Prawicowy autorytaryzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prawicowy autorytaryzm[1] (ang. right-wing authoritarianism[2], RWA[1]) – w psychologii miara będąca kowariancją cech autorytarnych i konserwatywnych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Autorytaryzm pojawia się w badanich psychologicznych pod postacią osobowości autorytarnej już w latach 30. XX wieku, w pracach Adorno i współpracowników. Próbowano wytłumaczyć w ten sposób faszyzm[3]. Autorytaryzm ujęty został w pracach Adorno i współpracowników z psychoanalitycznego punktu widzenia. Wskazywano wtedy na 9 cech konstytuujących osobowość autorytarną, w tym projekcyjność[4], która straciła potem na znaczeniu.

Pojęcie prawicowego autorytaryzmu rozumiane bywa na wiele różnych sposobów. Opiera się ono na pojęciu autorytaryzmu w ogóle czy też osobowości autorytarnej[1]. Autorytaryzm opisywany jest między innymi w pracach Adorno i współpracowników, prezentujących go z psychoanalitycznego punktu widzenia. Wskazują oni na 9 cech konstytuujących osobowość autorytarną, w tym projekcyjność[4].

Od tamtych czasów sposób widzenia autorytaryzmu przez psychologów ewoluował[3].

Współczesne ujęcie[edytuj | edytuj kod]

Badania wskazują, że projekcyjność (skłonność do projekcji, a więc przypisywania własnych przeżyć innym osobom) łączy się z ogólną orientacją spiskową[4], czyli postawą polityczną doszukującą się wszędzie spisku[5], ze skłonnością do paranoi politycznej[6]. Jednakże współcześnie odchodzi się od wymieniania projekcyjności wśród cech osobowości autorytarnej[4] (choć Grzesiak-Feldman zauważa, że powraca ona w niektórych pracach podejmujących temat myślenia spiskowego[4], na dowód czego cytując pracę Brudera i współpracowników z 2013[7]). Także osobowość autorytarna ostatnio straciła na znaczeniu. Odkryto, że spośród 9 jej pierwotnie wyróżnianych cech 3 się ze sobą wiążą, co ogłosił Adorno[1]. Robert Altemeyer wymienia na samym początku swej książki The Authoritarian Specter z 1996 następujące cechy, będące wiązkami postaw[2]:

Wybrał właśnie te, gdyż wiązały się ze sobą wystarczająco możno, by umożliwić wprowadzenie jednowymiarowego konstruktu[8].

RWA natomiast zdefiniował on jako kowariancję wymienionych wiązek postaw[2][1].

Autorytarną uległość Altemyer określa jako wysoki stopień podporządkowania się autorytetom[2]. Może do nich należeć władza bądź inne autorytety usankcjonowane[9] w danej społeczności[2]. Osoby takie podporządkowują się wyznawanym przez siebie wartościom, potrzebują struktury, wykazują tendencję do religijności[10].

Autorytarną agresję definiuje Altemeyer jako zgeneralizowaną agresywność, która kierować się może przeciwko różnym osobom, nakłada jednak ograniczenie: musi być ona usankcjonowana przez autorytet[2]. Taka agresja i wrogość kieruje się głównie ku członkom grup innych, niż ta, do której należy jednostka odczuwająca wrogość, zwłaszcza grup uznawanych jako zagrażające, niespełniające standardów uznawanych przez grupę obejmującą jednostkę, wyznających inny system wartości[9].

Przez konwencjonalizm Altemeyer rozumie wysoki stopień przywiązania do konwencji społecznych[2], co oznacza przywiązanie do norm społecznych i tradycyjnych wartości[9].

Osoby takie cechuje etnocentryzm. RWA negatywnie koreluje z otwartością, dodatnio zaś z sumiennością i ekstrawersją[10]. Uważa się jednak, że RWA nie mierzy cech osobowości, charakteryzuje się bowiem na to zbytnią ziennością, odatnością na wpływy otoczenia, mierzy raczej postawy społeczne danej jednostki[8]. Opisywano związki prawicowego autorytarymu z rasizmem[10].

Osoby z RWA postrzegają świat jako niebezpieczny, chaotyczny. Osoby aurotytarne obawiają się bardziej terroryzmu, uczestnictwa w wypadku samochodowym, AIDS[11]. Osoby takie silniej reagują na zagrażające bodźce[8], czego dowiedli Lavine i współpracownicy. Co więcej, zagrożenia sprawiają, że osoby takie stają się jeszcze bardziej autorytarne[11].

Prawicowy autorytaryzm jest prawdopodobnie dziedziczny[10].

Uprzedzenia[edytuj | edytuj kod]

