Prawo zamówień publicznych
Prawo zamówień publicznych – polska ustawa uchwalona przez Sejm RP regulująca kwestie prawne związane z zamówieniami publicznymi.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Fundamenty współczesnego kształtu prawa zamówień publicznych wywodzą się z tradycji okresu międzywojennego[1][2][3].
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku Polska nie posiadała jednolitego prawa zamówień publicznych, korzystając początkowo z regulacji odziedziczonych po zaborcach (prawa niemieckiego, austriackiego i rosyjskiego) oraz przepisów resortowych. Umowy te, ze względu na lokalizację stolicy, często podlegały prawu byłego Królestwa Polskiego opartemu na Kodeksie Napoleona[1][2][4].
Pierwszymi próbami centralizacji i unifikacji systemu były:
- Urząd Rozdzielczy: utworzony dekretem z 7 grudnia 1918 roku w przedmiocie utworzenia Urzędu Rozdzielczego w celu centralizacji zamówień rządowych[5][6] przy Ministrze Przemysłu i Handlu. Został uchylony uchwałą Sejmu z 30 stycznia 1920 roku[7] z powodu małej skuteczności i ignorowania go przez kluczowe resorty[4].
- Główny Urząd Zaopatrzenia Armii: powołany 11 kwietnia 1919 roku do obsługi zamówień wojskowych, które w 1920 roku stanowiły aż 59% budżetu państwa. Zniesiony w grudniu 1920 roku, a jego kompetencje przejęło Ministerstwo Spraw Wojskowych[4].
W latach 20. i na początku 30. XX wieku zamówienia opierały się na rozproszonych instrukcjach resortowych (np. instrukcja o dostawach wojskowych z 1922 r.) oraz działaniach rządowych komisji zakupowych, które miały koordynować wydatki w dobie kryzysu gospodarczego. W okresie tym obowiązywały również wyjątkowo surowe przepisy antykorupcyjne, przewidujące w pewnym momencie nawet karę śmierci za przestępstwa urzędnicze popełnione z chęci zysku[1][2][4].
Kluczowe zmiany nastąpiły w latach 30.:
- ustawa z dnia 15 lutego 1933 r. o dostawach i robotach na rzecz Skarbu Państwa, samorządu oraz instytucji prawa publicznego[8]: był to akt ramowy liczący 5 artykułów, który potwierdził m.in. zasadę preferencji krajowych (obowiązek korzystania z krajowych firm, surowców i siły roboczej)[3].
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1937 r.: stanowiło szczegółowe rozwinięcie ustawy z 1933 roku. Uznawane za jedną z najnowocześniejszych regulacji w ówczesnej Europie, wprowadziło prymat przetargu nieograniczonego oraz hierarchię innych trybów (przetarg ograniczony, licytacja ustna, zamówienie z wolnej ręki i zakup bezpośredni)[9][6][3].
Charakterystyczną cechą przedwojennego systemu był cywilnoprawny charakter procedur i umów, co oznaczało, że przepisy prawa cywilnego (a od 1934 r. Kodeksu zobowiązań) stosowano w zamówieniach wprost, a nie tylko posiłkowo. Nadzór nad wydatkami sprawowała Najwyższa Izba Kontroli, która miała prawo uczestniczyć w procedurach poprzez swoich delegatów[1][2][3].
PRL
[edytuj | edytuj kod]W pierwszych latach powojennych nadal stosowano przepisy rozporządzenia z 1937 roku, aż do jego formalnego uchylenia przez ustawę z dnia 18 listopada 1948 r.[1][2][3]
Od 31 stycznia 1949 roku do 11 lutego 1958 roku kwestie zamówień publicznych regulowała ustawa z dnia 18 listopada 1948 r. o dostawach, robotach i usługach na rzecz Skarbu Państwa, samorządu oraz niektórych kategorii osób prawnych[10], którą zastąpiła obowiązująca od 11 lutego 1958 roku do 1 stycznia 1984 roku ustawa z dnia 28 grudnia 1957 r. o dostawach, robotach i usługach na rzecz jednostek państwowych[11]. Ustawa z 28 grudnia 1957 roku została uchylona przez ustawę z dnia 21 grudnia 1983 r. o zmianie niektórych ustaw wprowadzających reformę gospodarczą[12].
Przedwojenne rozwiązania z 1937 roku stanowiły ważny punkt odniesienia podczas transformacji ustrojowej w latach 90. i stały się inspiracją dla współczesnych ustaw o zamówieniach publicznych[1][2][3].
Ustawa z 1994 roku
[edytuj | edytuj kod]| Państwo | |
|---|---|
| Data wydania |
10 czerwca 1994 |
| Miejsce publikacji | |
| Tekst jednolity | |
| Data wejścia w życie |
1 stycznia 1995 |
| Rodzaj aktu | |
| Przedmiot regulacji | |
| Status |
uchylony |
| Utrata mocy obowiązującej z dniem |
2 marca 2004 |
| Ostatnio zmieniony przez | |
| Wejście w życie ostatniej zmiany |
20 października 2003 |
| Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych | |
W latach 1995–2004 kwestie prawne związane z zamówieniami publicznymi regulowała ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych[13]. Została uchwalona przez Sejm II kadencji. Weszła w życie 1 stycznia 1995 r. Obowiązywała do 2 marca 2004 r.
Nowelizacje
[edytuj | edytuj kod]Ustawę znowelizowano 19 razy. Ostatnia zmiana weszła w życie 20 października 2003 roku[14].
