Prefacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Prefacja (łac. praefatio - przedmowa) – modlitwa dziękczynna, rozpoczynająca modlitwę eucharystyczną w rzymskiej tradycji liturgicznej, przede wszystkim w Kanonie rzymskim[1]. Stąd przeszła do liturgii niektórych wyznań chrześcijańskich z nurtu reformacyjnego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W dawnym języku łacińskim słowo praefari mogło być rozumiane w sensie „obwieszczania na głos”. Stąd prawdopodobnie zaczęto odnosić go najpierw do śpiewania Eucharystii, jako proklamacji wielkich dzieł Bożych objawionych w tajemnicach paschalnych i w dziele stworzenia. Równolegle na terenach Galii, w liturgii gallikańskiej termin praefatio odnosił się nie do części modlitwy eucharystycznej, lecz do pewnego rodzaju wstępnego komentarza słownego do celebracji, która miała właśnie nastąpić. Według Louisa Boyera, jedna nazwa dla tych dwóch różnych znaczeń mogła sprawić, w okresie, gdy kanon dotarł do regionów gallikańskich, że zaczęto dziękczynienie otwierające modlitwę eucharystyczną rozumieć jedynie jako zwykły wstęp. Od początku jednak, co potwierdza porównanie z rytem aleksandryjskim, prefacja jest pierwszą, integralną częścią kanonu rzymskiego[1].

Części[edytuj | edytuj kod]

Prefacja składa się z czterech części:

  • I: Dialog Wstępny (dialog kapłana z wiernymi)
  • II: Formuła Otwierająca (Zaprawdę godne to i sprawiedliwe...)
  • III: Część Główna (wychwala czyny Boga - w każdej prefacji inna)
  • IV: Formuła Końcowa (prowadząca do aklamacji Święty, święty...)[2]

Starodawność i znaczenie dialogu otwierającego[edytuj | edytuj kod]

Dialog na początku prefacji rozpoczynającej Kanon rzymski jest jedną z najstarszych formuł liturgicznych, zachowaną jeszcze tylko w liturgii eucharystii egipskiej. Pochodzi z liturgii żydowskiej. Trzeci wers „dzięki składajmy” ma swe korzenie w wezwaniu do dziękczynienia (dosł. (gr.) eucharistía), które w trakcie żydowskiego sederu paschalnego przewodniczący kieruje do obecnych, zachęcając ich do włączenia się duchowo w uroczyste błogosławieństwo zwane birkat ha-mazon. Jest ono wygłaszane przy trzecim kielichu[3][1]. W prefacji cały dialog brzmi następująco:

Pan z wami.
–I z duchem twoim.
W górę serca.
– Wznosimy je do Pana.
Dzięki składajmy Panu Bogu naszemu.
– Zaprawdę godne to i sprawiedliwe[4].

Prefacje w posoborowym Mszale rzymskim[edytuj | edytuj kod]

W Mszale Rzymskim dla diecezji polskich znajdują się prefacje na niedziele i dni powszednie, a także na różne okresy roku liturgicznego i święta z nimi związane, np. prefacje na Okres Wielkanocny i poprzedzający ją Wielki Post oraz na Adwent i Okres Bożego Narodzenia. Są też prefacje na tzw. święta Pańskie błogosławiące Boga za tajemnice Najświętszej Trójcy, Ofiarowania Pańskiego, Zwiastowanie i Przemienienie Pańskie, prefacje na Boże Ciało, Uroczystości Serca Pana Jezusa i Chrystusa Króla oraz o Krzyżu Świętym (14 września), prefacje na poświęcenie kościoła i o Duchu Świętym działającym w Kościele. Są także prefacje Maryjne i o świętych. Osobną grupę stanowią prefacje obrzędowe i w różnych potrzebach oraz za zmarłych[5].

Prefacje własne modlitw eucharystycznych[edytuj | edytuj kod]

Ponadto w Mszale, w wyniku Reformy liturgicznej Soboru watykańskiego II opublikowano prefacje nowych modlitw eucharystycznych. Według Louisa Bouyera, już pierwsze trzy nowo ułożone modlitwy eucharystyczne, mimo swej niedoskonałości, wraz ze skarbem prefacji przywróciły liturgii fragmenty „o wielkiej starodawności, cechujące się niezrównanym teologicznym i euchologicznym bogactwem”[6].

Liturgia luterańska[edytuj | edytuj kod]

Prefacja w liturgii polskiego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego rozpoczyna Liturgię Sakramentu Ołtarza (Eucharystyczną). Pierwsza część prefacji, a więc dialog duchownego ze zborem jest stała:

Pastor: Pan niech będzie z wami!

Zbór: I z duchem twoim.

Pastor: Wznieście swe serca!

Zbór: Wznosimy je do Pana.

Pastor: Dziękujmy Panu, Bogu naszemu.

Zbór: Słuszną to i sprawiedliwą jest rzeczą.


po czym Pastor zmawia modlitwę prefacyjną (najczęściej taką):

Zaprawdę godną i słuszną, sprawiedliwą i zbawienną jest rzeczą,

abyśmy Tobie, święty Ojcze, wszechmogący Panie, wiekuisty Boże,

zawsze i na każdym miejscu dziękowali przez Jezusa Chrystusa

Pana naszego, dla którego jesteś nam łaskawy, odpuszczasz grzechy

i udzielasz Zbawienia wiecznego. Dlatego i my wespół z aniołami

i zastępami niebieskimi śpiewamy na cześć Twoją pieśń chwały.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Bouyer 2015a ↓, s. 208-209.
  2. Prefacja [w:] Słownik Liturgiczny [w:] wiara.pl [online] [dostęp 2018-09-06].
  3. Dix 1993 ↓, s. 15.
  4. Mszał rzymski 2010 ↓, s. 156.
  5. Mszał rzymski 2010 ↓, s. *18-*301.
  6. Bouyer 2015b ↓, s. 256-257.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Louis Bouyer: Eucharystia. Teologia i duchowość modlitwy eucharystycznej. Lucyna Rutkowska (przekład). Lublin: Wydawnictwo Kerygma, 2015, s. 434.
  • Louis Bouyer: Memoirs. Anne Englund Nash (przekład angielski). San Francisco: Ignatius Press, 2015, s. 297.
  • Dom Gregory Dix: The Shape of the Liturgy. Wyd. 2 (przejrzane). Londyn: A & C Black Publishers Ltd, 1993, s. 784. ISBN 0-7136-0389-5.
  • Mszalik. Ferdynand Machay (red.). Wyd. 3. Ars Christiana, 1966.
  • Mszał rzymski dla diecezji polskich. Poznań: Pallotinum, 2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]