Praga-Południe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Praga Południe)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Warszawy. Zobacz też: inne znaczenia słowa Praga.
Herb Warszawy Praga-Południe
Dzielnica Warszawy
Ilustracja
Panorama Gocławia
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miasto Warszawa
Zarządzający Tomasz Kucharski
Powierzchnia 22,38 (1.01.2016)[1] km²
Populacja 
• liczba ludności

178 267 (31.12.2015)[1]
• gęstość 7965[1] os./km²
Tablice rejestracyjne WF
Plan Pragi-Południe
Plan Pragi-Południe
Położenie na mapie Warszawy
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Urząd Dzielnicy Praga-Południe przy ul. Grochowskiej 274
Rogatki Grochowskie, jeden z domów rogatkowych
Podział Pragi-Południe według MSI
Fabryka Lotte Wedel, jeden z największych zakładów przemysłowych na Pradze-Południe
Warszawa Grochów, Sekcja Napraw i Eksploatacji Taboru Kolei Mazowieckich
Osiedle Dudziarska w Koziej Wólce
Aleja Chwały Olszynki Grochowskiej przy ul. Traczy

Praga-Południedzielnica Warszawy położona w prawobrzeżnej części miasta.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[2].

Praga-Południe ma powierzchnię 22,38 km², a liczba mieszkańców (stan na 31 grudnia 2015) wynosiła 178 267[1].

Nazwa[edytuj]

Nazwa Praga pochodzi od członu, który występuje także w wyrazie prażyć. Nazwa odnosiła się pierwotnie do miejsca wypalonego, wyprażonego[3]. Oznaczała osadę założoną na wypalonym (wyprażonym) lesie[4].

Po raz pierwszy formalnie nazwę Praga-Południe, użyto jako nazwy okręgu[potrzebny przypis] starostwa grodzkiego Warszawa Praga powstałego 5 lipca 1928[5]. Większość obecnej Pragi-Południe nosiła wtedy nazwę Grochów.

Nazwa dzielnicy jest pisana z dywizem (łącznikiem)[6][7].

Kontrowersje[edytuj]

Część mieszkańców, w tym niektórzy varsavianiści, uważają, że należałoby zmienić nazwę dzielnicy na Grochów, ponieważ[8]:

  • nadana w okresie PRL nazwa dzielnicy Praga-Południe (a także nazwa okręgu starostwa Warszawa Praga z 1928) jest sztuczna;
  • historia Pragi-Południe jest w zasadzie historią Grochowa, przyłączonego do Warszawy w 1916, a Praga-Północ to historyczna Praga, której prawa miejskie nadał Władysław IV Waza;
  • choć początki osady Praga są prawdopodobnie wcześniejsze od Grochowa (sięgają XI wieku), to Grochów (wtedy Grochowo) otrzymał prawa miejskie (prawo chełmińskie) wcześniej od Pragi, bo w 1422[9];
  • historyczną granicę między Pragą a Grochowem wyznaczają Rogatki Grochowskie (nazwane tak od Grochowa).

Opis[edytuj]

Dzielnica obejmuje tereny przyłączone do Warszawy w XVIII, XIX i XX w. Nieistniejące dziś miasteczko Skaryszew włączono do Warszawy w latach 1791–1793, Kamionek w 1889, natomiast Grochów, Saską Kępę, Gocław i Gocławek w 1916. Nosiła charakter podmiejski, przemysłowy, w niektórych częściach rolniczy.

W latach 20. i 30. XX w. nastąpił szybki rozwój budownictwa, dający się prześledzić w architekturze dzielnicy, w której dominuje modernizm (względnie funkcjonalizm); wtedy też znikają powoli relikty dawnego, drewnianego budownictwa. Interesująca częścią dzielnicy jest Saska Kępa z charakterystyczną dla lat 20. i 30. zabudową willową. Zabudowa mieszkalna Pragi nie uległa większym zniszczeniom podczas II wojny światowej.

Praga-Południe jest z dużą ilością zieleni. park Skaryszewski z Jeziorkiem Kamionkowskim, bywa nazywany, dzięki swoim wybitnym walorom kompozycyjnym, najpiękniejszym parkiem w Polsce. Terenem sobotnio-niedzielnych spacerów stać się też może leżący na obrzeżu dzielnicy rezerwat krajobrazowo-historyczny Olszynka Grochowska, na obrzeżu którego znajduje się pomnik bitwy pod Olszynką Grochowską. Liczne są tam ogródki działkowe.

