Przejdź do zawartości

Prawo „poślub swojego gwałciciela”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Prawo „poślub swojego gwałciciela” (ang. marry-your-rapist law, marry-the-rapist law, rape-marriage law) – określenie przepisów, które umożliwiają sprawcy gwałtu, napaści seksualnej, gwałtu ustawowego, uprowadzenia albo podobnego czynu uniknięcie ścigania lub kary po zawarciu małżeństwa z ofiarą[1].

Choć samo współczesne nazewnictwo upowszechniło się dopiero w latach 2010., praktyka ma dużo starszą historię i była obecna w wielu systemach prawnych[2]. Od końca XX wieku kolejne państwa uchylały takie regulacje[3][4]. Równolegle wskazuje się, że luki w prawie małżeństw nieletnich nadal mogą w praktyce ograniczać ściganie gwałtu ustawowego[5].

Tło społeczne i krytyka

[edytuj | edytuj kod]

Według danych przywoływanych w 2021 roku, podobne przepisy miały nadal obowiązywać w około 20 państwach[6][7].

Krytycy tych rozwiązań wskazują, że naruszają one godność ofiar i sprzyjają bezkarności sprawców[8][9]. W debacie publicznej podkreśla się konflikt między społecznym naciskiem na „honor rodziny” a prawem kobiety do autonomii, bezpieczeństwa i sprawiedliwości[10][11][12].

W literaturze cytowanej w artykule wskazuje się też na psychologiczne konsekwencje przemocy seksualnej, m.in. zespół stresu pourazowego (PTSD), zaburzenia lękowe i depresyjne[13][14].

Zwolennicy dawnych rozwiązań prawnych argumentowali, że małżeństwo „przywraca honor” rodzinie ofiary. Krytycy podkreślają, że taka logika wzmacnia obwinianie pokrzywdzonej i utrudnia zgłaszanie przemocy seksualnej[15].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Starożytność

[edytuj | edytuj kod]

W wielu dawnych społeczeństwach małżeństwo sprawcy z ofiarą przemocy seksualnej traktowano jako formę „rozwiązania” sytuacji, powiązaną z wysoką wartością przypisywaną dziewictwu i interesowi rodziny[16].

Kodeks Hammurabiego i prawa średnioasyryjskie

[edytuj | edytuj kod]

Analizy porównawcze zestawiają m.in. § 156 Kodeks Hammurabiego, asyryjskie MAL 55 oraz Pwt 22,28–29. We wszystkich tych przypadkach pojawia się motyw kompensacji finansowej oraz przymusu małżeńskiego po utracie dziewictwa, choć zakres sprawczości kobiety i rola ojca są różne[17].

§ 156 Kodeksu Hammurabiego, powstałego około 1750 r. p.n.e., opisuje sytuację, w której ojciec narzeczonego współżyje z kobietą zaręczoną swemu synowi jeszcze przed ślubem. Nie jest jasne, czy kobieta wyraziła zgodę, a ponieważ to ona wybiera później, którego mężczyznę poślubi, badacze spierają się, czy można uznać ten przepis za odpowiednik prawa typu „poślub swojego gwałciciela”[17.1].

Prawa średnioasyryjskie (MAL), rozwijane między ok. 1450 a 1250 r. p.n.e., przewidywały w prawie MAL 55, że ojciec niezamężnej dziewicy zgwałconej siłą może wydać córkę za sprawcę albo za innego mężczyznę, otrzymując przy tym rekompensatę finansową. Jeżeli sprawca miał żonę, ojciec ofiary mógł też w odwecie oddać ją zgwałceniu i zatrzymać jako dodatkową żonę[17.2]. Scholz wskazuje podobieństwa między tymi rozwiązaniami, § 156 Kodeksu Hammurabiego i Pwt 22,28–29: we wszystkich przypadkach pojawia się obowiązek kompensacji finansowej oraz konieczność wydania kobiety za sprawcę albo innego mężczyznę[17.3].

Dwunastowieczny rabin Mojżesz Majmonides interpretował odpowiednie przepisy tak, że użycie przemocy skutkuje obowiązkiem małżeństwa i zakazem rozwodu ze strony sprawcy[18].

Biblia hebrajska i interpretacje

[edytuj | edytuj kod]

Za potencjalny odpowiednik przepisu typu „poślub swojego gwałciciela” bywa uznawany fragment Księgi Powtórzonego Prawa (Pwt 22,28–29):

28 Jeśli mężczyzna spotka dziewczynę, dziewicę, która nie jest zaręczona, jeśli zmusi ją do współżycia i wyjdzie to na jaw, 29  to da jej ojcu 50 syklów srebra i weźmie ją sobie za żonę. Ponieważ ją upokorzył, do końca życia nie będzie mu wolno się z nią rozwieść

Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata (wydanie z roku 2018)

28 Jeśli mężczyzna znajdzie młodą kobietę - dziewicę niezaślubioną - pochwyci ją i śpi z nią, a znajdą ich, 29 odda ten mężczyzna, który z nią spał, ojcu młodej kobiety pięćdziesiąt syklów srebra i zostanie ona jego żoną. Za to, że jej gwałt zadał, nie będzie jej mógł porzucić przez całe swe życie.

Biblia Tysiąclecia

28 Jeżeli mężczyzna napotka dziewczynę, dziewicę nie zaręczoną, pochwyci ją i złączy się z nią, i tak się ich zastanie, 29 To mężczyzna, który się z nią złączył, da ojcu dziewczyny pięćdziesiąt srebrników, a ona zostanie jego żoną. Za to, że ją znieważył, nie będzie mógł jej oddalić przez całe swoje życie.

Biblia warszawska

Spór dotyczy m.in. tłumaczenia hebrajskich czasowników i tego, czy przepis opisuje gwałt, czy relację konsensualną[19][20][21][22].

W Biblii Tysiąclecia mężczyzna „spotka” dziewczynę, „pochwyci ją i położy się z nią”, a następnie musi zapłacić ojcu pięćdziesiąt sykli srebra i poślubić ją, ponieważ „naruszył jej dziewictwo”[21]. W przekładzie New American Standard Bible mężczyzna podobnie „chwyta” dziewczynę, „kładzie się z nią”, a następnie musi zapłacić ojcu 50 sykli srebra i poślubić ją, ponieważ ją „naruszył”[23]. W nowoczesnych tłumaczeniach czasowniki hebrajskie שָׁכַב i תָּפַשׂ częściej oddaje się odpowiednio jako „zgwałcić” i „schwytać”, podczas gdy starsze przekłady skłaniały się ku bardziej neutralnym ekwiwalentom „leżeć z” i „uchwycić”; podobnie עָנָה dawniej tłumaczono przeważnie jako „upokorzyć”, a dziś częściej jako „naruszyć” lub „zgwałcić”[19][20][22]. Good News Translation(inne języki) oddaje ten fragment jeszcze mocniej jako „zmusił ją do współżycia”, co pokazuje skalę rozbieżności translatorskich[24]. Niezależnie od sporu o zgodę kobiety, przepis wymaga od mężczyzny poślubienia jej i zapłacenia ojcu posagu[25][26].

W polskiej literaturze przedmiotu spotyka się również interpretację, że deuteronomiczne przepisy rozróżniają trzy sytuacje: cudzołóstwo, gwałt na dziewicy zaślubionej oraz uwiedzenie lub deflorację dziewicy niezaręczonej; w tym ujęciu Pwt 22,28–29 dotyczy raczej tego ostatniego przypadku niż gwałtu sensu stricto[27][26].

W piśmiennictwie chrześcijańskim i judaistycznym występują sprzeczne odczytania tego fragmentu. Część komentatorów odnosi go do relacji dobrowolnej, porównując go z Księgą Wyjścia (Wj 22,16–17)[28] i podkreślając, że bezpośredni kontekst Pwt 22,23–27 przewiduje dla gwałciciela karę śmierci[29][30][31][32][27]:

16 Jeżeli mężczyzna uwiedzie dziewicę, która nie jest zaręczona, i będzie z nią współżył, to ma uiścić opłatę za narzeczoną i wziąć ją za żonę. 17  Gdyby jej ojciec stanowczo odmówił mu swojej córki, to i tak ma zapłacić tyle, ile się płaci za narzeczoną.

Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata (wydanie z roku 2018)

15 Jeśliby ktoś uwiódł dziewicę jeszcze nie zaręczoną i obcował z nią, uiści [rodzinie] opłatę i weźmie ją za żonę. 16 Jeśliby się ojciec nie zgodził mu jej oddać [za żonę], wówczas winien zapłacić tyle, ile wynosi opłata składana przy zaślubinach dziewic.

Biblia Tysiąclecia

16 Jeżeli ktoś uwiedzie dziewicę nie zaręczoną i śpi z nią, da za nią opłatę ślubną i pojmie ją za żonę. 17 A jeżeli ojciec jej wzbrania się wydać ją za niego, niech odważy tyle srebra, ile wynosi opłata ślubna za dziewicę.

Biblia warszawska

Zwolennicy tej interpretacji zwracają uwagę, że hebrajskie שָׁכַב dosłownie znaczy „leżeć” lub „spać”, a znaczenie „zgwałcić” przyjmuje dopiero w mocno przemocowym kontekście[33][22]. Podkreślają też, że sąsiednie wersety o gwałcie na dziewicy zaręczonej przewidują karę śmierci dla sprawcy[34][21][26]. Inni, w tym Eugene H. Merrill, wskazują jednak, że użyte czasowniki opisują zachowanie przemocowe i przymusowe[35]. Scholz zwraca uwagę, że w innych miejscach Biblii hebrajskiej ten sam rdzeń bywa używany właśnie do opisania gwałtu lub seksualnego podporządkowania kobiety[17.4]. Dotyczy to także czasownika עָנָה, który zależnie od kontekstu może znaczyć m.in. „upokorzyć”, „naruszyć”, „zgwałcić” lub „uciskać”[36][37][22].

Średniowiecze i wczesna nowożytność

[edytuj | edytuj kod]

W średniowiecznej Europie pojęcie „raptus” bywało używane także w znaczeniu uprowadzenia związanego z ucieczką zakochanej pary, co utrudnia współczesną ocenę źródeł prawnych[38]. Według Johannah Stiebert kobieta niezamężna często nie była traktowana jako pełnoprawny podmiot zgody, a przemoc seksualna pozostawała wpisana w porządek władzy mężczyzn[39].

W Szulchan aruch (1565) przewidywano możliwość żądania małżeństwa i odszkodowania pieniężnego przez dziewczynę lub jej ojca, zależnie od wieku pokrzywdzonej[40].

XIX wiek

[edytuj | edytuj kod]

W debacie historycznoprawnej ważną rolę odgrywa art. 357 francuskiego kodeksu karnego z 1810 roku, który przewidywał, że mężczyzna, który „uprowadził” dziewczynę i poślubił ją, może być ścigany dopiero po uprzednim unieważnieniu małżeństwa przez jej rodziców lub opiekunów prawnych. Choć przepis nie używał słowa „gwałt”, bywa opisywany jako odpowiednik prawa typu „poślub swojego gwałciciela”[41]. Badacze spierają się jednak, na ile to właśnie ten wzorzec wpłynął na późniejsze regulacje w regionie MENA, a na ile większe znaczenie miały normy osmańskie i tradycja hanaficka, które w podobnych kontekstach wprost wspominały o gwałcie[41].

XX i XXI wiek

[edytuj | edytuj kod]

W kilku państwach Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej przepisy tego typu, przyjęte po uzyskaniu niepodległości w połowie XX wieku, stanowiły kontynuację wcześniejszych rozwiązań lokalnych, osmańskich i kolonialnych. Tradycyjnie kobietę traktowano jako własność ojca; gwałt oznaczał więc „uszkodzenie” tej własności, a sprawca miał albo zapłacić odszkodowanie rodzinie, albo poślubić ofiarę[42][43]. W praktyce to ofiara ponosiła cięższe konsekwencje niż napastnik[43].

W drugiej połowie XX wieku i na początku XXI wieku kolejne państwa zaczęły uchylać przepisy wyłączające odpowiedzialność sprawcy po małżeństwie z ofiarą[3][4]. W 1997 roku podobne regulacje funkcjonowały jeszcze w 15 państwach Ameryki Łacińskiej: Argentynie, Brazylii, Chile, Kolumbii, Kostaryce, Ekwadorze, Gwatemali, Hondurasie, Nikaragui, Panamie, Peru, Paragwaju, Dominikanie, Urugwaju i Wenezueli[44][45]. Później były stopniowo usuwane, m.in. w Kolumbii w 1997 roku, Peru i Chile w 1999 roku, Brazylii i Urugwaju w 2005 roku, Nikaragui i Gwatemali w 2006 roku, Kostaryce w 2007 roku, Panamie w 2008 roku, Argentynie w 2012 roku i Ekwadorze w 2014 roku; we Włoszech podobne przepisy obowiązywały do 1981 roku[45][4].

Według danych Banku Światowego z 2017 roku przepisy tego typu pozostawały jeszcze w mocy w kilkunastu państwach, a kolejne raporty agencyjne wskazywały również dalsze przykłady[46][47].

Trwanie praktyki mimo zmian prawa

[edytuj | edytuj kod]

W literaturze podkreśla się, że formalne uchylenie przepisów nie zawsze oznacza zanik praktyki. Wskazywano m.in. na Etiopię, gdzie utrzymywały się przypadki małżeństw wymuszanych po przemocy seksualnej, mimo zmian kodeksowych[48].

Podobnie opisywano sytuację w Afganistanie i Somalilandzie: nawet bez jednoznacznej podstawy ustawowej rodziny ofiar bywały naciskane na zawieranie takich małżeństw[49][50].

Kampanie na rzecz uchylenia

[edytuj | edytuj kod]
Mapa przepisów typu „poślub swojego gwałciciela” według państw od 1980 roku.

     Państwo ma prawo typu „poślub swojego gwałciciela”

     Prawo typu „poślub swojego gwałciciela” obowiązuje tylko na części terytorium państwa

     Państwo jest w trakcie uchylania prawa typu „poślub swojego gwałciciela”

     Państwo uchyliło prawo typu „poślub swojego gwałciciela” po 1980 roku

     Nie wiadomo, by państwo miało takie przepisy po 1980 roku; możliwe też, że nie miało ich nigdy albo brak danych

Organizacje praw człowieka, m.in. Human Rights Watch oraz instytucje ONZ, wielokrotnie krytykowały przepisy pozwalające sprawcy uniknąć odpowiedzialności poprzez małżeństwo z ofiarą[4][51]. Organizacje te działały na rzecz uchylenia takich przepisów i w kilku przypadkach osiągnęły ten cel. Jednocześnie sprzeciw wobec praw typu „poślub swojego gwałciciela” był słabszy niż kampanie na rzecz pełnej kryminalizacji gwałtu małżeńskiego[3].

Wybrane kampanie i reformy

[edytuj | edytuj kod]

Bahrajn

[edytuj | edytuj kod]

W Bahrajnie art. 353 kodeksu karnego, pochodzący z 1958 roku i później kilkakrotnie nowelizowany, przewidywał umorzenie sprawy, jeżeli sprawca zgwałcenia poślubił ofiarę przed prawomocnym wyrokiem[52]. Postępowanie karne ulegało wówczas zawieszeniu[53][54], a mężczyzna mógł następnie rozwieść się z ofiarą[55].

Przepis był krytykowany przez społeczność międzynarodową w początkach XXI wieku. Parlament głosował za jego uchyleniem 31 maja 2016 roku[4], a rząd bahrajński rozpoczął dyskusję nad uchyleniem lub reformą art. 353. W grudniu 2016 roku władze nadal jednak analizowały przepis, a w lipcu 2017 roku deklarowały gotowość zniesienia opcji małżeństwa jedynie w przypadkach gwałtu zbiorowego[4][3]. Parlament ponownie debatował nad ustawą uchylającą art. 353 8 maja 2018 roku, ale projekt wycofano, a głosowanie odroczono[56].

Egipt

[edytuj | edytuj kod]

W Egipcie w 1999 roku prezydent Husni Mubarak uchylił art. 291 kodeksu karnego dekretem prezydenckim[57]. Pierwotny przepis przyjęto w 1904 roku pod wpływem prawa francuskiego[58]. Pozwalał on każdemu sprawcy napaści seksualnej uniknąć kary po zawarciu małżeństwa z pokrzywdzoną[59]. W debacie parlamentarnej przeciwnicy zmiany argumentowali, że małżeństwo jest jedyną „szansą” dla zgwałconej kobiety, ponieważ po gwałcie żaden inny mężczyzna nie będzie chciał jej poślubić[60]. Badacze wskazywali to jako przykład prymatu „porządku społecznego” nad ochroną ofiary[61].

