Liga MX

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Liga MX
Liga Bancomer BBVA
Liga MX
Państwo  Meksyk
Dyscyplina piłka nożna
Data założenia 1943
Założyciel 10 klubów meksykańskich
Poprzednia nazwa Liga Mayor
(1943–1950)
Primera División
(1950–2012)
Prezes Enrique Bonilla
Partner TV Televisa (9 klubów)
TV Azteca (6 klubów)
Grupo Imagen (3 kluby)
Fox Sports (2 kluby)
Claro Sports (2 kluby)
ESPN (2 kluby)
Chivas TV (1 klub)
Sponsor tytularny BBVA Bancomer
Rozgrywki
Liczba drużyn 18
Niższy poziom ligowy Red Arrow Down.svg Ascenso MX
Puchary: Copa MX
Supercopa MX
Campeón de Campeones
Zwycięzcy
Pierwszy zwycięzca Asturias
(1943/1944)
Obecny zwycięzca Guadalajara
(Clausura 2017)
Najwięcej zwycięstw América, Guadalajara
(12)
Strona internetowa

Liga MX (ze względów sponsorskich Liga Bancomer BBVA) – najwyższa klasa rozgrywkowa piłki nożnej mężczyzn w Meksyku. Występuje w niej osiemnaście klubów, z których najlepszy zostaje mistrzem Meksyku.

Rozgrywki są toczone systemem ligowo-pucharowym; po zakończeniu regularnego sezonu osiem najlepszych klubów kwalifikuje się do fazy play-off (tzw. Liguilli), której zwycięzca zdobywa tytuł mistrzowski. W ciągu roku rozgrywane są dwa niezależne półroczne sezony – jesienią Apertura, natomiast wiosną Clausura, lecz awanse i spadki zespołów odbywają się podobnie jak w europejskich ligach co rok. Najlepsze meksykańskie kluby kwalifikują się do rozgrywek Ligi Mistrzów CONCACAF.

Dwoma najpopularniejszymi i najbardziej utytułowanymi klubami w Meksyku są stołeczny Club América i Chivas Guadalajara, posiadające rekordową liczbę jedenastu tytułów mistrzowskich i jako jedyne nieprzerwanie występujące w lidze od początku jej istnienia. Spotkania między tymi drużynami są traktowane jako narodowe derby i określane mianem Clásico Nacional[1]. Oprócz wspomnianych wyżej zespołów grono „wielkiej czwórki” meksykańskiego futbolu uzupełniają inne kluby ze stolicy – Cruz Azul i Pumas UNAM, mające na koncie odpowiednio osiem i siedem mistrzostw[2].

W sporządzonym przez IFFHS rankingu najlepszych lig świata Liga MX zajmuje jedenaste miejsce, a zarazem pierwsze w federacji CONCACAF (stan na 2016 rok)[3]. Plasuje się również na czwartym miejscu na świecie pod względem średniej liczby widzów na trybunach (24 625 na mecz), ustępując jedynie niemieckiej Bundeslidze (43 177), angielskiej Premier League (36 487) oraz hiszpańskiej Primera División (28 773)[4].

Aktualny skład[edytuj]

Liga MX 2017/2018
Klub Miasto Założenie Stadion Pojemność Kraj Trener Od
América Meksyk 1916 Azteca 106 185 miejsc Meksyk Herrera, MiguelMiguel Herrera od 05/2017
Atlas Guadalajara 1916 Jalisco 56 715 miejsc Meksyk José Guadalupe Cruz od 05/2016
Cruz Azul Meksyk 1927 Azul 32 330 miejsc Hiszpania Paco Jémez od 01/2017
Guadalajara Guadalajara 1906 Omnilife 46 610 miejsc Argentyna Matías Almeyda od 09/2015
León León 1944 León 33 945 miejsc Urugwaj Gustavo Díaz od 08/2017
Lobos BUAP Puebla 1967 Universitario BUAP 20 410 miejsc Meksyk Rafael Puente od 10/2016
Monterrey Monterrey 1945 BBVA Bancomer 53 500 miejsc Argentyna Mohamed, AntonioAntonio Mohamed od 02/2015
Morelia Morelia 1924 Morelos 41 055 miejsc Meksyk Roberto Hernández od 02/2017
Necaxa Aguascalientes 1923 Victoria 25 500 miejsc Meksyk Ignacio Ambríz od 05/2017
Pachuca Pachuca 1901 Hidalgo 30 000 miejsc Urugwaj Alonso, DiegoDiego Alonso od 01/2015
Puebla Puebla 1944 Cuauhtémoc 51 725 miejsc Meksyk Meza, EnriqueEnrique Meza od 10/2017
Pumas UNAM Meksyk 1954 Olímpico Universitario 72 450 miejsc Meksyk David Patiño od 10/2017
Querétaro Querétaro 1950 Corregidora 34 130 miejsc Meksyk Lozano, JaimeJaime Lozano od 02/2017
Santos Laguna Torreón 1983 Corona 28 915 miejsc Urugwaj Siboldi, RobertRobert Siboldi od 09/2017
Tigres UANL Monterrey 1960 Universitario 42 000 miejsc Brazylia Ferretti, RicardoRicardo Ferretti od 05/2010
Tijuana Tijuana 2007 Caliente 29 335 miejsc Argentyna Coudet, EduardoEduardo Coudet od 05/2017
Toluca Toluca 1917 Nemesio Díez 30 000 miejsc Argentyna Hernán Cristante od 05/2016
Veracruz Veracruz 1943 Luis „Pirata” Fuente 26 315 miejsc Paragwaj José Cardozo od 09/2017

Historia[edytuj]

1890–1901: brytyjskie początki futbolu w Meksyku[edytuj]

Zespół Orizaba AC, pierwszy zwycięzca rozgrywek amatorskich (1902)

Futbol przybył do Meksyku w ostatniej dekadzie XIX wieku za sprawą brytyjskich górników z Kornwalii, którzy przenieśli się do stanu Hidalgo, aby pracować w tamtejszych kopalniach surowców mineralnych. Było to możliwe dzięki działalności ówczesnego prezydenta kraju Porfirio Díaza, który udzielił różnym przedsiębiorstwom z Wielkiej Brytanii koncesji na wydobycie między innymi ołowiu, cynku i żelaza[5]. Za pionierów meksykańskiej piłki nożnej uważa się Percy'ego C. Clifforda oraz Roberta J. Blackmore'a, którzy przywieźli do kraju zasady tej dyscypliny oraz spełniającą przyjęte wymagania piłkę do gry w futbol, a później byli głównymi inicjatorami powstania pierwszych rozgrywek amatorskich[6]. Pierwsze spotkania piłkarskie w Meksyku były rozgrywane około 1899 roku na dziedzińcu siedziby kopalni Mina Delores w miejscowości Real del Monte, oddalonej o dziesięć minut drogi od miasta Pachuca, stolicy stanu Hidalgo[5]. Wydarzenie to upamiętniono umieszczoną w tamtym miejscu pamiątkową tablicą o treści: El lugar donde se jugó el primer partido de futbol en México (Miejsce, w którym rozegrano pierwszy mecz piłkarski w Meksyku)[7].

Jednym z pierwszych wielosekcyjnych klubów sportowych w Meksyku był Orizaba Athletic Club, założony w 1898 roku w mieście Orizaba w stanie Veracruz z inicjatywy osiadłego w tej miejscowości dwa lata wcześniej szkockiego robotnika Duncana Macomisha, pracującego w przędzalni juty Santa Gertrudis Jute Mill Company. Klub posiadał wsparcie lokalnych władz, które ufundowały dla niego kilka skórzanych piłek. Koncentrował się jednak głównie na popularyzowaniu krykieta i nie posiadał sekcji piłkarskiej, która powstała dopiero trzy lata później, w 1901 roku[6]. Wówczas także został założony pierwszy w kraju samodzielnie działający klub piłkarski – Pachuca Athletic Club, założony w Pachuce przez brytyjskich pracowników kopalni Compañía Minera Real del Monte. Ze względu na równoległy rozwój futbolu w Orizabie i Pachuce obydwa te miasta uznaje się współcześnie za kolebkę meksykańskiego futbolu, choć można znaleźć opinie faworyzujące pod tym względem jedną z tych miejscowości kosztem drugiej[7].

