Prawo rzeczowe

Prawo rzeczowe – dział prawa cywilnego regulujący powstanie, treść, zmianę i ustanie prawa własności i innych praw do rzeczy i zwierząt (w wyjątkowych sytuacjach także nie do nich – np. użytkowanie prawa). Prawo rzeczowe jest prawem bezwzględnym, czyli skutecznym wobec wszystkich (erga omnes), w odróżnieniu od na przykład praw wynikających z umów.

Prawo polskie

Podstawowe źródła prawa i rodzaje praw rzeczowych

W Polsce kwestie związane z prawem rzeczowym reguluje księga druga kodeksu cywilnego – Własność i inne prawa rzeczowe oraz odpowiednie przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Kodeks cywilny wymienia następujące prawa rzeczowe:

• własność, w tym współwłasność,
• prawa rzeczowe ograniczone:
  • użytkowanie,
  • służebność, w tym:
    • służebność gruntowa,
    • służebność osobista,
    • służebność przesyłu,
  • zastaw, w tym:
    • zastaw zwykły,
    • zastaw rejestrowy,
    • zastaw finansowy,
    • zastaw skarbowy,
  • hipotekę, w tym hipotekę morską,
  • spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu;
• użytkowanie wieczyste.

Nie jest dopuszczalne umowne ustanowienie praw rzeczowych innych niż wyżej wymienione (zasada numerus clausus praw rzeczowych).

Inne źródła prawa rzeczowego

Szczegółowe regulacje z zakresu prawa rzeczowego są zawarte w wielu ustawach. Należą do nich:

• ustawa o księgach wieczystych i hipotece,
• kodeks morski,
• ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów,
• ordynacja podatkowa,
• ustawa o niektórych zabezpieczeniach finansowych,
• prawo o notariacie,
• prawo geodezyjne i kartograficzne,
• ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym,
• ustawa o gospodarce nieruchomościami,
• ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa,
• ustawa o własności lokali,
• ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz o Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym,
• ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (w zakresie przepisów o najmie instytucjonalnym z dojściem do własności),
• ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego,
• ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych,
• prawo wodne,
• ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków,
• prawo lotnicze,
• ustawa o drogach publicznych,
• ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych,
• prawo o ruchu drogowym,
• ustawa o transporcie kolejowym,
• ustawa o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej,
• ustawa o portach i przystaniach morskich,
• ustawa o rybołówstwie morskim,
• ustawa o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m,
• ustawa o żegludze śródlądowej,
• prawo geologiczne i górnicze,
• ustawa o lasach,
• ustawa o ochronie przyrody,
• prawo budowlane,
• ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami,
• prawo energetyczne,
• ustawa o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych,
• prawo komunikacji elektronicznej,
• prawo bankowe,
• ustawa o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami,
• ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych,
• ustawa o rzeczach znalezionych,
• prawo własności przemysłowej,
• ustawa o ochronie prawnej odmian roślin,
• ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
• kodeks spółek handlowych,
• prawo spółdzielcze,
• ustawa o obligacjach,
• ustawa o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi,
• ustawa o instrumentach finansowych,
• ustawa o obronie Ojczyzny,
• prawo upadłościowe,
• ustawa o komornikach sądowych,
• ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Bibliografia

• Edward Gniewek: Prawo rzeczowe. Warszawa: C. H. Beck, 2016. ISBN 978-83-255-8676-8. Brak numerów stron w książce

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.