Salwador

[edytuj | edytuj kod]

W 1996 roku Zgromadzenie Salwadoru uchyliło dawny przepis zwalniający gwałciciela z odpowiedzialności, jeżeli oferował małżeństwo ofierze, a ona się zgadzała[62]. Nadal jednak wielu sprawców mogło uniknąć kary na podstawie art. 14, wprowadzonego w 1994 roku, który dopuszczał wyjątkowo małżeństwo osób poniżej 18. roku życia, jeśli były dojrzałe płciowo, miały już wspólne dziecko albo kobieta była w ciąży[63]. Tę lukę uchylono w 2017 roku[64].

Irak

[edytuj | edytuj kod]

W Iraku art. 427 kodeksu karnego, w obecnym brzmieniu pochodzącym z 1969 roku, stanowi, że jeżeli sprawca zgodnie z prawem poślubi ofiarę, postępowanie prawne ulega umorzeniu[65]. Po uchyleniu podobnych przepisów w Libanie, Jordanii i Tunezji w 2017 roku irackie działaczki na rzecz praw kobiet starały się wprowadzić ten temat do debaty politycznej w kampanii przed wyborami parlamentarnymi w 2018 roku[65].

Włochy

[edytuj | edytuj kod]

We Włoszech do 1981 roku art. 544 kodeksu karnego traktował gwałt jako przestępstwo przeciw „moralności publicznej”, a nie przeciw konkretnej osobie. Jeżeli sprawca poślubił ofiarę, nawet małoletnią, każde przestępstwo seksualne wygasało[66]. Ani prawo, ani społeczeństwo nie rozróżniały wyraźnie między takim gwałtem przedmałżeńskim a dobrowolną ucieczką zakochanych (na Sycylii nazywaną fuitina). Na ofiarę wywierano silną presję, by zgodziła się poślubić gwałciciela; alternatywą było społeczne napiętnowanie jako una donna svergognata, czyli „kobieta bez honoru”[66]. Ofiarę obarczano odpowiedzialnością za „hańbę” utraty dziewictwa poza małżeństwem, a zgodę na ślub z napastnikiem traktowano jako matrimonio riparatore, czyli „małżeństwo reparacyjne”, mające przywrócić honor rodzinie[66].

W 1966 roku Franca Viola została jedną z pierwszych kobiet, które publicznie odmówiły „małżeństwa reparacyjnego”. Miała 17 lat, gdy w 1965 roku została zgwałcona z zamiarem wymuszenia małżeństwa. Następstwa procesu jej sprawcy przyczyniły się do odebrania gwałcicielom możliwości uniknięcia kary przez poślubienie ofiary[67]. Ostatecznie art. 544 uchylono w 1981 roku[67].

Jordania

[edytuj | edytuj kod]

W Jordanii art. 308 kodeksu karnego pozwalał sprawcy napaści seksualnej uniknąć ścigania i kary, jeżeli poślubił ofiarę[68]. Dopiero gdy małżeństwo trwało krócej niż trzy lata, sprawca musiał odbyć karę. W latach 2010–2013 w ten sposób na wolność wyszło 159 napastników[69].

W 2016 roku Jordania zmieniła art. 308, wyłączając pełne ułaskawienie w przypadkach gwałtu, ale pozostawiając lukę umożliwiającą uniknięcie kary, jeśli ofiara miała od 15 do 18 lat, a czyn uznano za „dobrowolny”. Na początku 2017 roku Królewski Komitet ds. Rozwoju Sądownictwa i Wzmocnienia Państwa Prawa zalecił zamknięcie tej luki[70]. Artykuł uchylono 1 sierpnia 2017 roku w „historycznym głosowaniu” Izby Reprezentantów, a następnie zmianę zatwierdziły Senat i król[71][72][73]. Przepis wywodził się z dziedzictwa kolonialnego, a nie z islamu; był reliktem kodeksów osmańskich opartych na francuskim kodeksie karnym[69].

Liban

[edytuj | edytuj kod]

W Libanie art. 522 kodeksu karnego obowiązywał od lat 40. XX wieku i stanowił, że gwałt jest przestępstwem zagrożonym karą do siedmiu lat więzienia[74]. Do postępowania karnego jednak nie dochodziło, jeśli sprawca i ofiara zawarli małżeństwo i pozostawali w nim przez co najmniej trzy lata[74].

W 2017 roku art. 522, określany jako „prawo gwałtu”, uchylono, a art. 505 i 518 skierowano do ponownego rozpatrzenia[75][76]. Wielu komentatorów wskazywało jednak, że po uchyleniu art. 522 logika przepisu wciąż częściowo utrzymywała się właśnie w art. 505 i 518, dotyczących odpowiednio kontaktów seksualnych z osobą małoletnią oraz uwiedzenia małoletniej obietnicą małżeństwa[75].

Malezja

[edytuj | edytuj kod]

W Malezji nie ma formalnego przepisu typu „poślub swojego gwałciciela”, ale w latach 2015–2016 niemal doprowadziło do tego orzecznictwo. Wyrok sądu sesyjnego, zgodnie z którym mężczyzna oskarżony o dwa czyny gwałtu ustawowego wobec 14-letniej dziewczyny z Petra Jaya(inne języki) w malezyjskiej części Borneo miał uniknąć kary, ponieważ twierdził, że poślubił ofiarę, został uchylony przez Wysoki Trybunał w Sabah i Sarawaku po szerokich protestach społecznych[77][78].

Ponieważ w Malezji nie ma prawa penalizującego gwałt małżeński, zdarza się, że sprawca po napaści poślubia ofiarę, a następnie twierdzi, że do stosunku doszło już po ślubie. Sprawcy mogą być karani za przemoc seksualną tylko wtedy, gdy nie pozostają w małżeństwie z ofiarą, więc brak regulacji o gwałcie małżeńskim tworzy lukę umożliwiającą uniknięcie kary[79].

Maroko

[edytuj | edytuj kod]

Art. 475 marokańskiego kodeksu karnego przewidywał karę od roku do pięciu lat więzienia dla sprawcy, który bez użycia przemocy lub groźby porwał albo podstępem uprowadził osobę małoletnią, bądź usiłował to uczynić. W drugim ustępie przepis pozwalał jednak wycofać oskarżenie, jeżeli sprawca poślubił ofiarę[80][81]. Przed uchyleniem artykułu w Maroku odbyło się wiele protestów i kampanii[82]. Parlament uchylił ten przepis w 2014 roku, uznając go za sprzeczny z konstytucją z 2011 roku[80][82].

Palestyna

[edytuj | edytuj kod]

Od czasu przyłączenia do Egiptu w 1959 roku Strefa Gazy stosowała egipskie art. 290 i 291 kodeksu karnego, mimo że same przepisy uchylono w Egipcie w 1999 roku. Po przyłączeniu do Jordanii w 1950 roku Zachodni Brzeg stosował z kolei art. 308 jordańskiego kodeksu karnego z 1960 roku[83]. Nie jest jasne, jak często przepisy były stosowane w praktyce. Ikhlas Sufan, dyrektorka schroniska dla ofiar przemocy w Nablus, powiedziała Human Rights Watch, że w latach 2011–2017 umorzono 60 spraw o gwałt, w których schronisko pomagało kobietom, po tym jak domniemany sprawca zgodził się poślubić ofiarę; w 15 z tych przypadków kobiety później się rozwiodły[83].

Po kampanii aktywistycznej wywierającej presję na Autonomię Palestyńską prezydent Mahmud Abbas podpisał 14 marca 2018 roku ustawę nr 5 z 2018 roku, która uchyliła art. 308 kodeksu karnego z 1960 roku obowiązującego na Zachodnim Brzegu. Ponieważ jednak Strefa Gazy pozostaje de facto kontrolowana przez Hamas, egipski odpowiednik przepisu nadal tam obowiązuje[83].

Tunezja

[edytuj | edytuj kod]

W Tunezji w lipcu 2017 roku uchylono art. 227 kodeksu karnego, który zwalniał gwałciciela z wszelkich dochodzeń i konsekwencji prawnych, jeśli poślubił ofiarę[84]. Był to element znacznie szerszej ustawy penalizującej wszelkie formy przemocy wobec kobiet. Według badania National Office of Family and Population z 2010 roku 47% Tunezyjek deklarowało, że doświadczyło przemocy[84].