Nieco później sekcje piłki nożnej powstały w dwóch kolejnych drużynach sportowych w Meksyku. Zdarzenie to miało miejsce w założonym w 1894 roku przez Brytyjczyków zespole Reforma Athletic Club ze stołecznego miasta Meksyk, uznawanym za pierwszy klub sportowy o sformalizowanej strukturze, lecz dotychczas skupiającym głównie graczy rugby, tenisa i lekkoatletów. Futbol pojawił się również w powstałym już w 1827 roku México Cricket Club (najstarszym klubie sportowym w Meksyku), również z siedzibą w stolicy kraju, jako druga sekcja (po krykiecie). W 1901 roku powstała piąta ekipa piłkarska w kraju – British Club, założona przez Percy'ego C. Clifforda, byłego zawodnika Reforma AC. Przez początkowe kilkanaście lat obecności futbolu na meksykańskiej ziemi dyscyplinę tą uprawiali niemal wyłącznie brytyjscy robotnicy oraz w zdecydowanej mniejszości nieliczni zamożni obywatele Meksyku[8].

1901–1910: powstanie ligi amatorskiej[edytuj]

British Club, jedna z pierwszych założonych w Meksyku drużyn piłkarskich (1903)

Pomysł zorganizowania pierwszej ligi piłkarskiej w Meksyku zrodził się w 1901 roku wśród trzech brytyjskich imigrantów; Percy'ego C. Clifforda, Roberta J. Blackmore'a i Raymonda N. Penny'ego. Pierwszym krokiem w stronę zrealizowania tego celu było zorganizowane w lipcu 1902 spotkania członków pięciu istniejących wówczas drużyn piłkarskich w Meksyku – Orizaba AC (Orizaba), Pachuca AC (Pachuca), Reforma AC, México CC i British Club (wszystkie trzy z miasta Meksyk)[6]. Podczas zebrania uchwalono powstanie najstarszej ligi piłki nożnej w kraju, o nazwie Liga Mexicana de Football Association Amateur (podczas kolejnych lat znanej głównie pod hiszpańskojęzyczną nazwą Primera Fuerza), posiadającej charakter amatorski i założonej oficjalnie we wrześniu 1902. Prezesem rozgrywek został Percy C. Clifford, zaś funkcję sekretarza objął Robert J. Blackmore, który przetłumaczył zasady dyscypliny z języka angielskiego na hiszpański[9].

Pierwsze mecze w ramach inauguracyjnego sezonu 1902/1903 nowo powstałej, liczącej pięć zespołów i rozgrywanej corocznie ligi odbyły się 19 października 1902 na boisku przy ulicy Paseo de la Reforma w centrum miasta Meksyk. W obecności zamieszkałych w stolicy obywateli brytyjskich oraz ambasadora Wielkiej Brytanii w Meksyku George'a Greville'a rozegrano wówczas dwa spotkania pierwszej kolejki – British Club wygrał 5:1 z México CC, zaś właściciel boiska Reforma AC zremisował 2:2 z Orizaba AC. O całym zdarzeniu poinformował anglojęzyczny dziennik wydawany w stolicy – The Mexican Herald. Sezon ligowy trwał krótko; każdy zespół rozegrał zaledwie cztery mecze, a następne kolejki rozgrywano w około comiesięcznych odstępach – 19 października 1902, 22 listopada 1902, 20 grudnia 1902 i 2 lutego 1903, głównie w popołudniowych godzinach niedzielnych. Daty spotkań zostały zaplanowane tak, aby nie kolidowały z meczami popularniejszego wówczas w Meksyku krykieta. Każda z pięciu drużyn rozgrywała domowe mecze w swoim mieście, a składy zespołów stanowili z nielicznymi wyjątkami sami Brytyjczycy. Tytuł pierwszego zwycięzcy ligi wywalczył prowadzony przez Duncana Macomisha zespół Orizaba AC, który zakończył rozgrywki z bilansem trzech zwycięstw i remisu, zdobywając siedem punktów. Królem strzelców został natomiast angielski zawodnik John Hogg z pięcioma golami na koncie[6].

W ciągu kilku kolejnych lat popularność futbolu nieznacznie wykroczyła poza stolicę i stany Hidalgo oraz Veracruz. Około 1906 roku zaczęto rozgrywać pierwsze mecze piłkarskie w stanie Jalisco, wówczas także z inicjatywy belgijskiego sklepikarza Edgara Everaerta powstał w Guadalajarze zespół Club Unión (obecnie CD Guadalajara). W 1907 roku Sir Reginald Tower, ambasador Wielkiej Brytanii w Meksyku, ufundował trofeum nowo założonych rozgrywek pucharowych, na jego cześć nazwanych Copa Tower. Miały one początkowo pełnić rolę turnieju skupiającego drużyny zarówno te z Primera Fuerza, jak i pochodzące spoza miasta Meksyk i jego okolic, a więc będącego pierwowzorem mistrzostw kraju[8]. Pomysł ten ostatecznie zarzucono ze względu na wysokie koszty podróży poszczególnych zespołów i w Copa Tower uczestniczyły głównie kluby z Primera Fuerza równolegle do sezonu ligowego. W 1908 roku powstała druga najstarsza liga amatorska w kraju – Liga Occidental de Jalisco, skupiająca kluby z Guadalajary, która pierwsza wprowadziła system spadków i awansów[9]. Najważniejszą rolę odgrywała jednak wciąż stołeczna Primera Fuerza i z tego względu jej zwycięzców określa się dzisiaj mianem amatorskich mistrzów Meksyku[10]. Czołowym graczem rozgrywek był w tamtych latach angielski zawodnik Alfred C. Crowle, działający również w strukturach organizacyjnych ligi, który obok Clifforda i Blackmore'a jest uznawany za głównego propagatora piłki nożnej w Meksyku w początkowych latach jej istnienia[11].

1910–1930: wzrost popularności futbolu[edytuj]

Zespół Asturias przed meczem towarzyskim z chilijskim Colo-Colo (1927)

Wraz z końcem pierwszej dekady XX wieku futbol w Meksyku zaczął wydostawać się spod wpływów brytyjskich, a wskutek tego stał się bardziej otwarty dla meksykańskich obywateli, znacznie zyskując na popularności. Wpływ na to miała głównie sytuacja polityczna – wybuch obejmującej cały kraj rewolucji meksykańskiej i niedługo potem I wojny światowej skłoniła wielu Brytyjczyków do powrotu w rodzinne strony. W 1910 roku w stolicy powstał Club de Fútbol México – pierwszy klub piłkarski złożony z Meksykanów, a futbol został najpopularniejszym sportem uprawianym w prywatnych szkołach. W 1915 roku powstały rozgrywki Liga Amateur de Veracruz, skupiające drużyny ze stanu Veracruz, później zakładano również regionalne ligi amatorskie w stanach Guanajuato i Nuevo León. Mimo powstawania coraz większej liczby zespołów zakładanych przez meksykańskich obywateli (Club América, Club Atlas, Atlante FC czy CD Irapuato) oraz mało znaczących ekip imigrantów z Francji (Amicale Française) czy Niemiec (Germania FV) czołową rolę w rozgrywkach ligowych odgrywała stołeczna drużyna Club España[8]. Klub ten, założony w 1912 roku przez imigrantów z Hiszpanii i złożony głównie z graczy narodowości hiszpańskiej, zdominował rozgrywki piłkarskie w kraju – w latach 1912–1920 pięć razy triumfował w Primera Fuerza oraz trzykrotnie w Copa Tower, zatrzymując to trofeum na własność. Club España, uznawany dziś za pierwszy wielki meksykański zespół, w 1918 roku został uhonorowany przez hiszpańskiego króla Alfonsa XIII tytułem królewskim, nosząc od tamtego czasu nazwę Real Club España[9].

