Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo

 Albania
 Austria
 Belgia
 Bośnia i Hercegowina
 Bułgaria
 Chorwacja
 Czechy
 Francja
 Hiszpania
 Macedonia Północna
 Niemcy
 Polska
 Rumunia
 Słowacja
 Słowenia
 Szwajcaria
 Ukraina
 Włochy

Typ

przyrodniczy

Spełniane kryterium

IX

Numer ref.

1133

Region[b]

Europa i Ameryka Północna

Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę

2007
na 31. sesji

Dokonane zmiany

2011, 2017, 2021, 2023

Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy[1] – obiekt przyrodniczy z listy światowego dziedzictwa UNESCO, obejmujący zespół względnie nienaruszonych europejskich lasów bukowych strefy umiarkowanej[2][3][4].

Jest to seryjny ponadnarodowy obiekt[2][3][4], obecnie położony na terenie 18 państw: Albanii, Austrii, Belgii, Bośni i Hercegowiny, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Francji, Hiszpanii, Macedonii Północnej, Niemiec, Polski, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwajcarii, Ukrainy i Włoch. Obejmuje 93 części składowe[5][1][6][a] (obszary), w tym 4 na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego w Polsce[5][9][3].

Po raz pierwszy został wpisany na listę światowego dziedzictwa w 2007 roku, pod nazwą „Pierwotne karpackie lasy bukowe”. Potem był powiększany, zmieniano też jego nazwy[2][4].

Lasy bukowe[edytuj | edytuj kod]

W lasach bukowych dominuje buk zwyczajny (Fagus sylvatica), gatunek endemiczny dla Europy i lasy bukowe występują wyłącznie na tym kontynencie[2][4].

Podczas każdego zlodowacenia (epoki lodowcowej) w ciągu ostatniego 1 miliona lat buk przetrwał niekorzystne warunki w refugiach (ostojach) w południowej Europie. Po ostatnim, około 11 tysięcy lat temu, rozpoczął rekolonizację kontynentu z refugiów w Alpach, Karpatach, strefie śródziemnomorskiej i Pirenejach, co wciąż trwa. Podczas tego procesu w różnych środowiskach utworzył różne typy zbiorowisk roślinnych[9][2][3].

W klimacie umiarkowanym w Europie Środkowej buk jest głównym gatunkiem drzewa w stadium klimaksu, czyli równowagi biocenozy[9]. Lasy bukowe powinny być więc tutaj dominującymi lasami klimaksowymi[4]. Działalność człowieka doprowadziła jednak do drastycznej redukcji powierzchni lasów bukowych w ogólności, a pierwotnych i starodrzewi w szczególności[9]. Pierwotne lasy bukowe stanowią tylko 0,7% powierzchni lasów w 32 analizowanych państwach[9], naturalne 2,8% (tutaj podają, że nie licząc Rosji)[4]. 89% wspomnianych lasów pierwotnych jest pod ochroną, ale tylko 46% pod ścisłą[9].

Lasy bukowe znacząco zwiększają bioróżnorodność w Europie i dzięki temu należą do najbardziej wartościowych ekosystemów leśnych. Występuje w nich na przykład do 10 tysięcy gatunków zwierząt. Buki preferują klimat wilgotny i dlatego są najliczniejszymi drzewami liściastymi w Europie Środkowej oraz górach Europy Południowej[4].

Obiekt światowego dziedzictwa[edytuj | edytuj kod]

Obiekt przyrodniczy „Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy” obejmuje zespół względnie nienaruszonych europejskich lasów bukowych strefy umiarkowanej[2][4].

W dokumentach dotyczących tego obiektu światowego dziedzictwa przyjęto, że las pierwotny (czyli dziewiczy) to rodzaj lasu naturalnego. Oparto się tutaj na definicjach z Protokołu o zrównoważonej gospodarce leśnej do ramowej konwencji o ochronie i zrównoważonym rozwoju Karpat Konwencji Karpackiej[10][11][2][7]. W tychże dokumentach termin las naturalny obejmuje również pojęcia las pradawny i starodrzew[2][7].

Lasy bukowe omawianego obiektu mają charakter bliski naturalnego, a nawet naturalny. Jego części składowe wpisane w latach 2017 i 2021 to lasy pierwotne (dziewicze) na większości lub znacznej części obszaru, starodrzewy lub starodrzewy z większymi lub mniejszymi fragmentami lasu pierwotnego. Również wysoko oceniono stan naturalności lasów wpisanych wcześniej[2][7][8].

Część lasów bukowych tego obiektu to położone w południowej i południowo-wschodniej Europie plejstoceńskie refugia (ostoje), w których buk przetrwał ostatnie zlodowacenie[2][7].

W lasach omawianego obiektu występują często gatunki endemiczne i reliktowe[2][7][8]. Lasy te stanowią bezcenną populację starych drzew oraz genetyczny rezerwuar buka i wielu innych gatunków[9][3].

