala ocenić nie tylko kształt organów i tkanek, ale także ich funkcjonowanie. Zmiany w tkankach można zatem wykryć wcześniej, niż pozwala na to tomografia komputerowa bądź rezonans magnetyczny.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, § 5.
  2. Pozytonowa tomografia emisyjna w onkologii z użyciem radiofarmaceutyków alternatywnych do 18F-fluorodeoksyglukozy, Onkologia w Praktyce Klinicznej
  3. Tomografia emisyjna pozytonowa, encyklopedia.pwn.pl
  4. Pozytonowa tomografia emisyjna PET, Portal onkologiczny zwrotnikRAKA.pl
  5. Są jednostki chorobowe w których metabolizm jest zwiększony (np. nowotwory) w innych (np. choroby demencyjne) może być obniżony.
  6. Pracownia w Łodzi mieści się w budynkach kompleksu szpitala MSWiA, jednak formalnie do szpitala nie należy – jest własnością krakowskiej spółki Voxel S.A.
  7. Medyczne centra diagnostyczne Voxel w Łodzi. Voxel S.A.. [dostęp 2015-02-17].
  8. Badania nowoczesnym tomografem w szpitalnej pralni (pol.). Gazeta Wyborcza Łódź. [dostęp 2010-05-05].
  9. W Łodzi otwarto pierwszą w regionie pracownię PET-CT. Serwis Nauka w Polsce - PAP SA, 2010-12-21. [dostęp 2012-09-09].
  10. Joanna Barczykowska: Pracownia PET w szpitalu Kopernika. Łódzka onkologia gra w pierwszej lidze. Dziennik Łódzki, 2013-11-18. [dostęp 2017-09-25].
  11. PET-CT-MR w Krakowie
  12. Otwarto kolejną pracownię PET-CT w Krakowie (ang.). 2012-06-06. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-04)].
  13. Metody Diagnostyczne. Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie. [dostęp 2015-01-23].
  14. PET/CT Affidea. affidea.pl. [dostęp 2007-12-30].
  15. Centrum Onkologii rozpoczyna działalność. www.cozadzien.pl, 2014-09-08. [dostęp 2014-09-16].
  16. Pierwsze badania PET w RCO. onkologiaradom.pl, 2018-04-20. [dostęp 2018-04-24].
  17. Chorzów: PET/CT już działa, wkrótce otwarcie nowego oddziału. www.rynekzdrowia.pl, 27-01-2011 15:07. [dostęp 2011-11-11].
  18. Pracownię PET - CT otwarto w Chorzowskim Centrum Pediatrii i Onkologii. www.tvp.pl, 14:20, 27.01.2011. [dostęp 2011-11-11].
  19. Badanie PET zrobisz w Olsztynie. Zapłaci... pomorski NFZ. dziennikbaltycki.pl, 2011-10-14. [dostęp 2011-10-29].
  20. Affidea PET/CT. affidea.pl. [dostęp 2008-04-29].
  21. Positron Emission Tomography – Computed Tomography (PET/CT). What are the benefits vs. risks? (ang.). Radiological Society of North America, Inc. (RSNA). [dostęp 2010-01-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.