W 1919 roku w rozgrywkach Primera Fuerza nastąpił rozłam w wyniku różnicy zdań pomiędzy zrzeszonymi w strukturach ligowych zwolennikami monarchii a republikanami i hiszpańskimi imigrantami. Ci ostatni, podważający przestrzeganie ich praw i gwarancji, utworzyli nowe rozgrywki o nazwie Liga Nacional, do których dołączył hegemon Real Club España, zaś pozostałe drużyny rywalizowały w mniej prestiżowych rozgrywkach Liga Mexicana[8]. Sytuacja ta utrzymywała się jednak tylko przez dwa sezony, gdyż w 1921 roku, za sprawą ministra edukacji narodowej José Vasconcelosa, zdecydowano się zorganizować pierwsze w historii Meksyku piłkarskie mistrzostwa kraju, uświetniające stuletnią rocznicę uzyskania niepodległości. W tym wyjątkowym sezonie, noszącym nazwę Campeonato del Centenario (Mistrzostwa Stulecia), wzięło udział piętnaście zespołów – dziewięć ze stolicy, trzy ze stanu Veracruz, dwa ze stanu Jalisco oraz jeden ze stanu Hidalgo. Triumfatorem okazał się Real Club España, pokonując w finale inną stołeczną drużynę; złożony z imigrantów z Asturii klub Asturias FC[9].

W 1922 roku istniejące równolegle rozgrywki Liga Nacional i Liga Mexicana połączyły się na powrót, tym razem tworząc stołeczną ligę o nazwie Liga Mayor, będącą kontynuatorem tradycji Primera Fuerza. Wówczas także powstała organizacja Federación Central de Fútbol, pierwowzór krajowej federacji piłkarskiej. W 1923 roku swoje spotkania zaczęła rozgrywać nowo powstała piłkarska reprezentacja Meksyku, złożona głównie z graczy Club América – najlepszej wówczas drużyny w kraju i będącej jedynym w pełni meksykańskim zespołem w stolicy[12]. W 1925 roku Enrique Gavaldá, pochodzący z Katalonii były zawodnik klubów hiszpańskich, założył pierwsze w Meksyku kolegium sędziów piłkarskich o nazwie Colegio Nacional de Árbitros. W 1927 roku został założony Meksykański Związek Piłki Nożnej, przyjęty do struktur FIFA już dwa lata po swoim powstaniu[9].

1930–1943: lata 30. i hiszpańscy imigranci[edytuj]

Lata 30. XX wieku były okresem, podczas którego piłka nożna stała się jedną z najpopularniejszych dyscyplin sportu w kraju. W tamtej dekadzie zmalały hiszpańskie wpływy w lidze, a wielką popularność zyskały złożone z meksykańskich piłkarzy zespoły ze stolicy, występujące w Liga Mayor. Największym klubem tamtej dekady był sponsorowany przez przedsiębiorstwo elektryczne Luz y Fuerza ligowy hegemon Club Necaxa, którego drużynę, złożoną wówczas z graczy takich jak Luis Pérez, Hilario López czy Horacio Casarín, określano wówczas mianem „Once Hermanos” („Jedenastu Braci”). Wielkie emocje wzbudzały mecze Necaxy z głównym rywalem tej ekipy, również cieszącym się dużym rozgłosem proletariackim klubem Atlante FC na czele z napastnikiem Juanem Carreño, które potrafiły przyciągnąć na stołeczny stadion Parque Asturias po kilkanaście tysięcy widzów. Wielu kibiców posiadały także inne zespoły z miasta Meksyk, takie jak Asturias FC, CD Marte, Real Club España czy Club América. Wielką popularność i powszechną sławę wśród meksykańskiej społeczności zdobył najlepszy piłkarz w kraju w tamtych latach, reprezentujący barwy Necaxy napastnik Horacio Casarín, uznawany za pierwszą legendę meksykańskiego futbolu i jednego z najwybitniejszych graczy w historii Meksyku[9].

Medal wręczony zawodnikom Atlante FC za mistrzostwo Meksyku w sezonie 1946/1947

Około 1937 roku Meksyk stał się głównym celem emigracji hiszpańskich piłkarzy, opuszczających swój kraj z powodu trwającej w nim wojny domowej. W lidze meksykańskiej pojawiła się wówczas fala utalentowanych graczy z Asturii, Katalonii czy Kraju Basków, którzy skupieni w drużynach takich jak Real Club España czy Asturias FC nadawali ton ligowym rozgrywkom. W sezonie 1938/1939 w Liga Mayor wystąpiła nawet reprezentacja Kraju Basków, grająca pod nazwą CD Euzkadi, zajmując drugie miejsce w tabeli[13]. Od tamtego czasu Liga Mayor przestała być organizowana przez Meksykański Związek Piłki Nożnej, gdyż FIFA nie uznawała występów hiszpańskich uchodźców w tych rozgrywkach. Wielu z tych graczy zdecydowało się osiedlić na stałe w Meksyku, później z sukcesami pracując w roli trenerów czy działaczy. To właśnie napływ profesjonalnych piłkarzy z Hiszpanii stał się bezpośrednią przyczyną założenia w Meksyku profesjonalnej i ogólnokrajowej ligi piłki nożnej[9].

1943–1950: powstanie ligi profesjonalnej[edytuj]

W 1943 roku, czterdzieści jeden lat po powstaniu pierwszych amatorskich rozgrywek w Meksyku, zdecydowano się założyć profesjonalną ligę piłkarską, która w przeciwieństwie do istniejących dotychczas lig regionalnych skupiałaby kluby z całego kraju. Modyfikacji, nadzorowanej przez Meksykański Związek Piłki Nożnej, nie przeprowadzono poprzez fuzję lig regionalnych, lecz de facto przez dołączenie do Liga Mayor dwóch klubów z Jalisco i trzech z Veracruz[8]. Grono klubów założycielskich ligi profesjonalnej składa się z dziesięciu drużyn, które wzięły udział w jej pierwszym sezonie (1943/1944):

Nazwa nowych rozgrywek – Liga Mayor – pozostała identyczna jak poprzedniej ligi amatorskiej. W porównaniu z wcześniejszym sezonem (1942/1943), będącym zarazem ostatnim w erze amatorskiej, z rozgrywek wycofały się dwa zespoły; zmagający się z problemami ekonomicznymi Club Necaxa oraz reprezentacja stanu Jalisco (Selección Jalisco), która została rozwiązana, a jej gracze zasilili szeregi Atlasu i Guadalajary[13]. Ze względu na nieproporcjonalnie dużą liczbę obcokrajowców występujących w klubach (z wyjątkiem złożonego z samych meksykańskich zawodników zespołu Guadalajary), w listopadzie 1943 Meksykański Związek Piłki Nożnej ustanowił przepis, na mocy którego w każdej z drużyn mogło występować tylko czterech graczy zza granicy. Od tamtego czasu wielu graczy spoza Meksyku zaczęło omijać tą zasadę poprzez przyjmowanie obywatelstwa meksykańskiego; zapobiegł temu dopiero ustanowiony w 1945 roku dekret prezydenta Manuela Ávili Camacho, nakazujący każdemu ligowemu klubowi posiadanie przynajmniej sześciu urodzonych w Meksyku piłkarzy[9].