Reprezentowanie „wyjątkowej powszechnej wartości” (OUV[b]) omawianego obiektu wymagane do wpisania na listę światowego dziedzictwa UNESCO jest związane z ekspansją polodowcową i kontynentalną lasów bukowych, czyli na spełnianiu kryterium IX:

  • przedstawiać szczególny przykład toczących się procesów ekologicznych i biologicznych, istotnych dla ewolucji i rozwoju lądowych, słodkowodnych, przybrzeżnych i morskich ekosystemów lub społeczności roślin i zwierząt.[2][7][8]

Obiekt ten jest bowiem niezbędny dla zrozumienia historii i ewolucji rodzaju Fagus, co ze względu na jego szeroką dystrybucję i znaczenie ekologiczne jest istotne globalnie[9][2][3].

Historia wpisu na listę[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą próbę nominacji europejskich lasów bukowych podjęła już w 2003 roku Słowacja. Wycofała się jednak z tego zgodnie z rekomendacją IUCN, sugerującą wspólną nominację z Ukrainą. Nominacja nie była więc rozpatrywana podczas 28. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w 2004 roku[4].

Po raz pierwszy obiekt został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO podczas 31. sesji w 2007 roku, pod nazwą „Pierwotne karpackie lasy bukowe”[12][4]. Na 35. sesji w 2011 roku dodano lasy w Niemczech, a obiekt przemianowano na „Pierwotne karpackie lasy bukowe i pradawne lasy bukowe w Niemczech”[13][4]. Na 41. sesji w 2017 roku dokonano kolejnego rozszerzenia wpisu i obiektowi nadano obecną nazwę, tzn. „Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy”[14][4]. Podczas 44. sesji w 2021 roku ponownie rozszerzono wpis[5].

Sesja UNESCO WHC Obiekt światowego dziedzictwa – zmiany Przypisy
Nr Rok Miejsce Państwa Cz. skład. Nazwa
31 2007 Christchurch 2 10 Pierwotne karpackie lasy bukowe [12][4]
35 2011 Paryż 3 15 Pierwotne karpackie lasy bukowe i pradawne lasy bukowe w Niemczech [13][4]
41 2017 Kraków 12 78 Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy [14][4]
44 2021 Fuzhou 18 94 [3][5][4]
45 2023 Rijad 93 [5][6]

Polska[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z pierwotnym zamierzeniem na 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w lipcu 2017 roku nowy wpis miał obejmować także lasy bukowe w Polsce na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego. W maju 2017 roku Polska wycofała jednak taki wniosek po konsultacjach społecznych w gminach Cisna i Lutowiska, w których wyrażono „brak zaufania do parku narodowego”[15].

Dopiero 28 lipca 2021 roku, podczas 44 sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa odbywającej się on-line 16–31 lipca 2021 roku w Fuzhou (Chiny), została dodana grupa składowa[c] (grupa obszarów) o nazwie „Bieszczady”[5]. Położona jest w Bieszczadzkim Parku Narodowym, w jej skład wchodzą cztery fragmenty lasów bukowych obejmujące łącznie 3 471,75 ha (12% jego powierzchni)[2]. Są to[5]:

ID Część składowa[a][1] Powierzchnia Uwagi
PL-BIES-01 Pasmo graniczne i dolina Górnej Solinki[d] 1 506,05 ha
PL-BIES-02 Połonina Wetlińska i Smerek[e] 1 178,03 ha Doliny potoków Tworylczyk i Hylaty
PL-BIES-03 Dolina potoku Terebowiec 201,00 ha
PL-BIES-04 Dolina potoku Wołosatka[f] 586,66 ha

Pozostałą część głównego kompleksu Bieszczadzkiego Parku Narodowego zajmuje strefa buforowa tego obiektu o powierzchni 24 330,52 ha. Jest ona podzielona na dwie części – podstrefę ochronną (16 931,05 ha) i aktywnie zarządzaną podstrefę ochrony krajobrazu (7 399,47 ha)[5]. Według Ministerstwa Środowiska strefę buforową stanowi granica parku narodowego[1].

Wszystkie 4 części składowe grupy „Bieszczady” charakteryzują się wysokim stopniem naturalności. Występuje w nich karłowata forma buka przyjmującego taką postać z powodu dużej wysokości bezwzględnej i klimatu. Lasy te wykazują strukturalną i dynamiczną charakterystykę zbliżoną do lasów pierwotnych, w tym wysoką miąższość martwego drewna. Cały Bieszczadzki Park Narodowy obejmuje duże, nieprzerwane naturalne obszary o wysokiej różnorodności leśnych zbiorowisk i gatunków, zwłaszcza grzybów i porostów. Występują w nim też duże drapieżnikiniedźwiedź brunatny, wilk, ryś i żbik oraz gatunki stanowiące ich bazę pokarmową. W obrębie części składowych grupy „Bieszczady” nigdy nie prowadzono gospodarki leśnej, natomiast na zewnątrz ostatni raz ponad 70 lat temu, niezbyt intensywną[9].

Mapa części obiektu światowego dziedzictwa UNESCO obejmującej Bieszczadzki Park Narodowy oraz przyległe obszary po stronie słowackiej i ukraińskiej[2][8].

Grupa „Bieszczady” położona jest w obrębie karpackego regionu lasów bukowych, największego ich skupiska w Europie[9].

