Prawosławna metropolia kijowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prawosławna metropolia kijowska – prowincja administracyjna Kościoła prawosławnego z siedzibą w Kijowie. Metropolia została założona między 976 a 998. Jej metropolici uznawali zwierzchność patriarchy konstantynopolitańskiego. Organizacja wewnętrzna była wzorowana na kościele w Cesarstwie Bizantyjskim.

Zarys historii[edytuj]

Metropolia kijowska zajmowała sześćdziesiąte miejsce w hierarchii eparchii Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Pierwszym znanym z imienia jej ordynariuszem był metropolita Teofilakt, przeniesiony z metropolii Sebasty. Jeszcze za panowania Włodzimierza Wielkiego w ramach metropolii powstała sufragania w Białogrodzie[1]. Z kolei w okresie panowania Jarosława Mądrego powstało podlegające metropolii biskupstwo juriewskie[1]. W 989 powstała eparchia nowogrodzka, przed 1063 – czernihowska (po 1246 przemianowana na briańską i tamże przeniesiona), na pocz. XI w. – perejasławska[1]. Dwie ostatnie z wymienionych struktur posiadały przez pewien czas statut metropolii, jednak zostały ostatecznie zlikwidowane (odpowiednio w 1088 i 1100)[2].

W wyniku rozpadu Rusi Kijowskiej i jej podboju przez Polskę, Litwę i Moskwę, w XIV w. metropolia kijowska rozpadła się na trzy ośrodki: kijowski (faktycznie włodzimierski), halicki i litewski.

W XVI w. metropolia kijowska składała się z dziewięciu diecezji. Na skutek wojen z Moskwą, w 1514, została utracona eparchia smoleńska, w 1563 – połocka. W 1578 Stefan Batory przywrócił diecezje połocką. Przed unią brzeską metropolia kijowsko-halicka była podzielona na osiem eparchii: kijowską, włodzimiersko-brzeską, łucko-ostrogską, połocko-witebską, przemysko-samborską, halicko-lwowsko-kamieniecką[3]. Od 1508 roku metropolici kijowscy tytułowali się metropolitami Kijowa, Halicza i całej Rusi[4]. Mimo że stolicą metropolii był Kijów, metropolita przeważnie tam nie przebywał. Rezydował w Nowogródku, Wilnie lub w swojej poprzedniej diecezji, jeżeli był biskupem przed nominacją[3].

W myśl postanowień unii brzeskiej od 15 grudnia 1596 legalnie istniała w Kijowie tylko metropolia unicka. W październiku 1620 zaczęła nieoficjalnie funkcjonować prawosławna metropolia, prawnie zatwierdzona dopiero 14 marca 1633 przez sejm elekcyjny z 1632 i nowo wybranego króla Władysława IV.

W 1685 metropolita Gedeon (Czetwertyński) jako pierwszy metropolita kijowski przyjął godność od patriarchy moskiewskiego i całej Rusi Joachima i złożył mu przysięgę kanoniczną, co oznaczało przejście całej administratury do Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej[5]. W roku następnym patriarcha Konstantynopola ostatecznie zrezygnował ze zwierzchnictwa nad metropolią kijowską, sankcjonując jej przyłączenie do Patriarchatu Moskiewskiego[6]. W związku ze zmianą jurysdykcji nastąpiła również zmiana tytułu metropolity kijowskiego, wyrażająca uznanie przez niego prymatu Moskwy jako najważniejszego ośrodka prawosławnego na ziemiach ruskich. Tytuł metropolity został zmieniony z „metropolita kijowski i halicki i całej Rusi” na „metropolita kijowski i halicki i Małej Rosji”[7]. W kolejnych latach różnice liturgiczne między metropolią kijowską a innymi eparchiami Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego były stopniowo likwidowane, ryt unifikowano według wzorca moskiewskiego. Metropolia kijowska straciła również szczególną autonomię administracyjną[8].

Metropolici kijowscy[9][edytuj]

Podporządkowani Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu[edytuj]

Rezydujący w Czehryniu, nieuznani przez lewobrzeżną starszyznę kozacką[edytuj]

Piastujący urząd metropolity w Kijowie i na lewobrzeżnej Ukrainie[edytuj]

Podporządkowani bezpośrednio Patriarchatowi Moskiewskiemu[11][edytuj]

W jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego, w Egzarchacie Ukraińskim[edytuj]

W jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego, w Ukraińskim Kościele Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego[edytuj]

Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego (nieuznawany przez kanoniczne Kościoły prawosławne)

Sytuacja na pocz. XXI w.[edytuj]