Dwoma pierwszymi profesjonalnymi mistrzami Meksyku zostawały zespoły złożone z imigrantów, odnoszące sukcesy jeszcze w erze amatorskiej, czyli Asturias FC i Real Club España, których gwiazdami byli zagraniczni napastnicy – Hiszpan Isidro Lángara (España) oraz Argentyńczyk Roberto Aballay (Asturias), którzy zostawali królami strzelców rozgrywek[14]. Siła i prestiż tych drużyn znacznie spadły po wejściu w życie wspomnianych wcześniej przepisów o obcokrajowcach, wskutek czego sukcesy zaczęły odnosić kluby złożone z Meksykanów – w 1946 roku mistrzem został CD Veracruz (pierwszy mistrz Meksyku spoza stolicy), w 1947 roku Atlante FC, a w 1948 i 1949 roku Club León (pierwszy zespół, który obronił tytuł mistrzowski)[10]. Początkowo trenerami byli niemal wyłącznie obcokrajowcy, z krajów takich jak Hiszpania, Argentyna czy z Europy Środkowej (głównie z Węgier). W ciągu siedmiu lat od powstania rozgrywek do ligi dołączały kolejne drużyny zapraszane przez Meksykański Związek Piłki Nożnej (nie istniał jeszcze system awansów i spadków) – Club León, CD Oro, Puebla FC, CF Monterrey, Tampico FC i San Sebastián de León. W 1948 roku Meksykański Związek Piłki Nożnej ponownie stał się formalnym organizatorem rozgrywek ligowych[9].

1950–1970: meksykanizacja ligi i wprowadzenie awansów[edytuj]

W 1950 roku w rozgrywkach ligowych nastąpił szereg poważnych zmian. Mało znaczące w ostatnich latach wskutek reform dotyczących obcokrajowców zasłużone zespoły Real Club España i Asturias FC, niegdysiejsi hegemoni lig amatorskich, wycofały się z rozgrywek. Doprowadziło to niespotykanej wcześniej na taką skalę meksykanizację ligi, w której wciąż dużą rolę odgrywali zagraniczni piłkarze, jednak stanowili oni zdecydowaną mniejszość. Jeszcze ważniejsza zmiana miała miejsce w organizacji struktury ligowej – założono wówczas drugą ligę meksykańską Segunda División, wskutek czego Liga Mayor zmieniła nazwę na Primera División[8]. Podobnie jak w europejskich krajach wprowadzono spadki i awanse, dzięki czemu rozgrywki przestały mieć charakter zamknięty – do ligi mogły awansować czołowe zespoły z zaplecza najwyższej klasy rozgrywkowej. Liczbę klubów grających w Primera División ustabilizowano – najpierw na poziomie dwunastu, później czternastu i szesnastu[13].

Hugo Sánchez (z lewej), gwiazda ligi pod koniec lat 70.

Pierwszym klubem w erze profesjonalnej, który potrafił utrzymać supremację w lidze dłużej niż dwa sezony, był Chivas de Guadalajara. Drużyna ta, na przełomie lat 50. i 60. niemająca sobie równych w całym kraju i określana mianem „Campeonisímo” (od „campeón” – mistrz), w latach 1956–1965 aż siedem razy (na dziewięć sezonów) zdobywała mistrzostwo Meksyku, zyskując ogromną popularność wśród piłkarskich kibiców. Nastał czas nowych gwiazd meksykańskiego futbolu – miejsce wcześniejszych idoli, takich jak Horacio Casarín, Luis „Pirata” de la Fuente czy Adalberto „Dumbo” López zajęła plejada uzdolnionych zawodników, której przedstawicielami byli między innymi Salvador „Chava” Reyes, Jaime „Tubo” Gómez, Juan „Bigotón” Jasso, Héctor Hernández, Guillermo „Tigre” Sepúlveda, Antonio „Tota” Carbajal, Alfonso „Pescado” Portugal, Raúl Cárdenas i Brazylijczyk Zague oraz wybitni trenerzy Ignacio Trelles czy Javier de la Torre[9].

W tamtym czasie do ligi awansowały również po raz pierwszy kluby, które w następnych dziesięcioleciach (wliczając w to obecne czasy) nadawały ton rozgrywkom; Deportivo Toluca (1952/1953), Pumas UNAM (1961/1962) czy Cruz Azul (1963/1964). W latach 60. ogromny wkład w rozwój meksykańskiego futbolu miał ówczesny prezydent Meksykańskiego Związku Piłki NożnejGuillermo Cañedo de la Bárcena. Za jego kadencji wprowadzono wiele reform ligowych, powstała północnoamerykańska federacja CONCACAF, zaś Meksykowi przydzielono organizację piłkarskich Mistrzostw Świata 1970. W tamtym czasie założono rozgrywki Pucharu Mistrzów CONCACAF, od początku zdominowane przez kluby meksykańskie[9].

1970–1996: mistrzostwa świata i wprowadzenie Liguilli[edytuj]

W 1970 roku w Meksyku odbyły się Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej, co stanowiło kolejny fundamentalny bodziec do rozwoju ligi. Rozbudowano istniejące już stadiony i wzniesiono nowe obiekty, na czele z jednym z największych i najsłynniejszych stadionów piłkarskich świata – stołecznym Estadio Azteca, a także Estadio Jalisco, Estadio Cuauhtémoc, Estadio Nou Camp czy Estadio Nemesio Díez. Mundialowe występy gwiazd światowych boisk, takich jak Pelé, Franz Beckenbauer, Bobby Charlton, Teófilo Cubillas, Luigi Riva i Ladislao Mazurkiewicz, spowodowały zainteresowanie futbolem kolejnych setek tysięcy Meksykanów.

Bezpośrednio przez mistrzostwami rozegrano krótki, półroczny sezon o nazwie México '70, w którym po raz pierwszy zastosowano fazę play-off, znaną potocznie pod nazwą Liguilla, dzięki czemu Primera División stała się rozgrywkami o charakterze ligowo–pucharowym[8]. Tym samym od 1970 roku aż do dnia dzisiejszego mistrzem Meksyku nie zostaje drużyna z największą liczbą punktów, lecz zwycięzca dwumeczu finałowego ligowej fazy play-off, do której kwalifikują się najlepsze kluby regularnego sezonu. Spowodowało to znaczne wyrównanie poziomu ligi – mało której drużynie udało się zdominować rozgrywki na więcej niż sezon, choć zdarzały się wyjątki, takie jak Cruz Azul w latach 1970–1974 (cztery mistrzostwa), Club América w latach 1983–1989 (pięć mistrzostw) albo Club Necaxa w latach 1994–1996 (dwa mistrzostwa i wicemistrzostwo)[9].

Począwszy od lat 80. poziom ligi meksykańskiej zaczął systematycznie wzrastać – dzięki zainwestowaniu dużych pieniędzy w ligowe zespoły przez zamożne przedsiębiorstwa stało się możliwe sprowadzanie do rozgrywek wysokiej jakości obcokrajowców z lig południowoamerykańskich, głównie z Argentyny, ale także z Urugwaju, Chile, Paragwaju czy Kolumbii. Równocześnie postawiono na szkolenie własnej młodzieży, co zaowocowało poprawą wyników reprezentacji Meksyku, która począwszy od 1986 roku regularnie wychodziła z grupy na mistrzostwach świata. W 1991 roku dokonano kolejnej reformy Primera División – do drugiej ligi nie spadał już ostatni klub w tabeli regularnego sezonu, lecz drużyna, która uzbierała najmniejszą średnią punktów na mecz w ciągu ostatnich trzech lat. System ten jest określany jako Porcentaje. Meksykańskie zespoły, oprócz dominacji w Pucharze Mistrzów CONCACAF, trzykrotnie wygrały w tamtym okresie prestiżowe trofeum Copa Interamericana, przyznawane za zwycięstwo z triumfatorem południowoamerykańskiego Copa Libertadores – dwa razy uczynił to Club América, zaś raz Pumas UNAM. Ponadto w 1986 roku Meksyk ponownie zorganizował Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej[9].