Do części składowej „Pasmo graniczne i dolina Górnej Solinki” przylegają obszary StużycaGóry Bukowskie (Stužica – Bukovské Vrchy) po stronie słowackiej i Stuzhytsia – Uzhok po stronie ukraińskiej, również będące częściami składowymi tego obiektu światowego dziedzictwa UNESCO. Pierwszy jest położony w Parku Narodowym „Połoniny”, drugi w Użańskim Parku Narodowym. Parki te oraz Bieszczadzki Park Narodowy znajdują się w obrębie Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”[2][8].

Lista części składowych[edytuj | edytuj kod]

„Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy[1]” jest seryjnym ponadnarodowym obiektem[2][3][4].

Poniżej znajduje się lista części składowych[a][1] (obszarów) wpisanych do tego obiektu wg stanu na grudzień 2023 r.[5][4][16][17][18][7][19][2][9][3][6][20]:

Państwo Serial ID No.
lub ID
Część składowa[a][1] Grupa składowa[c] Powierzchnia [ha] Powierzchnia
otuliny [ha]
Rok Współrzędne
geograficzne
Karpacki region lasów bukowych[g]
Ukraina 1133quinquies-001
UA_CBR
Czarnohora (Chornohora) 2 476,80 12 925,00 2007 48°08′25″N 24°23′35″E/48,140278 24,393056
1133quinquies-002
UA_CBR
Kuzij-Trybuszany (Kuziy-Trybushany) 1 369,60 3 163,40 2007 47°56′21″N 24°08′26″E/47,939167 24,140556
1133quinquies-003
UA_CBR
Maramarosz (Maramarosh[h] ) 2 243,60 6 230,40 2007 47°56′12″N 24°19′35″E/47,936667 24,326389
1133quinquies-004
UA_UNNP
Stużyca-Użok (Stuzhytsia-Uzhok) 2 532,00 3 615,00 2007 49°04′58″N 22°35′45″E/49,082778 22,595833[i]
1133quinquies-005
UA_CBR
Świdowiec (Svydovets) 3 030,50 5 639,50 2007 48°11′21″N 24°13′37″E/48,189167 24,226944
1133quinquies-006
UA_CBR
Uholka-Szyrokyj Luh (Uholka-Shyrokyi Luh[j]) 11 860,00 3 301,00 2007 48°18′22″N 23°41′46″E/48,306111 23,696111
1133quinquies-063
UA_GORG
Gorgany 753,48 4 637,59 2017 48°28′19″N 24°17′58″E/48,471944 24,299444
1133quinquies-066
UA_SYNE
Darwajka (Darvaika) Synewyr (Synevyr) 1 588,46 312,32 2017 48°29′14″N 23°44′56″E/48,487222 23,748889
1133quinquies-067
UA_SYNE
Kwasowec (Kvasovets) 561,62 333,63 2017 48°23′06″N 23°42′46″E/48,385000 23,712778
1133quinquies-068
UA_SYNE
Strymba 260,65 191,14 2017 48°27′11″N 23°47′48″E/48,453056 23,796667
1133quinquies-069
UA_SYNE
Wilszany (Vilshany) 454,31 253,85 2017 48°21′20″N 23°39′36″E/48,355556 23,660000
1133quinquies-070
UA_ZACH
Irszawka (Irshavka) Zaczarowany Kraj
(Zacharovanyi Krai)
93,97 1 275,44 2017 48°27′09″N 23°05′23″E/48,452500 23,089722
1133quinquies-071
UA_ZACH
Wełykyi Dił (Velykyi Dil) 1 164,16 2017 48°25′21″N 23°09′42″E/48,422500 23,161667
Słowacja 1133quinquies-089
SK-POLO-01
Puszcza Haweszowa (Havešová) Połoniny (Poloniny) 167,88 6 474,84 2007
2021*
49°00′35″N 22°20′14″E/49,009722 22,337222
1133quinquies-090
SK-POLO-02
Rożok (Rožok) 74,37 1 138,89 2007
2021*
48°58′40″N 22°27′52″E/48,977778 22,464444
1133quinquies-091
SK-POLO-03
StużycaGóry Bukowskie
(Stužica – Bukovské Vrchy)
1 742,47 5 694,84 2007
2021*
49°05′03″N 22°29′42″E/49,084167 22,495000
1133quinquies-092
SK-POLO-04
Udava 455,82 814,69 2007
2021*
49°10′31″N 22°13′39″E/49,175278 22,227500
1133quinquies-093
SK-VIHO-02
Wyhorlat (Vihorlat) 1 553,06 854,08 2007
2021*
48°54′56″N 22°11′13″E/48,915556 22,186944
Rumunia 1133quinquies-043
RO_NERE
Cheile Nerei-Beușnița 4 292,27 5 959,87 2017 44°54′19″N 21°48′40″E/44,905278 21,811111
1133quinquies-044
RO_SINC
Wiekowy las Șinca (Codrul secular Șinca) 338,24 445,76 2017 45°40′00″N 25°10′14″E/45,666667 25,170556
1133quinquies-045
RO_SLAT
Wiekowy las Slătioara (Codrul secular Slătioara) 609,12 429,43 2017 47°26′36″N 25°37′39″E/47,443333 25,627500
1133quinquies-046
RO_COZI
Masyw Cozia (Masivul Cozia) Cozia 2 285,86 2 408,83 2017 45°19′54″N 24°19′32″E/45,331667 24,325556
1133quinquies-047
RO_COZI
Lotrisor 1 103,30 2017 45°17′43″N 24°15′33″E/45,295278 24,259167
1133quinquies-048
RO_DOMO
Domogled–Coronini–Bedina Domogled – Dolina Cernei
(Domogled – Valea Cernei)
5 110,63 51 461,28 2017 44°56′31″N 22°28′07″E/44,941944 22,468611
1133quinquies-049
RO_DOMO
Iauna Craiovei 3 517,36 2017 45°06′31″N 22°34′41″E/45,108611 22,578056
1133quinquies-050
RO_DOMO
Ciucevele Cernei 1 104,27 2017 45°14′40″N 22°49′23″E/45,244444 22,823056