W 2016 roku młody mężczyzna zgwałcił swoją 13-letnią przyrodnią siostrę i poślubił ją, gdy zaszła w ciążę. Domniemany sprawca mógł zakończyć postępowanie, jeśli poślubił ofiarę; sąd uznał, że umożliwia to art. 277, który później usunięto. Oburzenie wywołane tym orzeczeniem przyczyniło się do uchylenia przepisu w 2017 roku[85]. Nowe prawo obejmuje wszystkie formy przemocy i dyskryminacji wobec kobiet, w tym przemoc psychiczną i dyskryminację ekonomiczną, dlatego uznano je za przełom dla praw kobiet w Tunezji[86]. Ta sama ustawa kryminalizuje również gwałt małżeński, traktując go jako odrębne przestępstwo, i była chwalona za środki prewencyjne dotyczące przemocy wobec kobiet[84]. Ustawa nr 58 z 2017 roku z 11 sierpnia 2017 roku weszła w życie 1 lutego 2018 roku[87].

Tło

W okresie rządów Ben Alego prawa kobiet nie miały dużego znaczenia. Kobiety stanowiły zaledwie 20% siły roboczej w Tunezji i były ograniczane do słabo opłacanych, niepewnych miejsc pracy; szczególnych trudności doświadczały także kobiety wiejskie[88]. Ograniczano wolność słowa i zrzeszania się, a organizacje kobiece i partie polityczne podlegały ścisłym restrykcjom rejestracyjnym[89].

Masowy udział kobiet podczas rewolucji tunezyjskiej w 2011 roku otworzył drogę do istotnych zmian w tunezyjskiej polityce płci. Tunezja zaczęła być postrzegana jako symbol postępu praw kobiet w świecie arabskim, m.in. jako jedno z pierwszych państw regionu, które wprowadziło prawa wyborcze kobiet, prawo do aborcji, rozwodu oraz zakaz poligamii[90]. Na początku rewolucji kobiety były równie aktywne jak mężczyźni w domaganiu się równego dostępu do pracy, edukacji oraz podstawowych praw i wolności[88].

Kobiety były silnie zaangażowane w prace nad nową konstytucją po rewolucji[91], która gwarantuje równość płci przynajmniej w jednym obszarze[92]. Jej art. 21 stanowi, że wszyscy obywatele i obywatelki mają te same prawa i obowiązki oraz są równi wobec prawa bez dyskryminacji; art. 16 wprowadził kwoty kandydackie gwarantujące równą reprezentację kobiet w polityce[89]. Ze względu na wagę przywiązywaną do praw kobiet wiele osób uważało uchylenie przepisu „poślub swojego gwałciciela” za kwestię czasu. Gdy art. 277 uchylono, parlamentarzystka Bochra Belhaj rozdawała jaśminowe kwiaty na znak świętowania[93].

Peru

[edytuj | edytuj kod]

W Peru po uzyskaniu niepodległości w 1821 roku pierwszy projekt kodeksu karnego zawierał dział poświęcony przemocy wobec kobiet, obejmujący normy mające chronić dziewictwo kobiet. Dopiero w 1924 roku przyjęto przepis, który pozwalał gwałcicielowi uniknąć zarzutów napaści seksualnej dzięki luce prawnej; w praktyce ofiara musiała zawrzeć małżeństwo ze sprawcą jako element jego „ukarania”[94]. W 1991 roku przepis ten zmieniono tak, aby obejmował również współsprawców gwałtu zbiorowego, jeśli jeden z nich poślubił ofiarę[95].

Przekonanie, że małżeństwo może przywrócić honor zgwałconej kobiecie, łączono w Peru z historycznymi normami patriarchalnymi i płciowymi. Zgodnie z tym sposobem myślenia kobieta lub jej ojciec mogli twierdzić, że utrata dziewictwa nastąpiła wskutek przymusu, co miało zachować osobistą cnotę ofiary; małżeństwo miało z kolei rozwiązywać problem utraconego dziewictwa i ewentualnego „nieślubnego” dziecka, przywracając honor rodzinie[95]. W 1988 roku rząd peruwiański zaczął projektować i wdrażać polityki przeciwdziałania przemocy domowej po badaniach wskazujących, że kraj należy do państw o bardzo wysokim poziomie przemocy wobec kobiet. Według statystyk kilku peruwiańskich instytucji, w tym centrów interwencyjnych, policji oraz ministerstwa ds. kobiet i rozwoju społecznego, w ciągu dziesięciu lat odnotowano około 68 818 zgłoszeń napaści seksualnych, co dawało średnio 18,8 zgłoszenia dziennie[96].

3 kwietnia 1997 roku Kongres Peru zagłosował za uchyleniem ustawy z 1924 roku, która pozwalała gwałcicielom uniknąć zarzutów napaści seksualnej po poślubieniu ofiary. Projekt przyjęto stosunkiem głosów 86 do 1[97]. Jak mówiła deputowana Beatriz Merino, inicjatorka projektu, było to „wielkie zwycięstwo peruwiańskich kobiet, a także peruwiańskich mężczyzn”, bo wszyscy mogą wspólnie świętować koniec tego kompromitującego przepisu[97].

Somalia

[edytuj | edytuj kod]

Prawo somalijskie czerpie z prawa cywilnego, szariatu oraz xeeru(inne języki).. Według stanu z 2018 roku większość spraw o gwałt i napaść seksualną w Somalii nadal rozstrzygano w ramach xeer, rodzimego tradycyjnego systemu rozwiązywania sporów, w którym starsi mężczyźni orzekają zgodnie z prawem zwyczajowym. Zgodnie z tym zwyczajem rodzina sprawcy często płaci rodzinie ocalałej z gwałtu diya (grzywnę w pieniądzach, wielbłądach lub kozach), lecz w skrajnych przypadkach ofiara jest zmuszana do poślubienia gwałciciela[98].

Od stycznia 1991 roku Somalia pozostaje pogrążona w wojnie domowej, bez sprawnego rządu centralnego kontrolującego całe państwo. Północno-zachodni Somaliland jednostronnie ogłosił niepodległość w maju 1991 roku, a północno-wschodni Puntland w 1998 roku jednostronnie ogłosił autonomię regionalną w ramach Somalii; oba podmioty stopniowo rozwinęły własne systemy prawne i pod koniec lat 2010. podjęły próby zakazu zmuszania ofiar gwałtu do małżeństwa z napastnikiem.

Puntland

[edytuj | edytuj kod]

Samozwańczy autonomiczny region Puntland przyjął w 2017 roku ustawę Sexual Offences Act, która kryminalizowała wszelkie formy przemocy seksualnej wobec kobiet[98].

Somaliland

[edytuj | edytuj kod]

Nieuznawane państwo Somaliland, które ogłosiło niepodległość w 1991 roku, ale wciąż jest międzynarodowo uznawane za część Somalii, nie miało przepisów wprost pozwalających gwałcicielom poślubić ofiary w celu uniknięcia kary. Ponieważ jednak praktyka ta rzeczywiście występowała, a część polityków uznawała to za niepożądane, podjęto starania, by formalnie ją zakazać. W styczniu 2018 roku rząd przedstawił projekt ustawy penalizującej gwałt i inne brutalne przestępstwa seksualne po raz pierwszy w historii państwa; sprawcom groziło do 30 lat więzienia. Projekt został przyjęty przez niższą izbę parlamentu[50]. Prezydent Somalilandu Muse Bihi Abdi wyrażał nadzieję, że prawo pomoże ograniczyć przemoc wobec kobiet w całym kraju[99].

Syria

[edytuj | edytuj kod]

W Syrii przepisy dotyczące gwałtu przewidywały, że gwałciciel może uniknąć kary, jeżeli ofiara zgodzi się na małżeństwo. Jak stanowił art. 508 kodeksu karnego, „jeżeli zawarto małżeństwo między mężczyzną, który dopuścił się gwałtu, wykorzystania seksualnego, porwania albo molestowania seksualnego, a ofiarą, nie wnosi się oskarżenia albo karę się wstrzymuje”[100][101]. Przepis ten uznawano za szczególnie szkodliwy, ponieważ wiele ofiar było poddawanych presji, by poślubić gwałciciela z powodu społecznego piętna. W odróżnieniu od niektórych innych państw sprawca nie mógł jednak poślubić ofiary zbyt młodej, by zawrzeć małżeństwo, nawet w razie ciąży; w takich przypadkach groziła mu surowsza kara więzienia[100].

