Prawa dziecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Prawa dziecka – przedmiot działalności Organizacji Narodów Zjednoczonych, której efektem jest przyjęcie źródeł międzynarodowej ochrony praw dziecka, m.in. Deklaracji Praw Dziecka z 1959 r. oraz traktatów międzynarodowych, w szczególności Konwencji o prawach dziecka z 1989 r[1].

W 2000 r. utworzono w Polsce urząd Rzecznika Praw Dziecka.

Podstawowe prawa dziecka[edytuj | edytuj kod]

Kategorie praw dziecka[edytuj | edytuj kod]

  • osobiste, umożliwiające rozwój dziecka. Są to: prawo do życia, prawo do tożsamości, prawo do wychowania w rodzinie i do kontaktów z nią w przypadku rozłączenia, prawo do adopcji, prawo do wyrażania własnych poglądów, prawo do informacji, prawo do rozwoju obejmujące prawo do oświaty, nauki, dostępu do kultury i rozrywki i własnego zdania oraz prawo do ochrony przed poniżającym traktowaniem (prawo do nietykalności osobistej);
  • polityczne lub publiczne, dzięki którym dziecko wyraża swoje poglądy i uczestniczy w życiu swojej grupy, społeczności, państwa. Są to prawa: prawo do posiadania obywatelstwa, prawo do wyrażania własnych poglądów, swobody wyznania, prawo do uczestniczenia w stowarzyszeniach;
  • socjalne, które są obowiązkami państwa i dorosłych do stworzenia odpowiednich warunków do rozwoju umysłowego i fizycznego dziecka. Są to: prawo do godnych warunków życia i odpowiedniego poziomu życia, prawo do opieki zdrowotnej, prawo do odpoczynku;
  • ekonomiczne, umożliwiające dziecku przygotowywanie się do niezależności materialnej od innych. Najważniejszym jest prawo do nauki; ponadto ochrona prawa pracy podejmowanej, czy to w ramach obowiązku nauki czy wakacyjnego zarobku.

Historia praw dziecka[edytuj | edytuj kod]

Narodziny praw dziecka[edytuj | edytuj kod]

Aż do czasów nowożytnych, dzieci uznawano za własność dorosłych i nie posiadały swobody decydowania o istotnych obszarach życia (wykształcenie, zawód).

Dopiero oświeceniowa refleksja nad prawami człowieka w ogóle zapoczątkowała refleksję nad miejscem dziecka w społeczeństwie i podjęcie działań na rzecz jego ochrony. Przykładem tego może być brytyjski Children Act z 1908 r., zabraniający zatrudniania małych dzieci w kopalniach, fabrykach i rolnictwie.

Ruch obrony praw dziecka stopniowo rósł w siłę. Od przedsięwzięć edukacyjno-filantropijnych, podejmujących starania na rzecz dzieci opuszczonych i wyzyskiwanych, przeszedł do zorganizowanych działań na rzecz zapewnienia ochrony prawnej dzieci przez państwo. Inicjatywy podejmowane na płaszczyźnie międzynarodowej na początku XX w. zaowocowały powołaniem w 1920 r. Międzynarodowego Związku Pomocy Dzieciom (UISE) z siedzibą w Genewie. Początkowo gromadził on fundusze na rzecz pomocy dzieciom – ofiarom wojny, stopniowo podejmując starania w celu międzynarodowego uregulowania prawnego ochrony dzieci. W 1924, dzięki jego staraniom, Zgromadzenie Ligi Narodów przyjęło Deklarację Praw Dziecka, zwaną Genewską[2].

Ochroną dzieci od chwili swego powstania zajmuje się stowarzyszona wpierw z Ligą Narodów, następnie z ONZ, Międzynarodowa Organizacja Pracy, (p. praca dzieci).

Na dalszą ewolucję praw dziecka wpływ miały również nowoczesne koncepcje pedagogiczne, wśród których warto wspomnieć postulaty polskiego pedagoga Janusza Korczaka. W 1920 r. opublikował on pracę "Magna Charta Libertatis", w której za podstawę praw dziecka uznał poszanowanie osoby dziecka. Jego postulat poszanowania dziecka na równi z dorosłym ("Nie ma dziecka, jest człowiek") wyprzedził znacznie swoją epokę.

Prawa dziecka w okresie powojennym[edytuj | edytuj kod]

Pracę na rzecz promocji praw dziecka po wojnie przejęła Organizacja Narodów Zjednoczonych wraz z utworzoną w 1945 r. agendą UNESCO. Celem UNESCO jest niesienie pomocy dzieciom na całym świecie.

W 1946 na wniosek Polski powstał UNICEF, Międzynarodowy Fundusz Narodów Zjednoczonych Doraźnej Pomocy Dzieciom.

Po wieloletnich pracach Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło w 1959 r. Deklarację Praw Dziecka. Niestety, z uwagi na charakter prawny nie uzyskała ona mocy obowiązującej. W 1989 w ramach ONZ została uchwalona Konwencja o Prawach Dziecka. W 1996 Rada Europy zainicjowała Konwencję o wykonywaniu praw dzieci która nabrała mocy w 2000[3].

Prawa dziecka w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce najważniejszymi aktami prawnymi, gwarantującymi prawa dziecka, są:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dawid Michalski, Źródła międzynarodowej ochrony praw dziecka w Organizacji Narodów Zjednoczonych, „Aequitas” (1), 2013, s. 46-60, ISSN 2300-7656.
  2. Geneva Declaration of the Rights of the Child Adopted 26 September 1924, tekst polski w: Prawa dziecka. Akty prawne
  3. European Convention on the Exercise of Children's Rights, Europejska konwencja o wykonywaniu praw dzieci z 25 stycznia 1996 (Dz.U. z 2000 r. nr 107, poz. 1128).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]