1133quinquies-051
RO_TIBL
Izvorul Șurii Groșii Țibleșului 210,55 563,57 2017 47°32′59″N 24°11′09″E/47,549722 24,185833
1133quinquies-052
RO_TIBL
Preluci 135,82 2017 47°32′05″N 24°13′13″E/47,534722 24,220278
1133quinquies-053
RO_IZVO
Izvoarele Nerei 4 677,21 2 494,83 2017 45°07′21″N 22°03′59″E/45,122500 22,066389
1133ter-046
RO_STRA
Strâmbu Băiuț[k] 598,14 713,09 2017 47°37′33″N 24°04′23″E/47,625833 24,073056
Polska 1133quinquies-085
PL-BIES-01
Pasmo graniczne i dolina Górnej Solinki[d] Bieszczady 1 506,05 24 330,52 2021 49°05′58″N 22°33′24″E/49,099444 22,556667
1133quinquies-086
PL-BIES-02
Połonina Wetlińska i Smerek[e] 1 178,03 2021 49°10′51″N 22°30′12″E/49,180833 22,503333
1133quinquies-087
PL-BIES-03
Dolina potoku Terebowiec 201,00 2021 49°05′37″N 22°43′29″E/49,093611 22,724722
1133quinquies-088
PL-BIES-04
Dolina potoku Wołosatka[f] 586,66 2021 49°04′01″N 22°44′41″E/49,066944 22,744722
Polońsko-podolsko-mołdawski region lasów bukowych
Ukraina 1133quinquies-064
UA_ROZT
Roztoczczia (Roztochchya[l]) 384,81 598,21 2017 49°57′44″N 23°38′58″E/49,962222 23,649444
1133quinquies-065
UA_SATA
Sataniwska Dacza (Satanіvska Dacha) 212,01 559,37 2017 49°10′26″N 26°14′56″E/49,173889 26,248889
Bałtycki region lasów bukowych
Niemcy 1133quinquies-007
DE_JASM
Jasmund 492,50 2 510,50 2011 54°32′53″N 13°38′43″E/54,548056 13,645278
1133quinquies-008
DE_SERR
Serrahn 268,10 2 568,00 2011 53°20′24″N 13°11′52″E/53,340000 13,197778
1133quinquies-009
DE_GRUM
Grumsin 590,10 274,30 2011 52°59′11″N 13°53′44″E/52,986389 13,895556
Subatlantycko-hercyński region lasów bukowych
Niemcy 1133quinquies-010
DE_HAIN
Hainich 1 573,40 4 085,40 2011 51°04′43″N 10°26′08″E/51,078611 10,435556
1133quinquies-011
DE_KELL
Kellerwald 1 467,10 4 271,40 2011 51°08′43″N 8°58′25″E/51,145278 8,973611
Czechy 1133quinquies-075
CZ-JIZE-01
Góry Izerskie 444,81 2 279,40 2021 50°51′30″N 15°09′20″E/50,858333 15,155556
Francja 1133quinquies-077
FR-GRAN-01
Grand Ventron 319,00 1 328,00 2021 47°58′20″N 6°56′23″E/47,972222 6,939722
Szwajcaria 1133quinquies-073
CH-BETT-01
Las Bettlachstock (Forêt de la Bettlachstock) 195,43 1 094,16 2021 47°13′22″N 7°24′43″E/47,222778 7,411944
Alpejski region lasów bukowych
Austria 1133quinquies-014
AT_DUER
Dürrenstein-Lassingtal 3 685,27 3 089,78 2017
2023*
47°46′12″N 15°02′51″E/47,770000 15,047500
1133quinquies-015
AT_KALK
Hintergebirge Alpy Wapienne (Kalkalpen) 2 946,20 14 197,24 2017 47°44′58″N 14°28′56″E/47,749444 14,482222
1133quinquies-016
AT_KALK
Bodinggraben 890,89 2017 47°47′14″N 14°21′12″E/47,787222 14,353333
1133quinquies-017
AT_KALK
Urlach 264,82 2017 47°48′15″N 14°14′22″E/47,804167 14,239444
1133quinquies-018
AT_KALK
Wilder Graben 1 149,75 2017 47°50′00″N 14°26′01″E/47,833333 14,433611
Szwajcaria 1133quinquies-074
CH-LODA-01
Rezerwaty leśne dolin Lodano, Busai i Soladino 806,78 2 330,74 2021 46°15′49″N 8°39′11″E/46,263611 8,653056
Francja 1133quinquies-076
FR-CHAP-01
Chapitre 371,30 41,65 2021 44°38′04″N 5°59′55″E/44,634444 5,998611
Atlantycki region lasów bukowych
Belgia 1133quinquies-019
BE_SONI
Rezerwat leśny „Joseph Zwaenepoel” Forêt de Soignes 187,34 4 650,86 2017 50°45′23″N 4°25′00″E/50,756389 4,416667
1133quinquies-020
BE_SONI
Grippensdelle A 24,11 2017 50°46′54″N 4°25′36″E/50,781667 4,426667
1133quinquies-021
BE_SONI
Grippensdelle B 37,38 2017 50°47′01″N 4°25′57″E/50,783611 4,432500
1133quinquies-022
BE_SONI
Rezerwat leśny Ticton A
(Réserve forestière du Ticton A)
13,98 2017 50°44′03″N 4°26′13″E/50,734167 4,436944
1133quinquies-023
BE_SONI
Rezerwat leśny Ticton B
(Réserve forestière du Ticton B)
6,50 2017 50°43′37″N 4°25′51″E/50,726944 4,430833
mezyjsko-Bałkański region lasów bukowych
Albania 1133quinquies-012
AL_LUMI
Lumi i gashit 1 261,52 8 977,48 2017 42°28′53″N 20°03′26″E/42,481389 20,057222
1133quinquies-013
AL_RRAJ
Rrajca 2 129,45 2 569,75 2017 41°12′11″N 20°30′02″E/41,203056 20,500556
Macedonia Północna 1133quinquies-084
MN-DLAB-01
Rzeka Dlaboka (Dlaboka Reka) 193,27 234,70 2021 41°45′47″N 20°35′16″E/41,763056 20,587778
Bułgaria 1133quinquies-024
BG_BALK