Urugwaj

[edytuj | edytuj kod]

Art. 116 kodeksu karnego oraz art. 22 i 23 dekretu wykonawczego nr 15.032 w Urugwaju uchylono w 2005 roku. Przepisy te stanowiły, że w sprawach o napaść seksualną, gwałt ustawowy, uprowadzenie i naruszenie skromności kara wygasa, jeśli napastnik i ofiara zawrą związek małżeński[102][103].

Status przepisów według państw

[edytuj | edytuj kod]
Prawo „poślub swojego gwałciciela” w różnych krajach i terytoriach
Państwo Przyjęcie Uchylenie / status Krótka uwaga
Algieria — brak pewnego uchylenia Art. 326 bywa wskazywany jako przepis o podobnym skutku[3].
Angola — brak pewnego uchylenia Wskazywana w raportach porównawczych[49].
Argentyna przed 1997 2012 Uchylenie art. 132[104].
Bahrajn 1976 status sporny (debaty po 2016) Dotyczy art. 353[3].
Boliwia przed 1997 brak pewnego uchylenia CEDAW rekomendował uchylenie[105].
Brazylia przed 1984 2005 Wyjątek usunięty z kodeksu karnego[106].
Bułgaria — 2015 Uchylenie analogicznej klauzuli[107].
Kamerun — brak pewnego uchylenia Art. 297 kodeksu karnego Kamerunu wyłącza ściganie gwałtu, jeśli małżeństwo zostało „swobodnie zaakceptowane” przez obie strony, a pokrzywdzona w chwili czynu była „po osiągnięciu dojrzałości płciowej”[108].
Chile przed 1997 1999 Zmiana w nowym kodeksie przestępstw seksualnych[109].
Kolumbia przed 1997 1997 Jedno z pierwszych uchyleń w regionie[45].
Kostaryka przed 1997 2007 Uchylenie art. 92[4].
Dania — 2013 Usunięcie mechanizmu redukcji/darowania kary po małżeństwie[110].
Dominikana przed 1997 brak pewnych danych o uchyleniu Brak potwierdzonej daty uchylenia w przywoływanych zestawieniach.
Ekwador przed 1997 2014 Nowy kodeks nie zawierał analogicznej klauzuli[111].
Egipt 1904 1999 Uchylenie art. 291[57].
Salwador — 1996 i 2017 Usuwanie klauzul klasycznych i „ciąża + małżeństwo”[112].
Gwinea Równikowa — brak pewnego uchylenia Wskazywana w raportach porównawczych[49].
Erytrea — brak pewnego uchylenia Wskazywana w raportach porównawczych[49].
Etiopia — 2004/2005 Zmiany kodeksowe po kampanii krajowej[113].
Francja 1810 1994 Historycznie powiązywana z art. 357[114].
Grecja — 2018 Uchylenie art. 339(3)[115].
Gwatemala przed 1997 2006 Art. 200 przewidywał możliwość uniknięcia odpowiedzialności po obietnicy małżeństwa z ofiarą, o ile ukończyła 12 lat[116].
Honduras przed 1997 brak pewnych danych o uchyleniu Brak potwierdzonej daty uchylenia w przywoływanych zestawieniach.
Irak 1969 wskazywany jako nadal obowiązujący Art. 427 kodeksu karnego[65].
Jordania 1960 2017 Uchylenie art. 308[11][73].
Kuwejt 1960 brak pewnego uchylenia Wskazywany w raportach porównawczych[47].
Liban 1948 2017 (częściowa reforma) Uchylenie art. 522, debata o art. 505 i 518[75][76].
Libia 1953 brak pewnego uchylenia Wskazywana jako państwo z aktywną klauzulą[3].
Meksyk 1931 1991 na poziomie krajowym Przepis krajowy uchylono w 1991 roku, ale w 2017 roku podobne regulacje dotyczące estupro miały nadal obowiązywać w stanach Campeche, Kalifornia Dolna i Sonora[117][118].
Maroko — 2014 Uchylenie art. 475[80].
Mozambik 1886 2014 Art. 400 portugalskiego kodeksu karnego z 1886 roku, obowiązującego w Mozambiku do 11 lipca 2014 roku, przewidywał bezkarność sprawcy po zawarciu małżeństwa z ofiarą[119][120].
Nikaragua przed 1997 2008 Uchylenie w nowym kodeksie karnym[121].
Palestyna 1959/1960 2018 na Zachodnim Brzegu; brak uchylenia w Gazie Art. 308 z jordańskiego kodeksu karnego uchylono na Zachodnim Brzegu 14 marca 2018 roku, ale w kontrolowanej przez Hamas Gazie nadal stosowano starsze przepisy pochodzenia egipskiego[122].
Panama przed 1997 2008 Uchylenie analogicznego przepisu[123].
Paragwaj przed 1997 brak pewnych danych o uchyleniu Brak potwierdzonej daty uchylenia w przywoływanych zestawieniach.
Peru 1924 1997 Uchylenie po głosowaniu Kongresu[44].
Filipiny — wskazywany jako wyjątek w źródłach z lat 2017–2018 Dotyczy m.in. art. 266-C[3].
Rumunia — 2000 W tabeli źródłowej wskazana jako państwo, które uchyliło podobny przepis do 2000 roku[4].
Rosja — wskazywany jako wyjątek przy określonych przesłankach Opisywane w opracowaniach porównawczych[124].
Serbia — brak pewnego uchylenia Zakazane jest „współżycie z małoletnim” oraz umożliwianie lub nakłanianie małoletniego do współżycia z inną osobą, ale po zawarciu małżeństwa nie wszczyna się postępowania[49].
Syria 1949 wskazywany jako nadal obowiązujący w źródłach historycznych Dotyczy art. 508[100].
Tadżykistan — brak pewnego uchylenia Wskazywany w raportach porównawczych[49].
Tajlandia — wskazywana jako wyjątek Przepisy z ograniczeniami wieku i zgodą sądu[49].
Tonga 1926 brak pewnego uchylenia Zależność od zgody rodziców małoletniej[125].
Tunezja 1913 2017 Uchylenie art. 227[84].
Turcja — 2005 Próba przywrócenia wyjątku w 2016 roku została wycofana[126].
Urugwaj przed 1997 2005/2006 Uchylenie art. 116 i przepisów wykonawczych[127].
Wenezuela przed 1997 częściowo podważane orzeczniczo (1999, 2015) Opisywane jako przykład częściowej deaktywacji przepisu[128].

Stany Zjednoczone

[edytuj | edytuj kod]

W Stanach Zjednoczonych nie ma federalnego przepisu typu „poślub swojego gwałciciela”, ale wcześniej istniały rozwiązania przypominające takie prawo w Missouri i na Florydzie. Wynikało to z luk w przepisach pozwalających na zawieranie małżeństw poniżej wieku przyzwolenia, co w praktyce umożliwiało obchodzenie przepisów o gwałcie ustawowym[129].

Missouri

[edytuj | edytuj kod]

Wiek przyzwolenia w Missouri wynosi 17 lat. Według artykułu z marca 2018 roku w Journal Star ponad 300 mężczyzn w wieku 21 lat lub starszych zawarło w Missouri małżeństwo z 15-letnimi dziewczętami w latach 1999–2015. Dla mężczyzn, którzy współżyli z dziewczętami przed ślubem, takie zachowanie stanowiłoby gwałt ustawowy zgodnie z prawem Missouri, które definiuje go jako stosunek osoby w wieku co najmniej 21 lat z osobą poniżej 17. roku życia poza małżeństwem[129].

Jednocześnie współżycie w małżeństwie było legalne nawet z osobą małoletnią, a do sierpnia 2018 roku Missouri dopuszczało małżeństwo od 15. roku życia. Dopiero wtedy przyjęto ustawę podnoszącą minimalny wiek do 16 lat i zakazującą małżeństw między osobą poniżej 18 lat a osobą powyżej 21 lat[130]. Tworzyło to lukę, dzięki której gwałt ustawowy można było ukryć, jeśli małżeństwo zawarto, zanim władze dowiedziały się o współżyciu, zwłaszcza gdy skutkiem była ciąża. Podejrzany mógł wówczas uniknąć ścigania, np. więzienia i obowiązku rejestracji jako sprawca przestępstw seksualnych. Na domniemaną ofiarę można było też wywierać społeczną presję, by zgodziła się poślubić gwałciciela. Ze względu na tę lukę do Missouri przyjeżdżały również pary z innych stanów, by zawrzeć małżeństwo[129].

