Pracze Odrzańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb Wrocławia Pracze Odrzańskie
Osiedle Wrocławia
Ilustracja
Kościół pw. św. Anny, fot. 2006 r.
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miasto Wrocław
Data założenia 1991
W granicach Wrocławia 1928
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności

4 987[1]
Położenie na mapie Wrocławia
Położenie na mapie
Portal Portal Polska
domy przy ul. Piwowarskiej

Pracze Odrzańskie (niem. Herrnprotsch) – osiedle administracyjne Wrocławia utworzone na terenie byłej dzielnicy Fabryczna. Położone w północno-zachodniej części miasta, w rejonie ujścia Bystrzycy do Odry. W granicach miasta od 1928.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o miejscowości w formie Protsch pochodzi z dokumentu z 1318 roku, w którym książę Henryk, pan na Wrocławiu, poświadczył, iż bracia Konrad, Henryk, Tyczko i Jeszlin von Rydeburg sprzedali wieś braciom Albertowi i Arnoldowi von Pak[2]. Nazwa była później notowana także w formach Pratsch (1321), Pratsch (1327), Pracz (1330), Pracz (1351), Protsch prope Lesnam (1353), Procz (1360), Proitsch prope Lesnam (1425), Prache (1425), Protsch bey der Lesse (1451), Protsch an der Oder (1491), Proitsch (1552), Protsch (1666-67), Protsch an der Oder (1743), Herrenprotsch (1794), Protsch an der Oder (1795), Herrnprotsch auch Protsch an der Oder (1830), Herrnprotsch – Pracze Odrzańskie, -y -ich, pracki (1948)[3].

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od wyrazu pospolitego pracz ‘ten, co pierze bieliznę’[4] i ma związek ze służebnym charakterem wsi, której mieszkańcy zajmowali się w średniowieczu praniem odzieży pochodzącej z pobliskiego dworu w Leśnicy[5]. Pierwotna nazwa Pracze została zniemczona jako Pratsch. Od XVIII wieku występowała w postaci Herrnprotsch. Człon Herrn- wziął się od niemieckiego słowa Herr, czyli ‘pan, właściciel’[3].

W 1945 roku po objęciu miasta przez polską administrację dokonano błędnej rekonstrukcji nazwy i stąd początkowo osiedle nosiło nazwę Bródź. W 1947 roku zmieniono nazwę na Pracze, dodając zarazem człon odróżniający Odrzańskie[5]. Wskutek tego błędu również główną ulicę prowadzącą do osiedla nazwano Brodzką, lecz nazwa ta utrzymana została do dziś.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W połowie XVI wieku wieś stała się własnością Szpitala Wszystkich Świętych. W końcu XVII wieku był tu dwór, dwa budynki szkolne i karczma, a liczba mieszkańców wynosiła 179. Od 1874 istnieje stacja kolejowa na linii do Głogowa. Wieś włączono w granice miasta Wrocławia w roku 1928. W latach 1945-47 osiedle z powodu pomyłki nosiło nazwę Bródź, później powrócono do historycznej nazwy Pracze dodając przymiotnik Odrzańskie dla odróżnienia od Praczy Widawskich.

Parafia w Praczach została ustanowiona w 1383 roku przez biskupa wrocławskiego Wacława II Legnickiego. Fundatorem pierwszego kościoła w osadzie (najprawdopodobniej pw. św. Marcina) był ówczesny właściciel wsi - Ulrich von Pak.

Obecnie zabytkowy kampus na Praczach Odrzańskich jest siedzibą Wrocławskiego Centrum Badań EIT+ - instytutu naukowo-badawczego, utworzonego w 2007 r. przez władze Wrocławia, samorząd Dolnego Śląska (który w 2012 r. wycofał się z tego projektu) i największe miejskie uczelnie. Budynki tworzące ten kompleks są obecnie przebudowywane, powstaje też jeden całkowicie nowy, oznaczony numerem 9A.