1996–2012: wprowadzenie półrocznych sezonów[edytuj]

Oswaldo Sánchez, rekordzista pod względem występów w lidze

W 1996 roku miała miejsce kolejna fundamentalna reforma ligi na wzór argentyńskiej Primera División – od tego czasu zamiast rocznych sezonów są rozgrywane krótkie, półroczne sezony – jesienny i wiosenny. W latach 1996–2002 jesienne sezony nosiły nazwę Invierno, a wiosenne Verano, zaś od 2002 roku wyróżniamy jesienny sezon Apertura i wiosenny Clausura. Pierwszym klubem, który zdołał w takim formacie rozgrywek obronić tytuł mistrzowski, był Pumas UNAM, który w 2004 roku został mistrzem Meksyku zarówno w sezonie Clausura, jak i Apertura. Przez ostatnie szesnaście lat istnienia ligi pod nazwą Primera División mocną pozycję wywalczyły sobie zwłaszcza dwa kluby, nie odnoszące do tej pory tylu sukcesów – Deportivo Toluca (w latach 1996–2012 siedem tytułów mistrzowskich i trzy wicemistrzowskie) oraz CF Pachuca (w tym samym okresie pięć mistrzostw i dwa wicemistrzostwa). Czołowymi klubami meksykańskimi stały się także mające swoją siedzibę na północy kraju Santos Laguna (cztery mistrzostwa, cztery wicemistrzostwa), CF Monterrey (trzy mistrzostwa, trzy wicemistrzostwa) i Tigres UANL (mistrzostwo, dwa wicemistrzostwa)[9].

Od 2000 roku meksykańskie kluby zostały dopuszczone do udziału w najbardziej prestiżowych rozgrywkach południowoamerykańskiego kontynentu – Copa Libertadores, zaś w latach 2005–2008 także w Copa Sudamericana. Od 2006 roku niemal co roku biorą także udział w Klubowych Mistrzostwach Świata poprzez regularne zwycięstwa w rozgrywkach Ligi Mistrzów CONCACAF. W latach 2002 i 2006–2008 meksykańska Primera División znajdowała się według IFFHS w pierwszej dziesiątce najlepszych lig świata[3].

od 2012: rebranding rozgrywek, powstanie Liga MX[edytuj]

W czerwcu 2012 przeprowadzono rebranding ligi meksykańskiej – format rozgrywek pozostał taki sam, zmieniając jednocześnie nazwę ligi z Primera División na Liga MX (równocześnie druga liga zmieniła nazwę z Liga de Ascenso na Ascenso MX i wznowiono rozgrywki o puchar Meksyku pod nazwą Copa MX)[15]. Równocześnie Meksykański Związek Piłki Nożnej przestał być formalnym organizatorem rozgrywek[16]. Rok później ogłoszono natomiast podpisanie umowy z największą w kraju instytucją finansową BBVA Bancomer, opiewającej na 25 milionów dolarów, na mocy której liga zmieniła oficjalną nazwę na Liga Bancomer MX[17].

Triumfatorzy[edytuj]