Floryda

[edytuj | edytuj kod]

Wiek przyzwolenia na Florydzie wynosi 18 lat. Jednak do marca 2018 roku stan Floryda dopuszczał małżeństwo bez jakiejkolwiek dolnej granicy wieku dla dziewczynki, jeśli była w ciąży i sędzia wyraził zgodę na ślub. W ten sposób mężczyzna, który doprowadził ją do ciąży, mógł uniknąć ścigania za gwałt ustawowy. Obecne prawo wymaga, by osoba zawierająca małżeństwo miała co najmniej 18 lat albo 17 lat, jeśli drugi partner jest najwyżej o dwa lata starszy i małoletni uzyskał zgodę rodziców; ciąża nie jest już przesłanką wyjątku[131].

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Ruby Mellen. The Rapist's Loophole: Marriage. „Foreign Policy”, s. 20, 2017. (ang.). 
  2. ↑ Encyclopedia of Women and Islamic Cultures: Family, Law and Politics. [dostęp 2013-08-17]. (ang.)., archiwum z 2026-04-03
  3. ↑ a b c d e f g h Somini Sengupta. One by One, Marry-Your-Rapist Laws Are Falling in the Middle East. „The New York Times”, 2017-07-22. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z adresu 2026-02-03]. (ang.). 
  4. ↑ a b c d e f g h Lebanon: Reform Rape Laws. Human Rights Watch, 2016-12-19. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-20)]. (ang.).
  5. ↑ Pregnant and married at 13, former 'child bride' fights the practice still legal in 43 states. Today, 2023-02-28. [dostęp 2026-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-02-28)]. (ang.).
  6. ↑ Sarah Johnson. 'Marry your rapist' laws in 20 countries still allow perpetrators to escape justice. „The Guardian”, 2021-04-14. [dostęp 2022-11-08]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  7. ↑ "Poślub swoją ofiarę". Małżeństwo uniewinnia gwałciciela. Rzeczpospolita, 2021-04-14. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (pol.).
  8. ↑ Repealing 'marry your rapist' laws. Equality Now. [dostęp 2022-11-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-08)]. (ang.).
  9. ↑ End in sight for "marry your rapist" laws. OHCHR. [dostęp 2022-11-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-29)]. (ang.).
  10. ↑ Laurie J. Shrage, Robert Scott Stewart: Philosophizing About Sex. Toronto: Broadview Press, 2015, s. 59. ISBN 978-1-77048-536-5. [dostęp 2017-08-04]. (ang.)., archiwum z 2026-04-03
  11. ↑ a b Somini Sengupta. Jordan Moves to Repeal Marry-Your-Rapist Law. „The New York Times”, 2017-08-01. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z adresu 2025-03-01]. (ang.). 
  12. ↑ Raport: Sytuacja ludności świata. Moje ciało należy do mnie.. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie, 2021-04-15. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (pol.).
  13. ↑ Lp Chen, Mh Murad, Ml Paras, Km Colbenson i inni. Sexual abuse and lifetime diagnosis of psychiatric disorders: systematic review and meta-analysis. „Mayo Clinic Proceedings”. 85 (7), s. 618–629, 2010-07. DOI: 10.4065/mcp.2009.0583. PMID: 20458101. PMCID: PMC2894717. (ang.). 
  14. ↑ Tsun-Yin Luo. 'Marrying My Rapist?!'. „Gender & Society”. 14 (4), s. 581–597, 2000-08-01. DOI: 10.1177/089124300014004006. (ang.). 
  15. ↑ Victim Blaming. Sexual Assault Centre of Edmonton, 2020-05-26. [dostęp 2022-11-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  16. ↑ John Witte, Robert M. Kingdon: Sex, Marriage, and Family Life in John Calvin's Geneva. Grand Rapids, Mich.: W.B. Eerdmans Pub. Co., 2005, s. 120–122. ISBN 978-0-8028-4803-1. (ang.).
  17. ↑ Susanne Scholz: Sacred Witness. Rape in the Hebrew Bible. Fortress Press, 2021. ISBN 978-1-5064-8203-3. (ang.).
    1. ↑ s. 150
    2. ↑ s. 152-153
    3. ↑ s. 142
    4. ↑ s. 78, 120, 141
  18. ↑ Moses Maimonides: Guide for the Perplexed. Wyd. 2. London: Routledge, 1919, s. 374. (ang.).
  19. ↑ a b Deuteronomy 22:28 Parallel. Biblehub. [dostęp 2021-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  20. ↑ a b Deuteronomy 22:29 Parallel. Biblehub. [dostęp 2021-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  21. ↑ a b c Pwt 22,28-29 w przekładach Biblii. [Dostęp: 3 kwietnia 2026].
  22. ↑ a b c d Bartłomiej Sokal: 250. Czy to był gwałt czy nie? (Pwt 22,28-29). Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-09)]. (pol.).
  23. ↑ Deuteronomy 22:28-29 NASB. Bible Gateway. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  24. ↑ Deuteronomy 22:28-29 GNT. Bible Gateway. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  25. ↑ Carol Ann Newsom, Sharon H. Ringe: Women's Bible Commentary. Westminster John Knox Press, 1998, s. 64. ISBN 978-0-664-25781-1. [dostęp 2017-08-04]. (ang.)., archiwum z 2026-04-03
  26. ↑ a b c Jerzy Kułaczkowski. Prawo małżeńskie w świetle kodeksu Deuteronomium. „Studia Elbląskie”. 4, s. 230–231, 2002. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (pol.). 
  27. ↑ a b Józef Mélèze Modrzejewski. Wiarołomna narzeczona: o praktyce małżeńskiej zhellenizowanego judaizmu w świetle źródeł z żydowskiej dzielnicy w Herakleopolis (144/3 – 133/2 p.n.e.). „Zeszyty Prawnicze”. 8 (1), s. 16–17, 2008. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (pol.). 
  28. ↑ Wj 22,16-17 w przekładach Biblii. [Dostęp: 3 kwietnia 2026].
  29. ↑ Deuteronomy 22. W: Thomas Constable: Constable's Notes. [dostęp 2019-10-02]. (ang.)., archiwum z 2026-04-03
  30. ↑ Deuteronomy 22. W: Ellicott's Commentary. [dostęp 2019-10-02]. (ang.)., archiwum z 2026-04-03
  31. ↑ Deuteronomy 22. W: John Gill: Exposition of the Entire Bible. 1763. [dostęp 2021-12-17]. (ang.)., archiwum z 2025-11-18
  32. ↑ Kyle Butt. Deuteronomy 22:28–29 and Rape. „Reason & Revelation”. 35 (8), 2015-08. [dostęp 2019-09-29]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  33. ↑ 7901. שָׁכַב (shakab). W: George Wigram: The Englishman's Hebrew and Chaldee Concordance to the Old Testament. 1843. [dostęp 2021-05-30]. (ang.)., archiwum z 2026-02-15
  34. ↑ Deuteronomy 22. NetBible. [dostęp 2019-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  35. ↑ Deuteronomy 22:28–29. W: E. H. Merrill: New American Commentary. 1994. (ang.).
  36. ↑ ענה באנגלית | פירוש ענה בעברית. Morfix. [dostęp 2021-06-12]. (hebr.).
  37. ↑ 6031. עָנָה (anah). W: George Wigram: The Englishman's Hebrew and Chaldee Concordance to the Old Testament. 1843. [dostęp 2021-05-28]. (ang.)., archiwum z 2026-02-15
  38. ↑ Sandy Bardsley: Women's Roles in the Middle Ages. London: Greenwood Publishing Group, 2007, s. 138. ISBN 978-0-313-33635-5. [dostęp 2025-06-30]. (ang.)., archiwum z 2026-04-03
  39. ↑ Johannah Stiebert: Sex, Rape and Social History – The Case of the Bible. Shiloh Project, 2017-06-27. [dostęp 2019-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-04)]. (ang.).
  40. ↑ Joseph Karo: Shulchan Arukh, Even HaEzer 177:3. 1565. [dostęp 2019-05-04]. (ang.).
  41. ↑ a b María Alejandra Gómez Duque. Towards a legal reform of rape laws under international human rights law. „The Georgetown Journal of Gender and the Law”. 22, s. 500–502, 2021. [dostęp 2021-12-21]. [zarchiwizowane z adresu 2025-11-14]. (ang.). 
  42. ↑ The Middle East's "Rape-Marriage" Laws. Selfscholar, 2012-07-18. [dostęp 2017-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-05-27)]. (ang.).
  43. ↑ a b Stellina Jolly, M.S. Raste. Rape and Marriage: Reflections on the Past, Present, and Future. „Journal of the Indian Law Institute”. 48 (2), s. 277–284, 2006. JSTOR: 43952037. (ang.). 
  44. ↑ a b Calvin Sims. Justice in Peru: Victim Gets Rapist for a Husband. „The New York Times”, 1997-03-12. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z adresu 2023-04-05]. 
  45. ↑ a b c Catherine Warrick: Law in the Service of Legitimacy: Gender and Politics in Jordan. Farnham: Ashgate, 2009, s. 66. ISBN 978-0-7546-7587-7.