Dzielnica Praga-Południe nie posiada własnego herbu. W działaniach promocyjnych wykorzystuje herb m.st. Warszawy lub logo Zakochaj się w Warszawie na Pradze-Południe.

Historia[edytuj]

Pierwsze osady i wsie na terenie obecnej Pragi-Południe zaczęły powstawać w XI-XIV w. Były to m.in. Kamion (obecny Kamionek), Grochów, Gocław, Kawęczyn. W 1656 miała tam miejsce walki ze Szwedami, a później elekcje królów polskich na polach Kamionu i Grochowa. 25 lutego 1831 na terenie dzielnicy miała miejsce Bitwa o Olszynkę Grochowską o zasadniczym znaczeniu dla powstania listopadowego w czasie której gen. lek. Karol Kaczkowski ustanowił po raz pierwszy zorganizowaną służbę sanitarną.

Na prawym brzegu od przyłączenia Pragi do Warszawy do 1908 istniał jeden cyrkuł VII – praski, podzielony w 1908 na dwa – XIV – Nowa Praga i XV – Stara Praga. Cyrkuł XV obejmował teren Starej Pragi – od ul. Ząbkowskiej po przejazd kolejowy oraz Kamionek do ul. Podskarbińskiej, Wilczą Wyspę i dawny Skaryszew (park Skaryszewski i stadion) aż po ul. Grenadierów, z granicą na al. Waszyngtona.

8 kwietnia 1916 generał-gubernator Hans Hartwig von Beseler wydał rozporządzenie włączające do Warszawy (od 1 kwietnia 1916) m.in. Grochów I i Grochów II oraz Kępę Gocławską, znajdujące się w tamtym czasie w gminie Wawer[10]

Wraz z włączeniem dawnych przedmieść, w 1916 powstały na prawym brzegu Wisły nowe, już nie cyrkuły (w międzyczasie nastąpiła zmiana znaczenia słowa policja ograniczając się do spraw bezpieczeństwa i porządku), a okręgi (nastąpiło rozdzielenie funkcji administracyjnych od policyjnych). Z terenu obecnej Pragi-Południe był to okręg obsługiwany przez komisariat XVII policji – Grochów obejmujący swym zasięgiem: Grochów, Saską Kępę, Gocław, Kępę Gocławską i Witolin.

W 1928 przemianowano okręg obsługiwany przez komisariat policji XV – Stara Praga na Praga-Południe. Podział taki przetrwał II wojnę światową. Po wojnie istniał jeszcze podział na obwody MO, które przyjęły numery po policji (XVII). Okręgi zostały dzielnicami. Numery komisariatów policji eksponowano na tabliczkach z numerami domów, zwanych stąd policyjnymi. Zespoły okręgów stanowiły starostwa, przy czym prawobrzeżna część Warszawy stanowiła Starostwo Praskie.

Od początku lat 60. XX w. utrwalił się obecny podział na dzielnicę Praga-Południe i Praga-Północ. Podzielono wtedy teren dawnego XV okręgu Praga-Południe. Jego praską część – od ul. Ząbkowskiej po przejazd kolejowy przyłączono do Pragi-Północ. Natomiast Kamionek i skrawek Skaryszew oraz część Saskiej Kępy, na której powstał park Skaryszewski (od pastwiska miejskiego Skaryszewskiego) do Pragi-Południe. Przyłączono więc kamionkowsko-skaryszewską połowę komisariatu XV Praga-Południe (dawnego Stara Praga) do większego komisariatu XVII Grochów obejmującego Saską Kępę i Gocław nadając jej jednak nazwę związaną z terenem, który przypadł Pradze-Północ.

Do 1994 obszar Pragi-Południe obejmował również tereny dzisiejszych dzielnic Rembertów i Wawer. W wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej Warszawy ówczesna gmina Warszawa Praga-Południe została podzielona na trzy osobne gminy, które w 2002 zostały przekształcone w dzisiejsze dzielnice. Obecna Praga-Południe jest czwartym znaczeniem tej nazwy.