Sezon Mistrz Finał Wicemistrz Król strzelców Trener mistrza
Zawodnik Klub Gole Trener Klub
1943/1944 Asturias (1) brak España Hiszpania Isidro Lángara España 27 Austria Ernst Pauler Asturias
1944/1945 España (1) brak Puebla Argentyna Roberto Aballay Asturias 40 Kostaryka Rodolfo Muñoz España
1945/1946 Veracruz (1) brak Atlante Hiszpania Isidro Lángara (2) España 40 Argentyna Enrique Palomini Veracruz
1946/1947 Atlante (1) brak León Meksyk Adalberto López León 33 Węgry Luis Grocz Atlante
1947/1948 León (1) brak Oro Meksyk Adalberto López (2) León 36 Argentyna José María Casullo León
1948/1949 León (2) brak Atlas Meksyk Adalberto López (3) León 28 Argentyna José María Casullo (2) León
1949/1950 Veracruz (2) brak Atlante Peru Julio Ayllón Veracruz 30 Hiszpania Juan Luque de Serrallonga Veracruz
1950/1951 Atlas (1) brak Atlante Meksyk Horacio Casarín Necaxa 17 Argentyna Eduardo Valdatti Atlas
1951/1952 León (3) brak Guadalajara Meksyk Adalberto López (4) Oro 16 Hiszpania Antonio López Herranz León
1952/1953 Tampico (1) brak Zacatepec Kostaryka Tulio Quiñones Necaxa 14 Hiszpania Joaquín Urquiaga Tampico
1953/1954 Marte (1) brak Oro Argentyna Juan Carlos Carrera Oro 21 Meksyk Ignacio Trelles Marte
Meksyk Adalberto López (5) Guadalajara
Urugwaj Julio María Palleiro Necaxa
1954/1955 Zacatepec (1) brak Guadalajara Urugwaj Julio María Palleiro (2) Necaxa 19 Meksyk Ignacio Trelles (2) Zacatepec
1955/1956 León (4) brak Oro Meksyk Héctor Hernández Oro 25 Hiszpania Antonio López Herranz (2) León
1956/1957 Guadalajara (1) brak Toluca Meksyk Crescencio Gutiérrez Guadalajara 19 Urugwaj Donald Ross Guadalajara
1957/1958 Zacatepec (2) brak Toluca Argentyna Carlos Lara Zacatepec 19 Meksyk Ignacio Trelles (3) Zacatepec
1958/1959 Guadalajara (2) brak León Meksyk Eduardo González Palmer América 25 Węgry Árpád Fekete Guadalajara
1959/1960 Guadalajara (3) brak América Argentyna Roberto Rolando Tampico 22 Węgry Árpád Fekete (2) Guadalajara
1960/1961 Guadalajara (4) brak Oro Argentyna Carlos Lara (2) Zacatepec 22 Meksyk Javier de la Torre Guadalajara
1961/1962 Guadalajara (5) brak América Meksyk Salvador Reyes Guadalajara 21 Meksyk Javier de la Torre (2) Guadalajara
Argentyna Carlos Lara (3) Zacatepec
1962/1963 Oro (1) brak Guadalajara Brazylia Amaury Epaminondas Oro 19 Węgierska Republika Ludowa (1949–1989) Árpád Fekete (3) Oro
1963/1964 Guadalajara (6) brak América Argentyna Alberto Etcheverry Pumas UNAM 20 Meksyk Javier de la Torre (3) Guadalajara
1964/1965 Guadalajara (7) brak Oro Brazylia Amaury Epaminondas (2) Oro 21 Meksyk Javier de la Torre (4) Guadalajara
1965/1966 América (1) brak Atlas Brazylia Zague América 20 Argentyna Roberto Scarone América
1966/1967 Toluca (1) brak América Brazylia Amaury Epaminondas (3) Toluca 21 Meksyk Ignacio Trelles (4) Toluca
1967/1968 Toluca (2) brak Pumas UNAM Meksyk Bernardo Hernández Atlante 19 Meksyk Ignacio Trelles (5) Toluca
1968/1969 Cruz Azul (1) brak Guadalajara Meksyk Luis Estrada León 24 Meksyk Raúl Cárdenas Cruz Azul
1969/1970 Guadalajara (8) brak Cruz Azul Meksyk Vicente Pereda Toluca 20 Meksyk Javier de la Torre (5) Guadalajara
México '70 Cruz Azul (2) brak Guadalajara Meksyk Sergio Anaya León 16 Meksyk Raúl Cárdenas (2) Cruz Azul
1970/1971 América (2) 0–0 Toluca Meksyk Enrique Borja América 20 Meksyk José Antonio Roca América
2–0
1971/1972 Cruz Azul (3) 4–1 América Meksyk Enrique Borja (2) América 26 Meksyk Raúl Cárdenas (3) Cruz Azul
1972/1973 Cruz Azul (4) 1–1 León Meksyk Enrique Borja (3) América 24 Meksyk Raúl Cárdenas (4) Cruz Azul
0–0
2–1 (pd)
1973/1974 Cruz Azul (5) 1–2 Atlético Español Chile Osvaldo Castro América 26 Meksyk Raúl Cárdenas (5) Cruz Azul
3–0
1974/1975 Toluca (3) brak León Meksyk Horacio López Salgado Cruz Azul 25 Urugwaj Ricardo de León Toluca
1975/1976 América (3) 3–0 U de Guadalajara Brazylia Cabinho Pumas UNAM 29 Meksyk Raúl Cárdenas (6) América
1–0
1976/1977 Pumas UNAM (1) 0–0 U de Guadalajara Brazylia Cabinho (2) Pumas UNAM 34 Węgry György Marik Pumas UNAM
1–0
1977/1978 Tigres UANL (1) 2–0 Pumas UNAM Brazylia Cabinho (3) Pumas UNAM 33 Urugwaj Carlos Miloc Tigres UANL
1–1
1978/1979 Cruz Azul (6) 0–0 Pumas UNAM Brazylia Cabinho (4) Pumas UNAM 26 Meksyk Ignacio Trelles (6) Cruz Azul
2–0 Meksyk Hugo Sánchez Pumas UNAM
1979/1980 Cruz Azul (7) 1–0 Tigres UANL Brazylia Cabinho (5) Atlante 30 Meksyk Ignacio Trelles (7) Cruz Azul
3–3
1980/1981 Pumas UNAM (2) 0–1 Cruz Azul Brazylia Cabinho (6) Atlante 29 Serbia Bora Milutinović Pumas UNAM
4–1
1981/1982 Tigres UANL (2) 2–1 Atlante Brazylia Cabinho (7) Atlante 32 Urugwaj Carlos Miloc (2) Tigres UANL
0–1 (3–1 k)
1982/1983 Puebla (1) 1–2 Guadalajara Argentyna Norberto Outes América 22 Meksyk Manuel Lapuente Puebla
1–0 (7–6 k)
1983/1984 América (4) 2–2 Guadalajara Argentyna Norberto Outes (2) Necaxa 28 Chile Carlos Reinoso América
3–1
1984/1985 América (5) 1–1 Pumas UNAM Brazylia Cabinho (8) León 23 Argentyna Miguel Ángel López América
0–0
3–1
Prode '85 América (6) 1–4 Tampico Meksyk Sergio Lira Tampico 10 Argentyna Miguel Ángel López (2) América
4–0 (pd)
México '86 Monterrey (1) 1–2 Tampico Meksyk Francisco Javier Cruz Monterrey
14
Meksyk Francisco Avilán Monterrey
2–0 (pd)
Meksyk Sergio Lira (2) Tampico
1986/1987 Guadalajara (9)
1–2
Cruz Azul Urugwaj José Zalazar Tecos UAG
23
Meksyk Alberto Guerra Guadalajara
3–0
1987/1988 América (7)
0–1
Pumas UNAM Meksyk Luis Flores Pumas UNAM
24
Brazylia Jorge Vieira América
4–1
1988/1989 América (8)
3–2
Cruz Azul Meksyk Sergio Lira (3) Tampico
29
Brazylia Jorge Vieira (2) América
2–2
1989/1990 Puebla (2)
2–1
U de Guadalajara Argentyna Jorge Comas Veracruz
26
Meksyk Manuel Lapuente (2) Puebla
4–3
1990/1991 Pumas UNAM (3)
2–3
América Meksyk Luis García Postigo Pumas UNAM
26
Meksyk Miguel Mejía Barón Pumas UNAM
1–0
1991/1992 León (5)
0–0
Puebla Meksyk Luis García Postigo (2) Pumas UNAM
24
Meksyk Víctor Manuel Vucetich León
2–0 (pd)
1992/1993 Atlante (2)
1–0
Monterrey Chile Ivo Basay Necaxa
27
Argentyna Ricardo La Volpe Atlante
3–0
1993/1994 Tecos UAG (1)
0–1
Santos Laguna Meksyk Carlos Hermosillo Cruz Azul
27
Meksyk Víctor Manuel Vucetich (2) Tecos UAG
2–0 (pd)
1994/1995 Necaxa (1)
1–1
Cruz Azul Meksyk Carlos Hermosillo (2) Cruz Azul
35
Meksyk Manuel Lapuente (3) Necaxa
2–0
1995/1996 Necaxa (2)
1–1
Celaya Meksyk Carlos Hermosillo (3) Cruz Azul
26
Meksyk Manuel Lapuente (4) Necaxa
0–0
Invierno 1996 Santos Laguna (1)
0–1
Necaxa Hiszpania Carlos Muñoz Cobo Puebla
15
Meksyk Alfredo Tena Santos Laguna
4–2
Verano 1997 Guadalajara (10) 1–1 Toros Neza Argentyna Gabriel Caballero Santos Laguna
12
Brazylia Ricardo Ferretti Guadalajara
6–1 Argentyna Lorenzo Sáez Pachuca
Invierno 1997 Cruz Azul (8) 1–0 León Meksyk Luis García Postigo (3) Atlante
12
Meksyk Luis Fernando Tena Cruz Azul
1–1 (pd)
Verano 1998 Toluca (4) 1–2 Necaxa Paragwaj José Cardozo Toluca 13 Meksyk Enrique Meza Toluca
5–2
Invierno 1998 Necaxa (3) 0–0 Guadalajara Meksyk Cuauhtémoc Blanco América
16
Meksyk Raúl Arias Necaxa
2–0
Verano 1999 Toluca (5) 3–3 Atlas Paragwaj José Cardozo (2) Toluca 15 Meksyk Enrique Meza (2) Toluca
2–2 (5–4 k)
Invierno 1999 Pachuca (1) 2–2 Cruz Azul Meksyk Jesús Olalde Pumas UNAM 15 Meksyk Javier Aguirre Pachuca
1–0 (pd)
Verano 2000 Toluca (6) 2–0 Santos Laguna Urugwaj Sebastián Abreu Tecos UAG 14 Meksyk Enrique Meza (3) Toluca
5–1 Meksyk Everaldo Begines León
Ekwador Agustín Delgado Necaxa
Invierno 2000 Morelia (1)
3–1
Toluca Meksyk Jared Borgetti Santos Laguna
17
Meksyk Luis Fernando Tena (2) Morelia
0–2 (5–4 k)
Verano 2001 Santos Laguna (2)
1–2
Pachuca Meksyk Jared Borgetti (2) Santos Laguna
13
Meksyk Fernando Quirarte Santos Laguna
3–1
Invierno 2001 Pachuca (2)
2–0
Tigres UANL Urugwaj Martín Rodríguez Irapuato
12
Meksyk Alfredo Tena (2) Pachuca
1–1
Verano 2002 América (9)
0–2
Necaxa Urugwaj Sebastián Abreu (2) Cruz Azul
19
Meksyk Manuel Lapuente (5) América
3–0 (pd)
Apertura 2002 Toluca (7)
0–1
Morelia Paragwaj José Cardozo (3) Toluca
29
Argentyna Alberto Jorge Toluca
4–1
Clausura 2003 Monterrey (2)
3–1
Morelia Paragwaj José Cardozo (4) Toluca
21
Argentyna Daniel Passarella Monterrey
0–0
Apertura 2003 Pachuca (3)
3–1
Tigres UANL Kolumbia Luis Gabriel Rey Atlante
15
Meksyk Víctor Manuel Vucetich (3) Pachuca
0–1
Clausura 2004 Pumas UNAM (4)
1–1
Guadalajara Argentyna Bruno Marioni Pumas UNAM
16
Meksyk Hugo Sánchez Pumas UNAM
0–0 (5–4 k)
Argentyna Andrés Silvera Tigres UANL
Apertura 2004 Pumas UNAM (5)
2–1
Monterrey Argentyna Guillermo Franco Monterrey
15
Meksyk Hugo Sánchez (2) Pumas UNAM
1–0
Clausura 2005 América (10)
1–1
Tecos UAG Argentyna Vicente Matías Vuoso Santos Laguna
15
Meksyk Mario Carrillo América
6–3
Apertura 2005 Toluca (8)
3–3
Monterrey Urugwaj Sebastián Abreu (3) Dorados
11
Argentyna Américo Gallego Toluca
Brazylia Kléber Boas América
3–0
Argentyna Walter Gaitán Tigres UANL
Argentyna Vicente Matías Vuoso (2) Santos Laguna
Clausura 2006 Pachuca (4)
0–0
San Luis Urugwaj Sebastián Abreu (4) Dorados
11
Meksyk José Luis Trejo Pachuca
1–0
Paragwaj Salvador Cabañas Chiapas
Apertura 2006 Guadalajara (11)
1–1
Toluca Argentyna Bruno Marioni (2) Toluca
11
Meksyk José Manuel de la Torre Guadalajara
2–1
Clausura 2007 Pachuca (5)
2–1
América Meksyk Omar Bravo Guadalajara
11
Meksyk Enrique Meza (4) Pachuca
1–1
Apertura 2007 Atlante (3)
0–0
Pumas UNAM Argentyna Alfredo Moreno San Luis
18
Meksyk José Guadalupe Cruz Atlante
2–1
Clausura 2008 Santos Laguna (3)
2–1
Cruz Azul Chile Humberto Suazo Monterrey
13
Meksyk Daniel Guzmán Santos Laguna
1–1
Apertura 2008 Toluca (9)
2–0
Cruz Azul Chile Héctor Mancilla Toluca
11
Meksyk José Manuel de la Torre (2) Toluca
0–2 (7–6 k)
Clausura 2009 Pumas UNAM (6)
1–0
Pachuca Chile Héctor Mancilla (2) Toluca
14
Brazylia Ricardo Ferretti (2) Pumas UNAM
2–2 (pd)
Apertura 2009 Monterrey (3)
4–3
Cruz Azul Argentyna Emanuel Villa Cruz Azul
17
Meksyk Víctor Manuel Vucetich (4) Monterrey
2–1
Bicentenario 2010 Toluca (10)
2–2
Santos Laguna Peru Johan Fano Atlante
10
Meksyk José Manuel de la Torre (3) Toluca
0–0 (4–3 k)
Stany Zjednoczone Hérculez Gómez Puebla
Meksyk Javier Hernández Guadalajara
Apertura 2010 Monterrey (4)
2–3
Santos Laguna Ekwador Christian Benítez Santos Laguna
14
Meksyk Víctor Manuel Vucetich (5) Monterrey
3–0
Clausura 2011 Pumas UNAM (7)
1–1
Morelia Meksyk Ángel Reyna América
13
Meksyk Guillermo Vázquez Pumas UNAM
2–1
Apertura 2011 Tigres UANL (3)
1–0
Santos Laguna Urugwaj Iván Alonso Toluca
11
Brazylia Ricardo Ferretti (3) Tigres UANL
3–1
Clausura 2012 Santos Laguna (4)
1–1
Monterrey Urugwaj Iván Alonso (2) Toluca
14
Meksyk Benjamín Galindo Santos Laguna
2–1
Ekwador Christian Benítez (2) América
Apertura 2012 Tijuana (1)
2–1
Toluca Ekwador Christian Benítez (3) América
11
Argentyna Antonio Mohamed Tijuana
2–0
Chile Esteban Paredes Atlante
Clausura 2013 América (11)
0–1
Cruz Azul Ekwador Christian Benítez (4) América
12
Meksyk Miguel Herrera América
2–1 (4–2 k)
Apertura 2013 León (6)
2–0
América Paragwaj Pablo Velázquez Toluca
12
Urugwaj Gustavo Matosas León
3–1
Clausura 2014 León (7)
2–3
Pachuca Ekwador Enner Valencia Pachuca
12
Urugwaj Gustavo Matosas (2) León
2–0 (pd)
Apertura 2014 América (12)
0–1
Tigres UANL Argentyna Mauro Boselli León
12
Argentyna Antonio Mohamed (2) América
3–0
Brazylia Camilo Sanvezzo Querétaro
Clausura 2015 Santos Laguna (5)
5–0
Querétaro Kolumbia Dorlan Pabón Monterrey
10
Portugalia Pedro Caixinha Santos Laguna
0–3
Apertura 2015 Tigres UANL (4)
3–0
Pumas UNAM Argentyna Mauro Boselli (2) León
13
Brazylia Ricardo Ferretti (4) Tigres UANL
1–4 (4–2 k)
Argentyna Emanuel Villa (2) Querétaro
Clausura 2016 Pachuca (6)
1–0
Monterrey Francja André-Pierre Gignac Tigres UANL
13
Urugwaj Diego Alonso Pachuca
1–1
Apertura 2016 Tigres UANL (5)
1–1
América Kolumbia Dayro Moreno Tijuana
11
Brazylia Ricardo Ferretti (5) Tigres UANL
1–1 (3–0 k)
Peru Raúl Ruidíaz Morelia
Clausura 2017 Guadalajara (12)
2–2
Tigres UANL Peru Raúl Ruidíaz (2) Morelia
9
Argentyna Matías Almeyda Guadalajara
2–1

