Prawo zwyczajowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prawo zwyczajowenormy prawne trwale i jednolicie wykonywane w przekonaniu, że są obowiązującym prawem. Prawo zwyczajowe nie pochodzi od żadnej instytucji, lecz zostaje wykształcone przez społeczeństwo w toku historii. Zwłaszcza w czasach najdawniejszych, było prawem niepisanym przekazywanym ustnie z pokolenia na pokolenie. Z czasem normy były utrwalane w formie pisemnej (np. dokumenty stwierdzające dojście do skutku czynności prawnej, przywileje, wyroki sądowe). Normy prawa zwyczajowego odegrały szczególną rolę w rozwoju prawa międzynarodowego. Prawo zwyczajowe z reguły przechodzi proces kodyfikacji (lub inkorporacji).

Elementy prawa zwyczajowego[edytuj]

Do wymogów, które musi spełnić zwyczaj, aby mógł stać się obowiązującym prawem, można zaliczyć:

  • praktykę (longa consuetudo) - ustaloną, jednolicie wykonywaną i trwałą praktykę postępowania w określonej sytuacji,
  • przekonanie o mocy prawnej (opinio iuris sive necesitatis) - powszechne przekonanie społeczeństwa o prawnie wiążącym oraz potrzebnym charakterze normy zwyczajowej.

Prawo rzymskie[edytuj]

W prawie rzymskim prawo zwyczajowe nosiło ogólną nazwę consuetudo, bądź mores maiorum (zwyczaje przodków). Były to normy powstające na skutek niezmiennego, długotrwałego uznanego za właściwy przez społeczeństwo sposobu zachowania się w danej sytuacji[1][2][3]. Z prawa zwyczajowego wywodziło się wiele istotnych instytucji jak np. ius vitae ac necis tj. prawo życia i śmierci nad dziećmi przysługujące osobie mającej nad nimi patria potestas, zakaz donatio inter virum et uxorem (darowizn między małżonkami) itp.

Zakres skuteczności prawa zwyczajowego, w tym możność uchylania ustaw, był sporny[4][5].

Zwyczaj międzynarodowy[edytuj]

 Osobny artykuł: zwyczaj międzynarodowy.

Zwyczaj międzynarodowy definiowany jest jako zgodna praktyka państw tworząca prawo. Innymi słowy, zwyczaj to powszechna praktyka przyjęta za prawo (zob. art. 38 Statutu Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości). Na prawo zwyczajowe składają się więc normy rzeczywiście i stale stosowane w przekonaniu, że są one prawem i że obowiązują.

Przypisy

  1. Diuturna consuetudo pro iure et lege in his quae non ex scripto descendunt observari solet (długotrwałego zwyczaju zwykło się przestrzegać jako prawa i ustawy w tych przypadkach w których brak prawa pisanego). Digesta Justyniana 1.3.33.
  2. Inveterata consuetudo pro lege servatur (utrwalony zwyczaj stosuje się jak prawo) Digesta 1.3.32.1.
  3. Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. Nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur (Prawem niepisanym jest to, które zostało potwierdzone przez stosowanie. Albowiem długotrwałe zwyczaje, potwierdzone przez zgodę stosujących je, przybierają postać prawa.) Instytucje Justyniana 1.2.
  4. Nam cum ipsae leges nulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi receptae sunt, merito et ea, quae sine ullo scripto populus probavit, tenebunt omnes: nam quid interest suffragio populus voluntatem suam declaret an rebus ipsis et factis? quare rectissime etiam illud receptum est, ut leges non solum suffragio legis latoris, sed etiam tacito consensu omnium per desuetudinem abrogentur (ponieważ zaś same ustawy wiążą nas, bowiem przyjęte zostały przez akceptację ludu, słusznie to, co lud zaakceptował jako prawo niepisane, wszystkich wiązać będzie; czyż bowiem ma to znaczenie, jak lud swą wolę okaże: przez głosowanie czy przez działanie? dlatego też słusznie uznano, że ustawy mogą być uchylane nie tylko decyzją prawodawcy, ale i milczącą zgodą wszystkich, wyrażoną przez zaniechanie jej stosowania) Digesta 1.3.32.1.
  5. Consuetudinis ususque longaevi non vilis auctoritas est, verum non usque adeo sui valitura momento, ut aut rationem vincat aut legem (Powaga długotrwałego obyczaju jest niemała, lecz nie aż tak wielka, by uchylać zdrowy rozsądek bądź ustawę) Kodeks Justyniana 8.52.2, edykt z 319 r.

Zobacz też[edytuj]