Podział Pragi-Południe[edytuj]

Podział na osiedla[edytuj]

Rada dzielnicy dokonała podziału na 8 osiedli, będących jednostkami pomocniczymi niższego rzędu[11]:

  • Gocław
  • Grochów-Centrum
  • Grochów-Kinowa
  • Grochów-Południowy
  • Grochów-Północny
  • Kamionek
  • Przyczółek Grochowski
  • Saska Kępa

Podział w MSI[edytuj]

Według Miejskiego Systemu Informacji Praga-Południe dzieli się na obszary[12]:

Podział ten wprowadzono Uchwałą Nr 389/XXXVI/96 Rady Gminy-Warszawa Centrum z dnia 19 września 1996 r.[12]

Podział według TERYT[edytuj]

Zgodnie z Krajowym Rejestrem Urzędowym Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT) Praga-Południe dzieli się na 8 części:

Pierwsze wzmianki dotyczące terenów dzisiejszego Gocławia jako wsi datuje się na 1155, kiedy to stanowiły one własność biskupa płockiego. W późniejszym okresie weszły w skład dóbr Kamion. W 1580 powierzchnia rolna Gocławia wynosiła ok. 115 ha. W lipcu 1655 na tych terenach odbyła się trzydniowa bitwa ze Szwedami. Gocław w wyniku walk został zniszczony. Dopiero w 1755 Gocław i Kępa Gocławska liczyły 17 domów. W 1780 król Stanisław August Poniatowski nabył teren Gocławia i odstąpił swemu bratankowi Stanisławowi Poniatowskiemu. W 1795, po utracie niepodległości przez Polskę, dobra te przeszły na własność skarbu państwa. W 1827 Gocław liczył 22 domy i 168 mieszkańców, a w 1912 – 497 mieszkańców.

Gocław przyłączono do Warszawy w kwietniu 1916 (wraz z Grochowem, Saską Kępą i Gocławkiem) tworząc Komisariat (Okręg) Grochowski (nr XVII). W jego obrębie zamieszkiwało wówczas ok. 5500 mieszkańców w przeważnie parterowych i drewnianych budynkach pozbawionych większości urządzeń komunalnych.

Po II wojnie światowej, w 1946, na terenach Gocławia zamiast planowanego przed wojną cywilnego portu lotniczego powstało lotnisko sportowe Aeroklubu Warszawskiego, które istniało do II połowy lat 70. Wtedy też Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa „Osiedle Młodych” zbudowała na jego miejscu największy na Pradze-Południe zespół mieszkaniowy Gocław-Lotnisko, którego osiedla noszą nazwy typów samolotów (Orlik, Wilga, Iskra, Jantar). Hangary dawnego lotniska nadal istnieją od strony Wału Miedzeszyńskiego (obecnie zaadoptowane na magazyny i biura). Na terenie Gocławia znajdują się m.in. C.H. Promenada, kościół św. Ojca Pio, kościół św. apostołów Jana i Pawła oraz kościół św. Patryka.

Gocławek jest najdalej położoną na wschód częścią dzielnicy. Jego zabudowa jest typowa dla przedmieścia wielkiego miasta, najstarsze budynki pamiętają okres powstania listopadowego, dominuje zabudowa wielorodzinna i wysokoblokowa. Na terenie tej właśnie części położony jest park im. płk. Jana Szypowskiego „Leśnika” oraz Osiedle Ostrobramska.

25 lutego 1831, pod ówczesną wsią miała miejsce największa podczas powstania listopadowego bitwa o Olszynkę Grochowską, w której uczestniczyły wojska polskie dowodzone przez Józefa Chłopickiego oraz wojska rosyjskie pod dowództwem Iwana Dybicza. Toczyły się tam ciężkie walki na przedpolach Warszawy o opanowanie traktu brzeskiego.

Grochów to osiedle o charakterze mieszkaniowo-przemysłowym, którego szybki rozwój datuje się na lata 20. i 30. XX w. Dalsza rozbudowa nastąpiła po 1945, kiedy zaczął się rozwijać przemysł. Najważniejsze znajdujące się tam przedsiębiorstwa to „Radwar”, „Mera-Pnefal”, „Polskie Zakłady Optyczne”, „Bumar Żołnierz” i „PZL-Warszawa II”. Na Grochowie znajduje się (siedziba telewizji Polsat). W ostatnich latach powstało tam kilka biurowców.

Wieś Kamion (Kamień) istniała najprawdopodobniej już w XI na prawym brzegu Wisły, przy przeprawie z Solca. Najważniejsze wydarzenie historyczne dotyczące tego miejsca to pierwsza wolna elekcja, która odbyła się pod Kamionem na przełomie kwietnia i maja 1573. Jej wynikiem był wybór na króla Polski Henryka III Walezego.