Rezerwat Boatin Bałkany Środkowe 1 226,88 851,22 2017 42°48′10″N 24°16′09″E/42,802778 24,269167
1133quinquies-025
BG_BALK
Rezerwat Cariczina (Tsarichina) 1 485,81 1 945,99 2017 42°46′32″N 24°24′18″E/42,775556 24,405000
1133quinquies-026
BG_BALK
Rezerwat Kozja stena (Kozya stena) 644,43 289,82 2017 42°47′47″N 24°31′02″E/42,796389 24,517222
1133quinquies-027
BG_BALK
Rezerwat Steneto[m] 2 466,10 1 762,01 2017 42°44′43″N 24°42′26″E/42,745278 24,707222
1133quinquies-028
BG_BALK
Rezerwat Stara reka[n] 591,20 1 480,04 2017 42°42′11″N 24°49′08″E/42,703056 24,818889
1133quinquies-029
BG_BALK
Rezerwat Dżendema (Dzhendema) 1 774,12 2 576,63 2017 42°41′44″N 24°58′23″E/42,695556 24,973056
1133quinquies-030
BG_BALK
Rezerwat Seweren Dżendem
(Severen Dzhendem)
926,37 1 066,47 2017 42°44′44″N 24°56′05″E/42,745556 24,934722
1133quinquies-031
BG_BALK
Rezerwat Peeszti skali (Peeshti skali[o]) 1 049,10 968,14 2017 42°45′54″N 25°04′29″E/42,765000 25,074722
1133quinquies-032
BG_BALK
Rezerwat Sokołna (Sokolna) 824,90 780,55 2017 42°41′52″N 25°08′18″E/42,697778 25,138333
Iliryjski region lasów bukowych
Chorwacja 1133quinquies-033
HR_HAJD
Hajdučki i Rožanski kukovi 1 289,11 9 869,25 2017 44°45′59″N 15°00′39″E/44,766389 15,010833
1133quinquies-034
HR_PAKL-01
Park Narodowy Paklenica
(poprzednio
PNP - Suva draga-Klimenta i
PNP - Oglavinovac-Javornik)
2 036,81 824,86 2017
2023*
44°20′26″N 15°30′01″E/44,340556 15,500278
Słowenia 1133quinquies-055
SI_KROK
Krokar 74,50 47,90 2017 45°32′31″N 14°46′08″E/45,541944 14,768889
1133quinquies-056
SI_SNEZ
Snežnik-Ždrocle 720,24 128,80 2017 45°35′05″N 14°27′19″E/45,584722 14,455278
Bośnia i Hercegowina 1133quinquies-072
BH-JANJ-01
Prašuma Janj 295,04 380,74 2021 44°08′48″N 17°16′52″E/44,146667 17,281111
Środkowośródziemnomorski region lasów bukowych
Włochy 1133quinquies-035
IT_ABRU
Dolina Cervara (Valle Cervara) Park Narodowy
Abruzji, Lacjum i Molise
119,70 751,61 2017 41°49′56″N 13°43′43″E/41,832222 13,728611
1133quinquies-036
IT_ABRU
Selva Moricento 192,70 2017 41°50′49″N 13°42′20″E/41,846944 13,705556
1133quinquies-037
IT_ABRU
Coppo del Morto 104,71 415,51 2017 41°51′37″N 13°50′48″E/41,860278 13,846667
1133quinquies-038
IT_ABRU
Coppo del Principe 194,49 446,62 2017 41°47′15″N 13°44′39″E/41,787500 13,744167
1133quinquies-039
IT_ABRU
Dolina Fondillo (Val Fondillo) 325,03 700,95 2017 41°45′15″N 13°53′09″E/41,754167 13,885833
1133quinquies-081
IT-POLL-01
Cozzo Ferriero Park Narodowy Pollino 95,75 2 851,83 2017
2021*
39°54′19″N 16°06′04″E/39,905278 16,101111
1133quinquies-082
IT-POLL-02
Pollinello 477,94 2021 39°53′43″N 16°11′54″E/39,895278 16,198333
1133quinquies-083
IT-VALL-01
Dolina Infernale (Valle Infernale) 320,79 2 191,36 2021 38°07′55″N 15°57′41″E/38,131944 15,961389
1133quinquies-079
IT-FUMB-01
Falascone Las Umbra (Foresta Umbra) 254,30 3 486,29 2017
2021*
41°48′21″N 15°58′41″E/41,805833 15,978056
1133quinquies-080
IT-FUMB-02
Pavari-Sfilzi 667,13 2021 41°50′20″N 16°01′25″E/41,838889 16,023611
1133quinquies-040
IT_CIMI
Monte Cimino 57,54 87,96 2017 42°24′31″N 12°12′11″E/42,408611 12,203056
1133quinquies-041
IT_RASC
Monte Raschio 73,73 54,75 2017 42°10′25″N 12°09′40″E/42,173611 12,161111
1133quinquies-042
IT_SASS
Sasso Fratino 781,43 6 936,64 2017 43°50′40″N 11°48′11″E/43,844444 11,803056
Pirenejsko-iberyjski region lasów bukowych
Hiszpania 1133quinquies-057
ES_AYLL
Tejera Negra Lasy bukowe Ayllón
(Hayedos de Ayllón)
255,52 13 880,86 2017 41°14′43″N 3°23′19″W/41,245278 -3,388611[p]
1133quinquies-058
ES_AYLL
Montejo 71,79 2017 41°06′44″N 3°29′58″W/41,112222 -3,499444
1133quinquies-059
ES_NAVA
Lizardoia Lasy bukowe Navarry
(Hayedos de Navarra)
63,97 24 494,52 2017 43°00′23″N 1°06′46″W/43,006389 -1,112778
1133quinquies-060
ES_NAVA
Aztaparreta 171,06 2017 42°54′39″N 0°48′58″W/42,910833 -0,816111
1133quinquies-061
ES_PICO
Cuesta Fría[q] Lasy bukowe Picos de Europa
(Hayedos de Picos de Europa)
213,65 14 253,00 2017 43°10′21″N 4°59′16″W/43,172500 -4,987778
1133quinquies-062
ES_PICO
Canal de Asotin 109,58 2017 43°10′16″N 4°53′21″W/43,171111 -4,889167
Francja 1133quinquies-078
FR-MASS-01
Massane 239,50 1 432,30 2021 42°28′58″N 3°01′45″E/42,482778 3,029167