Legenda:

  • pd – po dogrywce
  • k – seria rzutów karnych

W kolumnie „mistrz” w nawiasie podano, który w swojej historii tytuł mistrzowski zdobył dany klub.
W kolumnie „zawodnik” w nawiasie podano, który w swojej karierze tytuł króla strzelców zdobył piłkarz.
W kolumnie „trener” w nawiasie podano, który w swojej karierze tytuł mistrza zdobył trener.
Brak nawiasu w kolumnach „zawodnik” lub „trener” oznacza pierwszy tytuł.

Klasyfikacja medalowa[edytuj]

# Klub Tytuły Tytuły (lata)
Simple gold cup.svg Simple silver cup.svg Mistrzostwa (lata) Wicemistrzostwa (lata)
1. Guadalajara 12 9 1957 1959 1960 1961 1962 1964 1965 1970 1952 1955 1963 1969 M1970 1983 1984 I1998
1987 V1997 A2006 C2017 C2004
América 12 9 1966 1971 1976 1984 1985 P1985 1988 1989 1960 1962 1964 1967 1972 1991 C2007 A2013
V2002 C2005 C2013 A2014 A2016
3. Toluca 10 6 1967 1968 1975 V1998 V1999 V2000 A2002 A2005 1957 1958 1971 I2000 A2006 A2012
A2008 B2010
4. Cruz Azul 8 10 1969 M1970 1972 1973 1974 1979 1980 I1997 1970 1981 1987 1989 1995 I1999 C2008 A2008
A2009 C2013
5. Pumas UNAM 7 7 1977 1981 1991 C2004 A2004 C2009 C2011 1968 1978 1979 1985 1988 A2007 A2015
6. León 7 5 1948 1949 1952 1956 1992 A2013 C2014 1947 1959 1973 1975 I1997
7. Pachuca 6 3 I1999 I2001 A2003 C2006 C2007 C2016 V2001 C2009 C2014
8. Tigres UANL 5 5 1978 1982 A2011 A2015 A2016 1980 I2001 A2003 A2014 C2017
Santos Laguna 5 5 I1996 V2001 C2008 C2012 C2015 1994 V2000 B2010 A2010 A2011
10. Monterrey 4 5 M1986 C2003 A2009 A2010 1993 A2004 A2005 C2012 C2016
11. Atlante 3 4 1947 1993 A2007 1946 1950 1951 1982
12. Necaxa 3 3 1995 1996 I1998 I1996 V1998 V2002
13. Puebla 2 2 1983 1990 1945 1992
14. Zacatepec 2 1 1955 1958 1953
15. Veracruz 2 0 1946 1950
16. Oro 1 5 1963 1948 1954 1956 1961 1965
17. Atlas 1 3 1951 1949 1966 V1999
Morelia 1 3 I2000 A2002 C2003 C2011
19. Tampico 1 2 1953 P1985 M1986
20. España 1 1 1945 1944
Tecos UAG 1 1 1994 C2005
22. Asturias 1 0 1944
Marte 1 0 1954
Tijuana 1 0 A2012
25. U de Guadalajara 0 3 1976 1977 1990
26. Atlético Español 0 1 1974
Celaya 0 1 1996
Toros Neza 0 1 V1997
San Luis 0 1 C2006
Querétaro 0 1 C2015

Pogrubioną czcionką zaznaczono kluby, które aktualnie występują w lidze.