Eparchia kijowska
Київська єпархія
Ławra Pieczerska
Ławra Pieczerska
Państwo  Ukraina
Siedziba Kijów
Data powołania 988
Wyznanie prawosławne
Kościół Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego
Cerkiew Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich w Ławrze Pieczerskiej
Biskup diecezjalny metropolita kijowski i całej Ukrainy Onufry (Berezowski)
Biskup pomocniczy metropolita wyszhorodzki i czarnobylski Paweł (Łebid)
metropolita poczajowski Włodzimierz (Moroz)
metropolita perejasławsko-chmielnicki i wiszniewski Aleksander (Drabynko)
arcybiskup biełgorodzki Mikołaj (Hroch)
arcybiskup jagodziński Serafin (Demianiw)
arcybiskup horodnicki Aleksander (Nesterczuk)
arcybiskup buczański Pantelejmon (Baszczuk)
biskup makarowski Hilary (Szyszkowski)
biskup bojarski Teodozjusz (Snihiriow)
biskup obuchowski Jonasz (Czerepanow)
biskup putywelski Antoni (Kripak)
biskup irpeński Klemens (Weczeria)
biskup borodiański Warsonofiusz (Stolar)
biskup fastowski Damian (Dawydow)
biskup wasylkowski Mikołaj (Pocztowy)
biskup iwankowski Kasjan (Szostak)
biskup hostomelski Tichon (Sofijczuk)
biskup worzelski Izaak (Andronik)
Dane statystyczne
Liczba klasztorów 9
brak współrzędnych
Strona internetowa

Od 2013 jurysdykcja eparchii kijowskiej obejmuje miasto Kijów oraz rejony borodziański, kijowsko-swiatoszyński, wasylkowski, iwankowski, makarowski, obuchowski, fastowski, poleski[13]. Katedrą eparchii jest cerkiew Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich w Ławrze Pieczerskiej[13]. Czynne są następujące klasztory:

filia: monaster św. Pantelejmona w Kijowie

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c A. Mironowicz, Metropolia kijowska w strukturze patriarchatu konstantynopolitańskiego (988–1685) [w:] red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik, Autokefalie Kościoła prawosławnego w Polsce, Uniwersytet w Białymstoku, Białystok 2006, ​ISBN 978-83-7431-062-8​, ss. 24–25
  2. A. Mironowicz, Metropolia..., s. 26
  3. a b T. Śliwa, Kościół wschodni w Monarchii Jagiellonów w latach 1506–1596, w: Historia Kościoła w Polsce, T. 1, Do roku 1764, Cz. 2, Od roku 1506, red. B. Kumor, Z. Obertyński, Poznań – Warszawa 1974, s. 89.
  4. T. Śliwa, Kościół wschodni w Monarchii Jagiellonów w latach 1506–1596, w: Historia Kościoła w Polsce, T. 1, Do roku 1764, Cz. 2, Od roku 1506, red. B. Kumor, Z. Obertyński, Poznań – Warszawa 1974, s. 90.
  5. M. Bendza, Inkorporacja metropolii kijowskiej do patriarchatu moskiewskiego [w:] red. Mironowicz A., Pawluczuk U., Chomik P.: Autokefalie Kościoła prawosławnego w Polsce. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2006, s. 106–107. ISBN 9788374310628.
  6. Mironowicz A.: Diecezja białoruska w XVII i XVIII wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2008, s. 133. ISBN 978-83-7431-150-2.
  7. W. Mokry, Stosunek państwowych i cerkiewnych władz moskiewskich do ukraińskiej Cerkwi prawosławnej i unickiej w wiekach XVII–XX [w:] red. R. Łużny, F. Ziejka, A. Kępiński, Unia brzeska. Geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskichTowarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „UNIVERSITAS”, Kraków 1994, ​ISBN 83-7052-220-3​, s.85
  8. L. Ćwikła: Polityka władz państwowych wobec Kościoła prawosławnego i ludności prawosławnej w Królestwie Polskim, Wielkim Księstwie Litewskim oraz Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1344–1795. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2006, s. 252. ​ISBN 8373633502​.
  9. Lista została opracowana na podst.: A. Mironowicz, Kościół prawosławny w państwie Piastów i Jagiellonów, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2003
  10. A. Mironowicz, Metropolia kijowska w strukturze patriarchatu konstantynopolitańskiego (988–1685) [w:] red. A. Mironowicz, U. Pawluczuk, P. Chomik, Autokefalie Kościoła prawosławnego w Polsce, Uniwersytet w Białymstoku, Białystok 2006, ​ISBN 978-83-7431-062-8​, s. 24
  11. Киевская епархия
  12. Блаженніший Митрополит Київський і всієї України Онуфрій (Орест Володимирович Березовський)
  13. a b c Киевская епархия

Bibliografia[edytuj]

  • Jakowenko N., Historia Ukrainy, 2000.
  • Historia Kościoła w Polsce, T. 1, do roku 1764, Cz. 2, Od roku 1506, red. B. Kumor, Z. Obertyński, Poznań – Warszawa 1974.