* Części składowe wpisane na listę wcześniej, w przypadku których w 2021 lub 2023 roku zmieniono tylko granice[4][19][9][3][6].
Kursywą w nawasach podane są oryginalne nazwy z dokumentów UNESCO, o ile różnią się od polskiego tłumaczenia lub transkrypcji.

Na 44 sesję Komitetu Światowego Dziedzictwa odbywającej się on-line 16–31 lipca 2021 roku w Fuzhou (Chiny) nominowano 36 nowych części składowych[19]. Obiekt powiększono o 15 spośród nich, a w przypadku 6-u wpisanych w latach poprzednich zmieniono granice[9][3]. Zmiana granic części składowej StużycaGóry Bukowskie (Stužica – Bukovské vrchy) połączona była z odłączeniem części składowej Udava[2][9][3]. Liczba obszarów powiększyła się więc o 16 (15 nowych + Udava)[9][3].

W 2017 roku było łącznie 78 części składowych z 12 państw[4], w 2021 roku są już 94 obszary z 18 państw: Albanii, Austrii, Belgii, Bośni i Hercegowiny, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Francji, Hiszpanii, Macedonii Północnej, Niemiec, Polski, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwajcarii, Ukrainy i Włoch[5][9][3]. Po raz pierwszy pojawiły się Bośnia i Hercegowina, Czechy, Francja, Macedonia Północna, Polska i Szwajcaria. Nie ma z kolei Czarnogóry i Serbii wymienionych na liście nominacji[5][19].

Część składowa Falascone wcześniej wpisana była jako Las Umbra (Foresta Umbra)[19].

Łączna powierzchnia części składowych obiektu wynosi 98 125,15 ha, otulin 294 720,87 ha (razem 392 846,02 ha). Największa powierzchnia części składowych jest na Ukrainie i w Rumunii – łącznie 54% (41% ze strefami buforowymi).

Obszary części składowych pokrywają się w większym lub mniejszym stopniu z różnymi obszarami chronionymi, takimi jak rezerwaty przyrody, parki narodowe, sieć Natura 2000 i in.[4][2][7][8]

Mapa przedstawiająca rozmieszczenie wpisanych grup składowych[c][1] obiektu światowego dziedzictwa UNESCO „Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy”.

