Pozytonowa tomografia emisyjna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antymateria
Particles and antiparticles.svg
Wprowadzenie
Anihilacja
Antycząstki
Antycząstka
PozytonAntyprotonAntyneutronAntykwark
Znani uczeni
Paul DiracCarl David AndersonAndriej Sacharow
"Maksimum emisji" (MIP) dla rozpadu związku 18F-FDG

Pozytonowa tomografia emisyjna[1][2], tomografia emisyjna pozytonowa[3] (ang. positron emission tomography, PET) – technika obrazowania, w której (zamiast jak w tomografii komputerowej, zewnętrznego źródła promieniowania rentgenowskiego lub radioaktywnego) rejestruje się promieniowanie powstające podczas anihilacji pozytonów (anty-elektronów). Źródłem pozytonów jest podana pacjentowi substancja promieniotwórcza, ulegająca rozpadowi beta plus. Substancja ta zawiera izotopy promieniotwórcze o krótkim czasie połowicznego rozpadu, dzięki czemu większość promieniowania powstaje w trakcie badania, co ogranicza powstawanie uszkodzeń tkanek wywołanych promieniowaniem. Wiąże się także z koniecznością uruchomienia cyklotronu w pobliżu (krótki czas połowicznego rozpadu izotopów to także krótki maksymalny czas ich transportu) co znacząco podnosi koszty.

Obecnie praktycznie wszystkie dostępne skanery pozytonowej tomografii emisyjnej są urządzeniami hybrydowymi typu:

  • PET-CT, PET/CT – połączenie PET z wielorzędowym tomografem komputerowym,
  • PET-MRI, PET/MRI – połączenie PET z rezonansem magnetycznym[4].

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Powstające w rozpadzie promieniotwórczym pozytony, po przebyciu drogi kilku milimetrów, zderzają się z elektronami zawartymi w tkankach ciała, ulegając anihilacji. W wyniku anihilacji pary elektron–pozyton powstają dwa kwanty promieniowania elektromagnetycznego (fotony) o energii 511 keV każdy, poruszające się w przeciwnych kierunkach (pod kątem 180°). Fotony te rejestrowane są jednocześnie przez dwa z wielu detektorów ustawionych pod różnymi kątami w stosunku do ciała pacjenta (najczęściej w postaci pierścienia), w wyniku czego można określić dokładne miejsce powstania pozytonów. Informacje te rejestrowane w postaci cyfrowej na dysku komputera, pozwalają na konstrukcję obrazów będących przekrojami ciała pacjenta, analogicznych do obrazów uzyskiwanych w obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego.

W badaniu PET wykorzystuje się fakt, że określonym zmianom chorobowym towarzyszy zmiana metabolizmu niektórych związków chemicznych, np. cukrów[5]. Ponieważ energia w organizmie uzyskiwana jest głównie poprzez spalanie cukrów, to w badaniach wykorzystuje się deoksyglukozę znakowaną izotopem 18F o okresie połowicznego rozpadu ok. 110 minut. Najczęściej stosowanym preparatem jest F18-FDG.

Schemat działania PET

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Obraz mózgowia wykonany metodą PET

PET stosuje się w medycynie nuklearnej głównie przy badaniach mózgu, serca, stanów zapalnych niejasnego pochodzenia oraz nowotworów. Umożliwia wczesną diagnozę choroby Huntingtona. Zastosowanie PET wpłynęło na znaczne poszerzenie wiedzy o etiologii i przebiegu w przypadku choroby Alzheimera, Parkinsona czy różnych postaci schizofrenii, padaczki.

Dzięki diagnostyce PET istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo rozpoznania nowotworów (w około 90% badanych przypadków). Takiego wyniku nie daje się osiągnąć przy pomocy żadnej innej techniki obrazowania. PET daje także możliwość kontroli efektów terapeutycznych w trakcie leczenia chorób nowotworowych, np. za pomocą chemioterapii.

PET-CT w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W 2005 roku w ramach "Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych" Rząd zatwierdził program budowy kilku dodatkowych ośrodków PET-CT w Polsce, jednakże ze względów finansowych wykonanie tego planu zostało zawieszone. W listopadzie 2006 roku wytypowanych zostało 8 ośrodków medycznych w Polsce, w których planowane jest zainstalowanie urządzeń PET lub nowocześniejszych PET-CT (skaner hybrydowy, połączenie skanera pozytonowej tomografii emisyjnej (PET) z tomografem komputerowym (CT)).