  46. ↑ Protecting women from violence. World Bank Group, 2017. [dostęp 2018-05-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-03)]. (ang.).
  47. ↑ a b Lebanon scraps law absolving rapists who marry victims. „Reuters”, 2017-08-16. [dostęp 2018-05-12]. [zarchiwizowane z adresu 2017-08-16]. (ang.). 
  48. ↑ IRIN Africa – ETHIOPIA: Surviving forced marriage. IRIN News, 2007-02-23. [dostęp 2015-08-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-03-02)]. (ang.).
  49. ↑ a b c d e f g The World's Shame: The Global Rape Epidemic. Equality Now, 2017-02. [dostęp 2017-02-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-16)]. (ang.).
  50. ↑ a b Ryan Butcher. Rapists in Somaliland Will No Longer Be Allowed to Marry Victims under New Law. „The Independent”, 2018-01-15. [dostęp 2018-05-12]. [zarchiwizowane z adresu 2025-12-29]. (ang.). 
  51. ↑ Civil Society stakeholders brief Committee on the Elimination of Discrimination against Women on Lebanon, United Arab Emirates and Malawi. United Nations Human Rights Office of the High Commissioner, 2015-11-02. [dostęp 2019-03-29]. (ang.).
  52. ↑ Emma Graham-Harrison. New Afghanistan law to silence victims of violence against women. „The Guardian”, 2014-02-04. [dostęp 2017-03-17]. [zarchiwizowane z adresu 2026-03-29]. (ang.). 
  53. ↑ Family Law in Bahrain. Bahrain Center of Human Rights, 2014-02-10. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-15)]. (ang.).
  54. ↑ Suad Hamada. RIGHTS-BAHRAIN: Weak Laws Let Rapists Off the Hook. „Inter Press Service”, 2010-03-16. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z adresu 2025-08-22]. (ang.). 
  55. ↑ Freedom House: Women's Rights in Bahrain 2009. [dostęp 2019-07-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-17)]. (ang.).
  56. ↑ No! It is not 'okay' for rapists to marry their victims...Bahraini Lawyers Want Change In Law. News of Bahrain, 2018-05-27. [dostęp 2021-02-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-11-10)]. (ang.).
  57. ↑ a b AP. Egypt to abolish archaic rape law. „The Independent”, 1999-04-04. [dostęp 2017-03-17]. [zarchiwizowane z adresu 2025-03-28]. (ang.). 
  58. ↑ Baudouin Dupret: Adjudication in Action: An Ethnomethodology of Law, Morality and Justice. 2011, s. 66. (ang.).
  59. ↑ George Sadek: Egypt: Sexual Violence Against Women. The Law Library of Congress, Global Legal Research Center, 2016-10. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-28)]. (ang.).
  60. ↑ Egypt’s president voids law setting free rapists who marry victim. „Associated Press”, 1999-04-05. (ang.). 
  61. ↑ Catherine Warrick. The Vanishing Victim: Criminal Law and Gender in Jordan. „Law & Society Review”. 39 (2), s. 315–348, 2005-06-01. DOI: 10.1111/j.0023-9216.2005.00084.x. (ang.). 
  62. ↑ 1998 Human Rights Report – El Salvador. U.S. Department of State. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-20)]. (ang.).
  63. ↑ REFÓRMASE EL CÓDIGO DE FAMILIA.. Asamblea Legislativa de El Salvador. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-26)]. (hiszp.).
  64. ↑ El Salvador scraps controversial law allowing pregnant minors to wed. „Reuters”, 2017-08-18. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z adresu 2017-10-06]. (ang.). 
  65. ↑ a b c Heba Kanso. Will Iraq be next to abolish controversial 'marry your rapist' law?. „Reuters”, 2018-03-29. [dostęp 2018-05-14]. [zarchiwizowane z adresu 2018-03-30]. (ang.). 
  66. ↑ a b c Deirdre Pirro: Italian Sketches: The Faces of Modern Italy. Prato: The Florentine Press, 2009, s. 94. ISBN 978-88-902434-4-8. [dostęp 2018-05-14]. (ang.)., archiwum z 2023-10-22
  67. ↑ a b Rachel A. Van Cleave. Rape and the Querela in Italy: False Protection of Victim Agency. „Michigan Journal of Gender & Law”. 13, s. 273–310, 2007. (ang.). 
  68. ↑ The New Arab. Jordan might end law allowing rapists to marry victims. „alaraby”, 2017-03-17. [dostęp 2017-03-17]. [zarchiwizowane z adresu 2023-03-09]. (ang.). 
  69. ↑ a b Laws that allow rapists to marry their victims come from colonialism, not Islam. „The Independent”, 2017-08-02. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z adresu 2025-11-14]. (ang.). 
  70. ↑ Activists applaud Royal committee's recommendations on women rights. The Jordan Times, 2017-02-27. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-03-05)]. (ang.).
  71. ↑ In historic vote, House abolishes controversial Article 308. The Jordan Times, 2017-08-01. [dostęp 2017-08-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-01)]. (ang.).
  72. ↑ Jordan: Parliament Passes Human Rights Reforms. Human Rights Watch, 2017-10-04. [dostęp 2019-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-03-05)]. (ang.).
  73. ↑ a b W Jordanii zniesiono kontrowersyjny przepis o "poślubieniu gwałciciela". Polsat News, 2017-08-01. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-04)]. (pol.).
  74. ↑ a b Bethan McKernan Beirut. Lebanon Has Repealed Its 'Marry Your Rapist' Law. „The Independent”, 2017-08-17. [dostęp 2017-08-17]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  75. ↑ a b c Lebanon Rape Law: Parliament Abolishes Marriage Loophole. „BBC News”, 2017-08-16. [dostęp 2017-08-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  76. ↑ a b Liban. Parlament zniósł prawo o "poślubieniu gwałciciela". TVN24, 2017-08-16. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (pol.).
  77. ↑ Yenni Kwok. Malaysian Man Accused of Rape Avoids Jail After Marrying His Teenage Victim. „Time”, 2016-08-04. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z adresu 2025-05-19]. (ang.). 
  78. ↑ Lian Cheng, Anasathia Jenis. High Court reinstates statutory rape case *updated. „The Borneo Post”, 2016-08-05. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  79. ↑ Heather Barr: Marrying Your Rapist in Malaysia. Human Rights Watch, 2017-05-10. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  80. ↑ a b c Nora Fakim. Morocco amends controversial rape marriage law. „BBC News”, 2014-01-23. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z adresu 2026-01-18]. (ang.). 
  81. ↑ Morocco repeals 'rape marriage law'. Al Jazeera. [dostęp 2017-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  82. ↑ a b Fadoua Bakhadda. How NGOs helped change Moroccan law on rapists marrying their victims. „The Guardian”, 2014-02-07. [dostęp 2017-03-17]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  83. ↑ a b c Palestine: 'Marry-Your-Rapist' Law Repealed. Human Rights Watch, 2018-05-10. [dostęp 2018-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-08)]. (ang.).
  84. ↑ a b c d Conor McCormick-Cavanagh. New Tunisian law takes long stride toward gender equality. „Al-Monitor”, 2017-07-28. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  85. ↑ Harriet Agerholm. 13-Year-Old Girl Forced to Marry Her 'Rapist' Step-Brother. „The Independent”, 2016-12-19. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  86. ↑ Lilia Blaise. Tunisia Takes a Big Step to Protect Women From Abuse. „The New York Times”, 2017-08-01. [dostęp 2017-11-16]. (ang.). 
  87. ↑ Vanessa Szakal. Violence against women: New Tunisian law in effect, will it be effective?. „Nawaat”, 2018-02-12. [dostęp 2021-02-03]. [zarchiwizowane z adresu 2025-12-16]. (ang.). 
  88. ↑ a b Mehrezia Labidi. Tunisia's women are at the heart of its revolution. „The Guardian”, 2012-03-23. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-03-28]. (ang.). 
  89. ↑ a b Tunisia. Social Institutions and Gender Index. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-05-01)]. (ang.).