Regiony lasów bukowych[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się 12 regionów lasów bukowych (ang. Beech Forest Region, BFR)[4][7][2][21]:

Części składowe omawianego obiektu reprezentują 10 spośród nich[5]. Najwięcej lasów bukowych występuje w regionie karpackim. Z tego powodu nazywany jest on często ojczyzną buka. Z kolei plejstoceńskie refugia w regionie iliryjskim były najważniejszymi ostojami dla ekspansji postglacjalnej tego gatunku[2][21][22].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Część składowa (ang. component part)[2][7][8].
  2. Wyjątkowa powszechna wartość (ang. Outstanding Universal Value, OUV)[2].
  3. a b c Grupa składowa (ang. component cluster)[2][7][8].
  4. a b Poprawione z „Gorna Solinka” na „Górna Solinka”.
  5. a b Poprawione z „Polonina Wetlinska” na „Połonina Wetlińska”.
  6. a b Poprawione z „Wolosatka” na „Wołosatka”.
  7. Region lasów bukowych (ang. Beech Forest Region, BFR)[4][7][2][21].
  8. Zmienione z „Maramorosh” na „Maramarosh”.
  9. Poprawione współrzędne geograficzne z „N49 4 14 E22 3 1" na N49°4′58″ E22°35′45″.
  10. Poprawione z „Uholka-Shyrikyi Luh” na „Uholka-Shyrokyi Luh”.
  11. Zmienione ze „Strimbu Băiuț” na „Strâmbu Băiuț”.
  12. Poprawione z „Roztochya” na „Roztochchya”.
  13. Poprawione z „Rezerwat Stara reka” („Stara reka Reserve”)[18][19] na „Rezerwat Steneto”[4][18].
  14. Poprawione z „Rezerwat Seweren Dżendem” („Severen Dzhendem Reserve”)[18][19] na „Rezerwat Stara reka”[4][18].
  15. Poprawione z „Peesh skali” na „Peeshti skali”.
  16. Poprawiona szerokość geograficzna z „N41 143” na N41°14′43″.
  17. Zmienione z „Cuesta Fria” na „Cuesta Fría”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Bukowe lasy Bieszczad na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, Ministerstwo Środowiska, 29 lipca 2021 [dostęp 2021-08-04].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z ‘Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe’ as extension to the existing Natural World Heritage Site ‘Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe’ (1133ter). IUCN, January 2020, seria: Nomination Dossier to the UNESCO for the Inscription on the World Heritage List. [dostęp 2021-08-07]. (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k l m n 8B. NOMINATIONS TO THE WORLD HERITAGE LIST; Decision: 44 COM 8B.32. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE; WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 44 COM: Extended forty-fourth session; Fuzhou (China) / Online meeting; 16 - 31July 2021. Cz. WHC/21/44.COM/18: Decisions adopted during the extended 44th session of the World Heritage Committee (Fuzhou (China) / Online meeting, 2021). Paris: UNESCO, 31 July 2021, s. 368–372. [dostęp 2021-12-03]. (ang.).
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Ivana Jovanović, Aleksandar Dragišić, Dragana Ostojić, Biljana Krsteski. BEECH FORESTS AS WORLD HERITAGE IN ASPECT TO THE NEXT EXTENSION OF THE ANCIENT AND PRIMEVAL BEECH FORESTS OF THE CARPATHIANS AND OTHER REGIONS OF EUROPE WORLD HERITAGE SITE. „NATURE CONSERVATION”. 69 (1–2), s. 15–32, 2019. [dostęp 2021-08-02]. (ang.). 
  5. a b c d e f g h i j k l Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe, UNESCO [dostęp 2023-12-12] (ang.).
  6. a b c d WORLD HERITAGE MINOR BOUNDARY MODIFICATION PROPOSAL – IUCN TECHNICAL EVALUATION ANCIENT AND PRIMEVAL BEECH FORESTS OF THE CARPATHIANS AND OTHER REGIONS OF EUROPE (ALBANIA, AUSTRIA, BELGIUM, BOSNIA AND HERZEGOVINA, BULGARIA, CROATIA, CZECHIA, FRANCE, GERMANY, ITALY, NORTH MACEDONIA, POLAND, ROMANIA, SLOVAKIA, SLOVENIA, SPAIN, SWITZERLAND, UKRAINE) – ID No. 1133QUINQUIES. W: IUCN World Heritage Evaluations 2022 and 2023 (WHC/23/45.COM/INF.8B). T. II: IUCN World Heritage Evaluations 2023. IUCN, 2023, s. 93–97. (ang.).
  7. a b c d e f g h i j k l “Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe” as extension to the existing Natural World Heritage Site “Primeval Beech Forests of the Carpathians and the Ancient Beech Forests of Germany” (1133bis). IUCN, January 2017, seria: NOMINATION DOSSIER to the UNESCO for the Inscription on on the World Heritage List. [dostęp 2021-08-07]. (ang.).
  8. a b c d e f g h BEECH PRIMEVAL FORESTS OF THE CARPATHIANS. Nomination dossier 2007 to the UNESCO for the Inscription on the World Heritage List; Nomination of the “Ancient Beech Forests of Germany” as Extension to the World Natural Heritage “Primeval Beech Forests of the Carpathians” (1133). Nomination Dossier 2011 to the UNESCO for the Inscription on the World Heritage List.. IUCN, 2007, 2011. [dostęp 2021-08-14]. (ang.).