Lokalizacje ośrodków w Polsce (wykaz nie ma bezpośredniego związku z ww. programem rządowym;):

  1. województwo dolnośląskie
    • Wrocław (Dolnośląskie Centrum Medycyny Nuklearnej Affidea na terenie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego)
  2. województwo kujawsko-pomorskie
    • Bydgoszcz (Centrum Onkologii im. Prof. Franciszka Łukaszczyka)
  3. województwo lubelskie
    • Lublin (SPSK 4 Uniwersytetu Medycznego w Lublinie)
  4. województwo łódzkie
    • Łódź (Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel w Łodzi na terenie SPZOZ MSW w Łodzi)[6][7][8][9]
  5. województwo małopolskie
    • Kraków (Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel Ośrodek PET-TK-MR w Krakowie na terenie 5 Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ)[10]
    • Kraków (Ośrodek Medycyny Nuklearnej PET - CT Kliniki Endokrynologii Szpitala Uniwersyteckiego)[11]
    • Kraków (Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział w Krakowie)
  6. województwo mazowieckie
  7. województwo podlaskie
    • Białystok ( Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel na terenie Białostockiego Centrum Onkologii)
  8. województwo podkarpackie • Brzozów ( Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel na terenie Szpitala Specjalistycznego w Brzozowie)
  9. województwo pomorskie
    • Gdańsk (Uniwersyteckie Centrum Kliniczne)
  10. województwo śląskie
    • Katowice (Medyczne Centrum Diagnostyczne Voxel na terenie Uniwersyteckiego Centrum Okulistyki i Onkologii SPSK ŚUM)
    • Chorzów (Chorzowskie Centrum Pediatrii i Onkologii im. dr Edwarda Hankego)[15][16]
    • Gliwice (Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział w Gliwicach)
  11. województwo świętokrzyskie
    • Kielce (Świętokrzyskie Centrum Onkologii)
  12. województwo warmińsko-mazurskie
    • Olsztyn (Affidea na terenie Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Olsztynie)[17]
  13. województwo wielkopolskie
  14. województwo zachodniopomorskie
    • Szczecin (Newmedical - Centrum Diagnostyki Obrazowej w Szczecinie)
  15. województwo lubuskie
    • Gorzów Wlkp. (Starmedica - Centrum Medyczne w Gorzowie Wlkp.)

Ponadto w najbliższym czasie planowane jest otwarcie kolejnych ośrodków:

  • Łódź (Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. M. Kopernika)[19]

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

PET nie jest techniką inwazyjną, jednak jej użycie wystawia pacjenta na pewną dawkę promieniowania jonizującego. Dawka ta jest na poziomie akceptowalnym dla technik diagnostycznych i przez ponad 50 lat stosowania metody nie stwierdzono żadnych efektów ubocznych jej stosowania. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią powinny poinformować o swoim stanie lekarza oraz personel obsługujący aparat[20].

Korzyści[edytuj | edytuj kod]

Emisja tomograficzna pozytonowa pozwala ocenić obrazowanie nie tylko strukturalne organów i tkanek, ale także czynnościowe ich funkcjonowanie. Niektóre zmiany w narządach można zatem wykryć wcześniej, niż pozwala na to tomografia komputerowa bądź rezonans magnetyczny.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zarządzenie Nr 67/2011/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, § 5.
  2. Pozytonowa tomografia emisyjna w onkologii z użyciem radiofarmaceutyków alternatywnych do 18F-fluorodeoksyglukozy, Onkologia w Praktyce Klinicznej
  3. Tomografia emisyjna pozytonowa, encyklopedia.pwn.pl
  4. Pozytonowa tomografia emisyjna PET, Portal onkologiczny zwrotnikRAKA.pl
  5. Są jednostki chorobowe w których metabolizm jest zwiększony (np. nowotwory,) w innych (np. choroby demencyjne) może być obniżony.
  6. Pracownia w Łodzi mieści się w budynkach kompleksu szpitala MSWiA, jednak formalnie do szpitala nie należy – jest własnością krakowskiej spółki Voxel S.A.
  7. Medyczne centra diagnostyczne Voxel w Łodzi. Voxel S.A.. [dostęp 2015-02-17].
  8. Badania nowoczesnym tomografem w szpitalnej pralni (pol.). Gazeta Wyborcza Łódź. [dostęp 2010-05-05].
  9. W Łodzi otwarto pierwszą w regionie pracownię PET-CT. Serwis Nauka w Polsce - PAP SA, 2010-12-21. [dostęp 2012-09-09].
  10. PET-CT-MR w Krakowie
  11. Otwarto kolejną pracownię PET-CT w Krakowie
  12. Metody Diagnostyczne. Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie. [dostęp 2015-01-23].
  13. PET/CT Affidea. affidea.pl. [dostęp 2007-12-30].
  14. Centrum Onkologii rozpoczyna działalność. www.cozadzien.pl, 2014-09-08. [dostęp 2014-09-16].
  15. Chorzów: PET/CT już działa, wkrótce otwarcie nowego oddziału. www.rynekzdrowia.pl, 27-01-2011 15:07. [dostęp 2011-11-11].
  16. Pracownię PET - CT otwarto w Chorzowskim Centrum Pediatrii i Onkologii. www.tvp.pl, 14:20, 27.01.2011. [dostęp 2011-11-11].
  17. Badanie PET zrobisz w Olsztynie. Zapłaci... pomorski NFZ. dziennikbaltycki.pl, 2011-10-14. [dostęp 2011-10-29].
  18. Affidea PET/CT. affidea.pl. [dostęp 2008-04-29].
  19. Miliony dla łódzkich szpitali. Będą remonty i sprzęt (pol.). Gazeta Wyborcza Łódź. [dostęp 2010-03-04].
  20. Positron Emission Tomography – Computed Tomography (PET/CT). What are the benefits vs. risks? (ang.). Radiological Society of North America, Inc. (RSNA). [dostęp 2010-01-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.