Ustawa z 2004 roku
[edytuj | edytuj kod]| Państwo | |
|---|---|
| Data wydania |
29 stycznia 2004 |
| Miejsce publikacji | |
| Tekst jednolity | |
| Data wejścia w życie |
2 marca 2004 |
| Rodzaj aktu | |
| Przedmiot regulacji | |
| Status |
uchylony |
| Utrata mocy obowiązującej z dniem |
1 stycznia 2021 |
| Ostatnio zmieniony przez | |
| Wejście w życie ostatniej zmiany |
24 czerwca 2020 |
| Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych | |
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. została uchwalona Sejm IV kadencji. Weszła w życie 2 marca 2004 r. Zastąpiła ustawę z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych[13]. Ustawa obowiązywała do 1 stycznia 2021 r.[15]
Ustawa określa:
- zasady udzielania zamówień publicznych
- zasady ogłaszania zamówienia
- tryb postępowania o udzielenie zamówienia
- tryby udzielania zamówień (przetargu ograniczonego i nieograniczonego, dialogu konkurencyjnego, negocjacji z ogłoszeniem i bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki, zapytania o cenę, partnerstwa innowacyjnego i licytacji elektronicznej)
- zasady wyboru najkorzystniejszej oferty
- zasady dokumentowania postępowań
- zasady zawierania umów ramowych
- zasady ustanawiania i działania dynamicznego systemu zakupów
- zasady przeprowadzania konkursu
- zasady udzielania zamówień przez koncesjonariuszy robót budowlanych i zamówień sektorowych
- zasady zawierania umów w sprawie zamówień publicznych
- kompetencje i zasady działania Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych
- zasady działania Krajowej Izby Odwoławczej
- środki ochrony prawnej w postępowaniu w sprawie zamówień publicznych
- zasady odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy
- zasady używania środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu o udzielenie zamówienia.
Nowelizacje
[edytuj | edytuj kod]Ustawę znowelizowano 67 razy. Ostatnia zmiana weszła w życie 24 czerwca 2020 roku[16].
Ustawa z 2019 roku
[edytuj | edytuj kod]| Państwo | |
|---|---|
| Data wydania |
11 września 2019 |
| Miejsce publikacji | |
| Tekst jednolity | |
| Data wejścia w życie |
1 stycznia 2021 |
| Rodzaj aktu | |
| Przedmiot regulacji | |
| Status |
obowiązujący |
| Ostatnio zmieniony przez | |
| Wejście w życie ostatniej zmiany |
3 kwietnia 2026 |
| Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych | |
11 września 2019 roku Sejm VIII kadencji uchwalił nową ustawę – Prawo zamówień publicznych i ustawę – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo zamówień publicznych[17][15][18][19]. Ustawa dotyczy kompleksowego uregulowania materii zamówień publicznych stanowiących umowy o charakterze odpłatnym zawierane pomiędzy zamawiającymi a wykonawcami, których przedmiotem jest nabycie przez zamawiającego robót budowlanych, dostaw lub usług od wybranego wykonawcy[18]. Ustawa weszła w życie 1 stycznia 2021 roku[17][19].
Nowelizacje
[edytuj | edytuj kod]Ustawę znowelizowano wielokrotnie. Ostatnia zmiana weszła w życie w 2026 roku[20].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 R. Szostak, Regulacja prawna zamówień publicznych w Polsce w ujęciu historycznym, „Prawo Zamówień Publicznych” 2012, nr 4, s. 3–40.
- 1 2 3 4 5 6 R. Szostak, Zarys rozwoju zamówień publicznych w Polsce na tle państw środkowoeuropejskich, „Studia Prawnicze” 2011, nr 3–4, s. 69–146.
- 1 2 3 4 5 6 M. Czerwiński, Unifikacja prawa zamówień publicznych w II Rzeczpospolitej Polskiej w latach 1933–1939, „Prawo Zamówień Publicznych” 2025, nr 3, s. 72–98.
- 1 2 3 4 M. Czerwiński, Rozwój regulacji zamówień publicznych w II Rzeczpospolitej Polskiej do 1933 r., „Prawo Zamówień Publicznych” 2025, nr 2, s. 59–81.
- ↑ Dz. U. z 1918 r. Nr 19, poz. 55 (ISAP).
- 1 2 Sławomir Wikariak, Zamówienia publiczne to nie wymysł III RP. Zasady uchwalono już w międzywojniu [online], wiadomosci.dziennik.pl, 6 października 2018 [dostęp 2019-09-29].
- ↑ Dz. U. z 1920 r. Nr 10, poz. 55 (ISAP).
- ↑ Dz. U. z 1933 r. Nr 19, poz. 127 (ISAP).
- ↑ Dz. U. z 1937 r. Nr 13, poz. 92 (ISAP).
- ↑ Dz. U. z 1948 r. Nr 63, poz. 494 (ISAP).
- ↑ Dz. U. z 1958 r. Nr 3, poz. 7 (ISAP).
- ↑ Dz. U. z 1983 r. Nr 71, poz. 318 (ISAP).
- 1 2 Ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (Dz. U. z 1994 r. Nr 76, poz. 344 (ISAP)).
- ↑ Ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 165, poz. 1591 (ISAP)).
- 1 2 Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2020 (ISAP)).
- ↑ Ustawa z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 1086 (ISAP)).
- 1 2 Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2019 (ISAP)).
- 1 2 Druk nr 3624. www.sejm.gov.pl. [dostęp 2019-09-27].
- 1 2 Druk nr 3625. www.sejm.gov.pl. [dostęp 2019-09-27].
- ↑ Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Podaj numer wydania publikatora! (ISAP)).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 19, poz. 177 (ISAP)) (uchylona)
- Ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2019 (ISAP))
- Prawo Zamówień Publicznych na stronie UZP
- Prawo Zamówień Publicznych wersja komparatystyczna z przepisami przejściowymi