  9. a b c d e f g h i j k l m n o p ANCIENT AND PRIMEVAL BEECH FORESTS OF THE CARPATHIANS AND OTHER REGIONS OF EUROPE; BOSNIA AND HERZEGOVINA, CZECHIA, FRANCE, ITALY, MONTENEGRO, NORTH MACEDONIA, POLAND, SERBIA, SLOVAKIA, SWITZERLAND – ID N° 1133quater. W: IUCN World Heritage Evaluations 2021 (WHC/21/44.COM/INF.8B2.ADD); ADDENDUM: IUCN Evaluations of nominations of natural and mixed properties to the World Heritage List; IUCN REPORT FOR THE WORLD HERITAGE COMMITTEE, extended 44th Session, 16-31 JULY 2021, Fu zhou (CHina) / online. IUCN, May 2021, s. 5–26. (ang.).
  10. Protocol on Sustainable Forest Management to the Framework Convention on the Protection and Sustainable Development of the Carpathians. Bratislava: Carpathian Convention, 2011-05-27. [dostęp 2021-08-20]. (ang.).
  11. Virgin forests. Carpathian Convention. [dostęp 2021-08-20]. (ang.).
  12. a b 8B. NOMINATIONS OF PROPERTIES TO THE WORLD HERITAGE LIST; Decision: 31 COM 8B.16. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE; WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 31.COM: Thirty-first session; Christchurch, New Zealand; 23 June-2 July 2007. Cz. WHC-07/31.COM/24: DECISIONS ADOPTED AT THE 31st SESSION OF THE WORLD HERITAGE COMMITTEE (CHRISTCHURCH, 2007). Paris: UNESCO, 31 July 2007, s. 145–146. (ang.).
  13. a b 8B. Nominations to the World Heritage List; CHANGES TO NAMES OF PROPERTIES INSCRIBED ON THE WORLD HERITAGE LIST; Decision: 35 COM 8B.13. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE; WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 35 COM: Thirty-fifth session; Paris, UNESCO Headquarters; 19-29 June 2011. Cz. WHC-11/35.COM/20: DECISIONS ADOPTED BY THE WORLD HERITAGE COMMITTEE AT ITS 35th SESSION (UNESCO, 2011). Paris: UNESCO, 7 July 2011, s. 182–183. (ang.).
  14. a b 8B. NOMINATIONS TO THE WORLD HERITAGE LIST; Decision: 41 COM 8B.7. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE; WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 41 COM: Forty-first session; Krakow, Poland; 2–12 July 2017. Cz. WHC/17/41.COM/18: Decisions adopted during the 41st session of the World Heritage Committee (Krakow, 2017). Kraków: UNESCO, 12 July 2017, s. 188–189. (ang.).
  15. klm/ wos/ ksi/ itm/ aszw/ (PAP), Kolejne lasy bukowe Karpat na Liście światowego dziedzictwa UNESCO, DZIEJE.PL, 7 lipca 2017 [dostęp 2021-08-04].
  16. WHC-07/31.COM/8B; Item 8B of the Provisional Agenda: Nominations to the World Heritage List. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE; WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 31.COM: Thirty first Session; Christchurch, New Zealand; 23 June – 2 July 2007. Paris: UNESCO, 11 May 2007. (ang.).
  17. WHC-11/35.COM/8B; 8B. Nominations to the World Heritage List. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE; WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 35.COM: Thirty-fifth session; Paris, UNESCO Headquarters; 19 – 29 June 2011. Paris: UNESCO, 6 May 2011. (ang.).
  18. a b c d e WHC/17/41.COM/8B; 8B. Nominations to the World Heritage List. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 41.COM: Forty first session; Krakow, Poland; 2 12 July 2017. Paris: UNESCO, 19 May 2017. (ang.).
  19. a b c d e f g WHC/21/44.COM/8B; 8B. Nominations to the World Heritage List. W: UNITED NATIONS EDUCATIONAL, SCIENTIFIC AND CULTURAL ORGANIZATION; CONVENTION CONCERNING THE PROTECTION OF THE WORLD CULTURAL AND NATURAL HERITAGE; WORLD HERITAGE COMMITTEE: World Heritage. T. 31.COM: Extended forty-fourth session; Fuzhou (China) / Online meeting; 16 – 31 July 2021. Paris: UNESCO, 4 June 2021. (ang.).
  20. Minor modifications to the boundaries of the UNESCO World Heritage Site ‘Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe’ (1133quater). Vienna, Austria: Federal Ministry; Republic of Austria; Climate Action, Environment, Energy, Mobility, Innovation and Technology, January 2022. [dostęp 2023-12-12]. (ang.).
  21. a b c P. Ibisch: European World Heritage Beech Forests. Research and Development project of German Federal Agency for Nature Conservation – Final Project Report. Eberswalde, Germany: Hochschule für nachhaltige Entwicklung Eberswalde (FH), 2014. [dostęp 2021-08-07]. (ang.).
  22. Donatella Magri i in. A new scenario for the Quaternary history of European beech populations: palaeobotanical evidence and genetic consequences. „New Phytologist”. 171 (1), s. 199–221, 2006. DOI: 10.1111/j.1469-8137.2006.01740.x. [dostęp 2021-08-07]. (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]