Zgodnie z danymi spisu ludności z 1900 roku, Pracze stanowiły w okolicach Wrocławia ostatnią zwartą enklawę, której ludność posługiwała się językiem polskim[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • kościół ewangelicki, obecnie rzym.-kat. pw. św. Anny, szachulcowy, ul. Brodzka 163, XVI-XVII w.; w 1550 r. nowy właściciel wsi podejmuje decyzję budowie nowej świątyni z przeznaczeniem na kościół ewangelicko - luterański. W 1558 r. patronat nad kościołem przejmuje Magistrat Miejski. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) w Praczach doszło do starcia wojsk szwedzkich z austriackimi, a kościół został spalony (1643). Odbudowano go w latach 1644-1648 częściowo dzięki składkom cechów wrocławskich, ale głównym fundatorem nowego, istniejącego do dziś, kościoła o konstrukcji szachulcowej był Hans Culmann. Wnętrze urządzono w stylu barokowym, część wystroju przetrwała do dziś, m.in. ambona i chrzcielnica z 1631. W 1654 r. cesarska komisja rewindykacyjna zamknęła kościół, otwarty znów w 1666 r. W 1708 r. kościół powrócił w posiadanie gminy protestanckiej, która przeprowadza remont. Kolejny raz świątynia była remontowana pod koniec XIX w., a gruntownie w latach 1912-1913. Wstawiono wówczas organy z firmy Engera, przetrwałe do dziś. Do katolików kościół powrócił po II wojnie światowej w 1945 r. W trzy lata później stał się kościołem parafialnym pw. św. Anny. Prace remontowe przeprowadzono w latach 1963-1970, 1994. Od 2001 roku kościół przechodzi kapitalny remont. Odremontowano także plebanię
  • plebania ewangelicka, obecnie rzym.-kat., szachulcowa, ul. Brodzka 163, z 1626 r., 1648 r.; posiada oryginalne z 1626 r.: stolarkę okienną, schody, zdobione malowanymi ornamentami roślinnymi belki stropowe oraz szyby, a także unikalną toaletę w specjalnej piętrowej przybudówce. Zachowała się też gotycka piwnica ze starszego budynku.
  • zespół szpitalny, niegdyś zespół szkół rolniczych, ul. Stabłowicka 147, z l. 1900-1913: budynek administracyjno-socjalny, sześć pawilonów leczniczych, willa lekarza, dwa domy mieszkalne dla personelu, lodownia, dom ogrodnika, lodownia, budynek gospodarczy, stajnia i remiza, kostnica, gołębnik, wieża ciśnień, park.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Pracze połączone są z innymi dzielnicami liniami autobusowymi:

  • 101: Leśnica → Stabłowice → Pracze Odrzańskie → Kozanów → Kwiska
  • 103: Pracze Odrzańskie → Kozanów → Szczepin → Pl. Jana Pawła II (Sokolnicza)
  • 123: Pracze Odrzańskie → Marszowice → Leśnica
  • 923: Leśnica → Pracze Odrzańskie → Wilkszyn (pętla)
  • 245 (nocny): Pracze Odrzańskie → Brochów/Bieńkowice (przez Dworzec Główny)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały i czasowy (stan na 31.12.2017)
  2. Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991, s. 271. ISBN 83-04-03723-8.
  3. a b Nazwy miejscowe Polski : historia, pochodzenie, zmiany. pod red. Kazimierza Rymuta i Barbary Czopek-Kopciuch. T. 9, Po-Q. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN, 2013, s. 231. ISBN 978-83-64007-04-0.
  4. Paul Hefftner: Ursprung und Bedeutung der Ortsnamen im Stadt und Landkreise Breslau. Breslau: Ferdinand Hirt, 1910, s. 133.
  5. a b Zygmunt Antkowiak: Stare i nowe osiedla Wrocławia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973, s. 174.
  6. Paul Langkans, Nationaliteaten-Karte der Provinz Schlesien, Gotha-Justus Perthes, 1906.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 18.11.2012]. s. 225,226.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beata Maciejewska, Zachowały się nawet barokowe szyby, "Gazeta Wyborcza", Wrocław, 14 X 2005

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]