Miejscowość przyłączono do Warszawy w 1889. Obecnie Kamionek to część Pragi-Południe położona nad malowniczym jeziorem Kamionkowskim – starorzeczem Wisły. Za centrum tej części dzielnicy przyjmuje się konkatedralny kościół Matki Bożej Zwycięskiej z przylegającym do niego dziś już nieczynnym cmentarzem-mauzoleum bohaterów powstania listopadowego i rzezi Pragi. Nieopodal kościoła wznoszą się zakłady E. Wedel oraz zakłady produkcyjne Polskich Zakładów Optycznych. Na Kamionku znajdują się największe zielone obszary Pragi-Południe – park Skaryszewski i Kamionkowskie Błonia Elekcyjne, które razem z jeziorkiem Kamionkowskim zajmują prawie 80 ha. Największą inwestycją zrealizowaną w ostatnich latach na terenie Kamionka jest ukończony w 2012 Stadion Narodowy.

Kępa Gocławska to nazwa obszaru dzielnicy położona między ulicami Saską a Afrykańską. Na jej terenie znajduje się Osiedle im. Mikołaja Kopernika oraz ogrody działkowe.

Kozia Górka jest położona na zachód od Rezerwatu Przyrody Olszynka Grochowska. Większość terenów Koziej Górki zajmuje stacja kolejowo-postojowa stanowiąca centrum sieci kolejowej PKP, osiedle Dudziarska, a także mokradła i oczka wodne (tzw. Bałki).

Ta część dzielnicy jest słabo zaludniona i najczęściej kojarzona z Rezerwatem Przyrody Olszynka Grochowska. Powierzchnia rezerwatu wynosi 56,35 km². Ochroną objęto prawie całe uroczysko leśne, wyłączając jedynie tereny zdewastowane, poprzecinane torami kolejowymi, liniami elektrycznymi, rurociągami. Teren rezerwatu jest własnością miasta stołecznego Warszawy i administrowany przez Miejskie Przedsiębiorstwo Robót Ogrodniczych – Obwód Leśny „Las Sobieskiego”.

W tej części dzielnicy dominuje zabudowa willowa z zachowaną architekturą międzywojenną. Ma tam swoją siedzibę m.in. wiele ambasad. Znajduje się tam również kilka osiedli mieszkaniowych z lat 60. , szpital dziecięcy, stacja krwiodawstwa, Wodociąg Praski. Saska Kępa liczy ok. 40 000 mieszkańców.

Podział tradycyjny[edytuj]

zwyczajowo wyróżnia się również:

Park o powierzchni 55,5 ha, założony na terenach Skaryszewa (wydzielonego w XVI w. z Kamionka) w latach 1906–1922 przez Franciszka Szaniora. Do wybuchu II wojny światowej nosił imię Ignacego Jana Paderewskiego. Po wojnie został przemianowany na park Skaryszewski, a w 1980 przywrócono mu imię przedwojennego patrona. Park zaprojektowano jako wielkomiejski ośrodek parkowy dla rekreacji i wypoczynku, z rozwiniętą siecią komunikacyjną, przystosowaną do ówczesnego ruchu pojazdów konnych. Zaprojektowane przez Szaniora sztuczne jeziorka współgrają z bogatą szatą roślinną. W 2009 park Skaryszewski zdobył tytuł Najpiękniejszego Parku w Polsce i zajął trzecie miejsce wśród parków Europy.

Osiedle wysokoblokowe położone pomiędzy ulicą Witolińską a Trasą Łazienkowską, wybudowane w latach 70. XX w.

Osiedle jest małym wysoko i średnio blokowym osiedlem położonym w okolicach ul. Garwolińskiej w samym sercu Grochowa. Nazwa osiedla wzięła się z przyznawanych mieszkań osiedla nowożeńcom i młodym małżeństwom.

Niewielka część składowa dzielnicy położona w jej wschodniej części. Leży pomiędzy Gocławkiem, Grochowem, Gocławiem, a granic dzielnicy Wawer. Zabudowę Witolina stanowi głównie Osiedle Ostrobramska.