W badaniach nad uprzedzeniami poszukiwano ich źródeł w dwóch różnych sferach: w samej uprzedzonej jednostce, jej cechach osobowościowych, oraz w czynnikach zewnętrznych, jak pozycja społeczna[10]. W obrębie pierwszej, długo zaniedbywanej[8], literatura skupia się na dwóch pojęciach[10]. Prawicowy autorytaryzm jest obok orientacji na dominację społeczną (SDO) jedną z dwóch zmiennych związanych z rozwojem uprzedzeń. Autorytaryzm wiąże się z występowaniem uprzedzeń dotyczących między innymi Amerykanów o pochodzeniu afrykańskim bądź amerykańskim, mieszkańców dawnego ZSRR[3], Azjatów i aborygenów w Australii, Żydów, imigrantów m.in. w Szwecji czy Holandii[10], kobiet, osób orientacji homoseksualnej, chorujących na AIDS bądź osób z widoczną niepełnosprawnością[3], ale też gwiazd rocka, postrzeganych jako zagrożenie pdobnie jak dealerzy narkotykowi[8]. Wiąże się go też z wrogością w stosunku do członków innych grup oraz skłonnością do dyskryminacji[3]. RWA stanowi silny predyktor uprzedzeń i negatywnego nastawiania do przedstawicieli innych grup[10], zwłaszcza mniejszości[8]. Wyjaśnienia związku między RWA a uprzedzenia podjął się Altemeyer, zwracając uwagę na 2 cechy osób autorytarnych. Po pierwsze mają one charakterystyczny obraz świata, dzieląc ludzi na członków swojej grupy albo członków grup obcych, tych ostatnich postrzegając jako źródło zagrożenia dla bliskich im wartości[3], porządku, spójności, kotroli i stabilności społecznej[8]. Obcy nie stanowiliby zagrożenia dla wartości wtedy, gdyby nie byli oni wystarczająco ważni, by zagrozić systemowi wartości. By go ochronić, należy więc ich umniejszyć, odjąć im znaczenia. Odczuwane zagrożenie wyzwala agresję, wrogość, niekoniecznie jednak przemoc. Jako 2 cechę wymienia się przekonanie o własnej wyższości. Osoba autorytarna przekonana jest zwykle o swojej moralności[3]. Z drugiej strony cechuje się autorytarną uległością wobec autorytetu[1][2]. Jeśli więc autorytet wskaże grupę ludzi mniej moralnych (co łączy się z rozważanym wyżej zagrożeniem dla wyznawanych wartości), osoby autorytarne chętnie to wartościowanie podejmą, przyjmą negatywne nastawienie. Będą wytykać błędy członków tamtej grupy jako potwierdzenie jej niemoralności. Badanie Whitleya z 1999 potwierdziło związek z RWA z uprzedzeniami w stosunku do Afroamerykanów i homoseksualistów, jednak raczej jako dodatkowy czynnik, ważniejszą rolę przypisując SDO. Ogólnie SDO wpływa na powstawanie wszelkiego rodzaju uprzedzerń, a RWA tylko wobec grup potępionych przez autorytet uznawany w danej grupie[3]. Między sobą korelują one słabo bądź umiarkowanie[10] i na rozwój uprzedzeń wpływają, posiłkując się odrębnymi mechanizmami[8]. Wpływ wielkiej piątki na rozwój uprzedzeń też właściwie ogranicza się do mediowanego przez RWA i SDO[10]. Ma to istotny wpływ na generalizowanie uprzedzeń. RWA będzie odgrywać istotny wpływ jedynie na generalizację uprzedzeń związanym z postrzeganiem obcych grup jako zagrażające. Grup postrzeganych jako podporządkowane, podrzędne dotyczyć będzie inny mechanizm generalizacji stereotypu, związany raczej z orientacją na dominację społeczną. Mogą wreszcie istnieć grupy widziane stereotypowo zarówno jako zagrażające, jak i podporządowane, w ich przypadku generalziacja stereotypu przebiegać będzie obiema drogami. Inne muszą być wobec tego również skuteczne sposoby walki z uprzedzeniami. W przypadku tych związanych z RWA skuteczne będą raczej rozwiązywanie konfliktów, podczas gdy działania mające na celu zwiększenie równości, skuteczne w przypadku SDO, nie będą tutaj działać[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Grzesiak-Feldman 2016 ↓, s. 88.
  2. a b c d e f g h i j k Altemeyer 1996 ↓, s. 6.
  3. a b c d e f g h Bernard E. Whitley, Jr. Right-Wing Authoritarianism, Social Dominance Orientation, and Prejudice. „Journal of Personality and Social Psychology”. 77, s. 126-134, 1999. American Psychological Association (ang.). 
  4. a b c d e Grzesiak-Feldman 2016 ↓, s. 87.
  5. Grzesiak-Feldman 2016 ↓, s. 40-41.
  6. Krzysztof Korzeniowski. Paranoja polityczna. Charakterystyka zjawiska i metody jego pomiaru. „Przegląd Psychologiczny”. 53 (2), s. 145-162, 2010. 
  7. Martin Bruder, Peter Haffke, Nick Neave, Nina Nouripanah & Roland Imhoff. Measuring Individual Differences in Generic Beliefs in Conspiracy Theories Across Cultures: Conspiracy Mentality Questionnaire. „Frontiers in Psychology”. 4, s. 225, 2013. DOI: 10.3389/fpsyg.2013.00225 (ang.). 
  8. a b c d e f g h i John Duckitt. Differential Effects of Right Wing Authoritarianism and Social Dominance Orientation on Outgroup Attitudes and Their Mediation by Threat From and Competitiveness to Outgroups. „Personality and Social Psychology Bulletin”. 32, s. 684-696, 2006. Society for Personality and Social Psychology. DOI: 10.1177/0146167205284282 (ang.). 
  9. a b c Grzesiak-Feldman 2016 ↓, s. 89.
  10. a b c d e f g h i j B Ekehammar, N Akrami, M Gylje, I Zakrisson. What Matters Most to Prejudice: Big Five Personality, Social Dominance Orientation, or Right-Wing Authoritarianism?. „European Journal of Personality”. 18, s. 463–482, 2004. DOI: 10.1002/per.526 (ang.). 
  11. a b Howard Lavine, Diana Burgess, Mark Snyder, John Transue, John L. Sullivan, Beth Haney, Stephen H. Wagner. Threat, Authoritarianism, and Voting: An Investigation of Personality and Persuasion. „Personality and Social Psychology Bulletin”. 25, s. 337-347, 1999. Society for Personality and Social Psychology (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]