  90. ↑ Katie Kilkenny. A Look at the Women Behind Tunisia's Democratic Revolution. „Pacific Standard”, 2017-02-09. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-02-13]. (ang.). 
  91. ↑ Mounira Charrad, Amina Zarrugh: The Arab Spring and Women's Rights in Tunisia. E-International Relations, 2013-09-04. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  92. ↑ Does the constitution take at least one approach to gender equality?. World Policy Centre. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-01)]. (ang.).
  93. ↑ Conor McCormick-Cavanagh. New Tunisian law takes long stride toward gender equality. „Al-Monitor”, 2017-07-27. [dostęp 2017-11-16]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-03]. (ang.). 
  94. ↑ Jaris Mujica. Violaciones sexuales en el Perú 2000–2009: un informe sobre el estado de la situación. „UNFPA”, 2011-11. (hiszp.). 
  95. ↑ a b Jelke Boesten: Marrying Your Rapist: Domesticating War Crimes in Ayacucho, Peru. Routledge, 2007. (ang.).
  96. ↑ J. Boesten. The State and Violence Against Women in Peru: Intersecting Inequalities and Patriarchal Rule. „Social Politics: International Studies in Gender, State & Society”. 19 (3), s. 361–382, 2012. DOI: 10.1093/sp/jxs011. (ang.). 
  97. ↑ a b Reuters. Peru's Congress Repeals Law Protecting Rapists. „The New York Times”, 1997-04-05. [zarchiwizowane z adresu 2023-11-10]. (ang.). 
  98. ↑ a b Neha Wadekar. Welcome to Puntland: where many men don't consider rape a crime. „Elle”, 2018-04-26. [dostęp 2018-05-15]. [zarchiwizowane z adresu 2025-03-18]. (ang.). 
  99. ↑ Abdur Rahman Alfa Shaban. Rapists in Somaliland Can No Longer Marry Victims, Could Face 30 Years in Jail. „Africa News”, 2018-01-10. [dostęp 2018-05-12]. [zarchiwizowane z adresu 2018-01-11]. (ang.). 
  100. ↑ a b c Syria. U.S. Department of State. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-24)]. (ang.).
  101. ↑ Violence Against Women. 2017-08. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-07)]. (ang.).
  102. ↑ Consideration of reports submitted by States parties under article 18 of the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women. Committee on the Elimination of Discrimination against Women, 2007-06-21. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  103. ↑ Derogan artículo del Código Penal que extinguía delito de violación por matrimonio con la víctima. „La Red 21”, 2006-01-02. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z adresu 2017-03-16]. (hiszp.). 
  104. ↑ Es ley el proyecto que elimina del código penal el "perdón" a los violadores. „Infobae”, 2012-03-21. [dostęp 2017-08-16]. [zarchiwizowane z adresu 2024-07-07]. (hiszp.). 
  105. ↑ Committee on the Elimination of Discrimination Against Women: Report of the Committee on the Elimination of Discrimination Against Women. United Nations, 2017, s. 15–16. ISBN 978-0-11-908794-9. [dostęp 2017-08-10]. (ang.).
  106. ↑ Brazil And Compliance With Cedaw. IWRAW-AP. [dostęp 2026-04-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-01)]. (ang.).
  107. ↑ Melanie Randall, Jennifer Koshan, Patricia Nyaundi: The Right to Say No: Marital Rape and Law Reform in Canada, Ghana, Kenya and Malawi. London: Bloomsbury Publishing, 2017, s. 50. ISBN 978-1-78225-862-9. [dostęp 2018-05-11]. (ang.).
  108. ↑ Immigration and Refugee Board of Canada: Cameroon: Domestic violence, including legislation, availability of state protection and support services for victims. Refworld/UNHCR, 2010-12-02. [dostęp 2017-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-09-14)]. (ang.).
  109. ↑ Judith Mirsky, Marty Radlett: No Paradise Yet: The World's Women Face the New Century. London: Zed Books, 2000, s. 145. ISBN 978-1-85649-922-4. [dostęp 2017-08-09]. (ang.).
  110. ↑ Bekendtgørelse af straffeloven. Retsinformation, 2014-04-07. [dostęp 2022-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (duń.).
  111. ↑ Código Orgánico Integral Penal. [dostęp 2017-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (hiszp.).
  112. ↑ El Salvador scraps controversial law allowing pregnant minors to wed. „Reuters”, 2017-08-18. [zarchiwizowane z adresu 2017-10-06]. (ang.). 
  113. ↑ E. Barad, E. Slattery, Enikő Horváth, Monwabisi Zukani, Desmond Eppel: Gender-Based Violence Laws in Sub-Saharan Africa. Committee on African Affairs of the New York City Bar, 2007, s. 30. (ang.).
  114. ↑ Alicia Lobeiras: The Right to Say I Don't: Forced Marriage as Persecution in the United Kingdom, Spain, and France. Columbia Journal of Transnational Law, 2014, s. 896–931. (ang.).
  115. ↑ Δημοσιεύθηκε ο Νόμος 4531/2018. Lawspot, 2018-04-10. [dostęp 2022-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-05-12)]. (gr.).
  116. ↑ For Women's Right to Live: FAQs. Guatemala Human Rights Commission/USA. [dostęp 2017-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  117. ↑ Caryn E. Neumann: Sexual Crime: A Reference Handbook. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2010, s. 93–94. ISBN 978-1-59884-178-7. [dostęp 2017-08-11]. (ang.).
  118. ↑ Proponen a Campeche, Baja California y Sonora modificar sus códigos penales en materia de estupro. [dostęp 2017-08-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-11)]. (hiszp.).
  119. ↑ Discriminatory articles removed from draft penal code. „AIM Reports”, 2014-03-25. [dostęp 2018-05-12]. [zarchiwizowane z adresu 2014-08-10]. (ang.). 
  120. ↑ Homosexualitet lagligt i Moçambique!. Afrikagrupperna, 2014-09-18. [dostęp 2018-05-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-12)]. (szw.).
  121. ↑ Nicaragua: Código Penal (Ley Nº 641). WIPO. [dostęp 2016-07-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-06-08)]. (hiszp.).
  122. ↑ Palestine: 'Marry-Your-Rapist' Law Repealed. Human Rights Watch, 2018-05-10. [dostęp 2018-05-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-08)]. (ang.).
  123. ↑ 2009 Human Rights Report: Panama. U.S. Department of State. [dostęp 2017-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  124. ↑ Criminal code of Russian Federation. World Intellectual Property Organization, 2020-05-03. [dostęp 2020-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  125. ↑ Indira Stewart. 'Archaic' Tongan law allows forced marriage to rapists. „RNZ International”, 2016-08-26. [dostęp 2017-08-04]. [zarchiwizowane z adresu 2019-04-01]. (ang.). 
  126. ↑ Lucy Pasha-Robinson, Adam Withnall. Turkey scraps plans for law that would have pardoned rapists who marry underage victims. „The Independent”, 2016-11-22. [dostęp 2017-08-10]. [zarchiwizowane z adresu 2025-07-22]. (ang.). 
  127. ↑ Consideration of reports submitted by States parties under article 18 of CEDAW. United Nations CEDAW, 2007-06-21. [dostęp 2017-03-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-03)]. (ang.).
  128. ↑ a b c Eric Adler. Hundreds of Missouri's 15-year-old brides may have married their rapists. „Journal Star (Peoria)”, 2018-03-18. [dostęp 2018-05-14]. [zarchiwizowane z adresu 2021-02-25]. (ang.). 
  129. ↑ Eric Adler: Missouri governor signs law banning marriage of 15-year-olds. The Kansas City Star, 2018-07-13. [dostęp 2022-10-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-10-05)]. (ang.).
  130. ↑ Brendan Farrington. Forced to marry her rapist at 11, woman finally changes Florida marriage law. „USA Today”, 2018-03-10. [dostęp 2018-05-15]. [zarchiwizowane z adresu 2024-12-01]. (ang.). 
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Prawo_„poślub_swojego_gwałciciela”&oldid=79674222”