Władze dzielnicy[edytuj]

  • Zarząd Dzielnicy Praga-Południe[13]:
    • burmistrz dzielnicy: Tomasz Kucharski
    • zastępca burmistrza: Adam Cieciura
    • zastępca burmistrza: Jarosław Karcz
    • zastępca burmistrza: Michał Wieremiejczyk
    • zastępca burmistrza: Piotr Żbikowski
  • Prezydium Rady Dzielnicy[14]:
    • przewodniczący Rady Dzielnicy: Marcin Kluś (Klub Radnych PO)
    • wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy: Bogdan Jeziorski (Klub Radnych PO)
    • wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy: Karol Kowalczyk (Klub Radnych PO)
    • wiceprzewodniczący Rady Dzielnicy: Katarzyna Olszewska (Klub Radnych SLD)

Rada Dzielnicy[edytuj]

Ugrupowanie Kadencja 2002-2006[23] Kadencja 2006-2010[24] Kadencja 2010-2014[25] Kadencja 2014-2018[26]
Sojusz Lewicy Demokratycznej 7 (SLD-UP) 4 (LiD) 3 1
Platforma Obywatelska 4 12 15 13
Liga Polskich Rodzin 2 - - -
Prawo i Sprawiedliwość 12 9 7 11

Komunikacja[edytuj]

W latach 1900–1956 na terenie obecnej dzielnicy działała Kolej Jabłonowska.

Na terenie Pragi-Południe znajduje się dworzec Dworzec Warszawa Wschodnia oraz dwa przystanki kolejowe: Warszawa Stadion i Warszawa Olszynka Grochowska.

Przy ulicy Ostrobramskiej znajdują się dwa prywatne lądowiska śmigłowcowe: Warszawa-Ostrobramska 1 oraz Warszawa-Ostrobramska 2.

Zabytki i pomniki[edytuj]

Parki[edytuj]

Szpitale[edytuj]

Kościoły i parafie[edytuj]

Kościoły rzymskokatolickie[edytuj]

Kościoły innych wyznań[edytuj]

Szkoły[edytuj]

Obiekty sportowe[edytuj]

  • Stadion Robotniczego Klubu Sportowego „Orzeł”, ul. Podskarbińska 14
  • Boisko Robotniczego Klubu Sportowego „Drukarz”, ul. Międzynarodowa 2
  • Korty Tenisowe TKKF „Olszynka Grochowska”, ul. Osowska 15
  • Basen „Wodnik”, ul. Bora-Komorowskiego 44
  • Hala sportowa „Saska", ul. Angorska 2
  • Basen WOW „Wisła”, ul. Wał Miedzeszyński 401
  • Przystań Yacht Club Polski, ul. Wał Miedzeszyński 375
  • Tor Kolarski, ul. Podskarbińska 11 – (nieczynny)
  • Stadion Narodowy

Kultura i sztuka[edytuj]

Przedsiębiorstwa[edytuj]

Bazary i centra handlowe[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2016 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2015. [dostęp 2015-08-23]. s. 111.
  2. Artykuły 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361)
  3. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 191. ISBN 83-04-02436-5.
  4. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 275. ISBN 978-83-62189-08-3.
  5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 1928 r. o organizacji i zakresie działania władz administracji ogólnej na obszarze miasta stołecznego Warszawy. 1928-07-28. [dostęp 2010-01-17].
  6. Edward Polański (red.): Wielki Słownik Ortograficzny PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 727. ISBN 978-83-01-16405-8.
  7. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200) s. 1757
  8. Jarosław Osowski. Grochowem o ścianę. „Gazeta Wyborcza”, 2010-01-16. 
  9. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: PWN, 1994. ISBN 83-01-08836-2 (formalnie błędny numer ISBN).
  10. Maria Nietyksza, Witold Pruss: Zmiany w układzie przestrzennym Warszawy [w:] Irena Pietrza-Pawłowska (red.) Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 43, s. 1973.
  11. Uchwała Nr 328/LI/2010 Rady Dzielnicy Praga Południe m. st. Warszawy z dnia 19 kwietnia 2010 r. w sprawie nadania statutów oraz ustalenia zasad i trybu przeprowadzenia wyborów do organów jednostek pomocniczych niższego rzędu istniejących na terenie Dzielnicy Praga-Południe m. st. Warszawy
  12. a b Praga-Południe. Zarząd Dróg Miejskich, 2007. [dostęp 2012-02-14].
  13. Skład Zarządu Dzielnicy. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  14. Radni Dzielnicy. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  15. Gocław. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  16. Grochów Centrum. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  17. Grochów Kinowa. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  18. Grochów Południowy. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  19. Grochów Północny. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  20. Kamionek. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  21. Przyczółek Grochowski. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  22. Saska Kępa. pragapld.waw.pl. [dostęp 4 stycznia 2015].
  23. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-18].
  24. Geografia wyborcza - Wybory samorządowe - Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-18].
  25. Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo mazowieckie - miasto st. Warszawa - dz. Praga-Południe. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-18].
  26. Wyborcza.pl. warszawa.wyborcza.pl. [dostęp 2015-10-18].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]