Rekordy indywidualne[edytuj]

Najwięcej występów[edytuj]

# Zawodnik Narodowość Lata Mecze Kluby
1. Oswaldo Sánchez  Meksyk 1993–2014 725 Santos Laguna (296), Guadalajara (272), Atlas (81), América (76)
2. Óscar Pérez  Meksyk 1993– 722 Cruz Azul (416), Pachuca (150), San Luis (62), Necaxa (34), Tigres UANL (30), Chiapas (30)
3. Benjamín Galindo  Meksyk 1979–2001 697 Guadalajara (296), Tampico (208), Santos Laguna (101), Cruz Azul (72), Pachuca (20)
4. Juan Pablo Rodríguez  Meksyk 1997– 669 Santos Laguna (292), Atlas (204), Tecos UAG (107), Morelia (53), Guadalajara (13)
5. Ruiz, RodrigoRodrigo Ruiz  Chile 1994–2012 638 Santos Laguna (294), Toros Neza (132), Tecos UAG (130), Puebla (65), Veracruz (17)
6. Adolfo Ríos  Meksyk 1985–2004 635 Veracruz (247), Pumas UNAM (176), América (141), Necaxa (71)
7. Miguel España  Meksyk 1983–2003 631 Pumas UNAM (410), Santos Laguna (187), Tigres UANL (34)
8. Sosa, AlfonsoAlfonso Sosa  Meksyk 1985–2004 610 UdeG (226), Pachuca (138), Puebla (73), León (71), Cruz Azul (36), Monterrey (34), Querétaro (32)
9. Cristóbal Ortega  Meksyk 1974–1992 608 América
Sinha  Meksyk 1999–2017 Toluca (543), Querétaro (48), Monterrey (17)
11. Israel López  Meksyk 1993–2012 607 Pumas UNAM (238), Toluca (221), Cruz Azul (67), Guadalajara (35), Querétaro (18), Tecos UAG (17), Necaxa (11)
12. Carlos Morales  Meksyk 1998– 582 Morelia (321), Santos Laguna (86), Toluca (72), Tigres UANL (61), Tecos UAG (34), Pachuca (8)
13. Zague  Meksyk 1985–2003 577 América (401), Necaxa (104), Atlante (72)
14. Lira, SergioSergio Lira  Meksyk 1978–1996 564 Tampico (327), Puebla (91), Tigres UANL (67), Oaxtepec (57), Atlante (22)
15. Ordiales, JaimeJaime Ordiales  Meksyk 1982–2003 563 León (139), Guadalajara (101), Tecos UAG (74), Necaxa (57), Cruz Azul (53), Deportivo Neza (52), Toluca (41), Puebla (23), La Piedad (18), Pachuca (5)
16. Hermosillo, CarlosCarlos Hermosillo  Meksyk 1984–2001 555 Cruz Azul (239), América (198), Monterrey (36), Guadalajara (36), Necaxa (30), Atlante (16)
17. Luna, BraulioBraulio Luna  Meksyk 1994–2012 553 San Luis (124), América (116), Pumas UNAM (108), Necaxa (85), Veracruz (64), Tecos UAG (30), Pachuca (26)
18. Larios, PabloPablo Larios  Meksyk 1980–1998 545 Puebla (198), Cruz Azul (138), Toros Neza (127), Zacatepec (82)
19. Navarro, NicolásNicolás Navarro  Meksyk 1983–2003 538 Necaxa (505), Pachuca (23), Cruz Azul (10)
20. García Aspe, AlbertoAlberto García Aspe  Meksyk 1984–2002 534 Necaxa (202), Pumas UNAM (172), Puebla (97), América (63)

Stan na 1 lipca 2017.
Pogrubioną czcionką zaznaczono piłkarzy, którzy aktualnie występują w lidze.

Najwięcej goli[edytuj]

# Zawodnik Narodowość Lata Gole Kluby
1. Cabinho  Brazylia 1974–1988 312 Pumas UNAM (151), Atlante (108), León (44), Tigres UANL (9)
2. Hermosillo, CarlosCarlos Hermosillo  Meksyk 1983–2001 294 Cruz Azul (169), América (78), Monterrey (20), Necaxa (13), Atlante (7), Guadalajara (7)
3. Borgetti, JaredJared Borgetti  Meksyk 1994–2010 252 Santos Laguna (189), Atlas (21), Monterrey (10), Dorados (8), Pachuca (8), Cruz Azul (7), Puebla (5), Morelia (4)
4. José Cardozo  Paragwaj 1995–2005 249 Toluca
5. Horacio Casarín  Meksyk 1936–1957 238 Atlante (107), Necaxa (70), Zacatepec (24), España (21), América (13), Monterrey (3)
6. Castro, OsvaldoOsvaldo Castro  Chile 1972–1984 214 Jalisco (91), América (45), Deportivo Neza (45), Atlético Potosino (24), Pumas UNAM (9)
7. Zague  Meksyk 1985–2003 209 América (162), Atlante (24), Necaxa (23)
8. Adalberto López  Meksyk 1941–1954 201 León (126), Oro (27), Guadalajara (24), Atlas (14), Atlante (10)
9. Perucci, Carlos EloirCarlos Eloir Perucci  Brazylia 1972–1984 197 Atlético Español (86), Laguna (64), Cruz Azul (47)
10. Lira, SergioSergio Lira  Meksyk 1978–1996 190 Tampico (138), Oaxtepec (20), Tigres UANL (18), Puebla (13), Atlante (2)
11. Ricardo Peláez  Meksyk 1985–2000 187 Necaxa (138), América (33), Guadalajara (16)
12. Ferretti, RicardoRicardo Ferretti  Brazylia 1977–1991 182 Pumas UNAM (116), Toluca (43), Monterrey (9), Atlas (8), Deportivo Neza (6)
13. Horacio López Salgado  Meksyk 1967–1983 172 Cruz Azul (133), América (39)
14. Ricardo Brandón  Urugwaj 1971–1983 169 Atlético Español (55), Veracruz (45), Toluca (33), Atlético Potosino (15), Atletas Campesinos (12), Oaxtepec (9)
15. Borja, EnriqueEnrique Borja  Meksyk 1964–1977 168 América (99), Pumas UNAM (69)
16. Daniel Guzmán  Meksyk 1984–1998 159 UdeG (53), Atlante (41), Guadalajara (19), Santos Laguna (18), Atlas (16), Puebla (12)
17. Luis García  Meksyk 1987–2000 158 Pumas UNAM (76), América (39), Guadalajara (20), Atlante (14), Morelia (9)
18. Rey, Luis GabrielLuis Gabriel Rey  Kolumbia 2003–2017 156 Atlante (53), Morelia (43), Chiapas (33), Puebla (12), América (10), Pachuca (5)
19. Bravo, OmarOmar Bravo  Meksyk 2001–2016 151 Guadalajara (132), Atlas (13), Cruz Azul (6)
García Aspe, AlbertoAlberto García Aspe  Meksyk 1984–2002 Necaxa (70), Pumas UNAM (41), Puebla (29), América (11)
Peralta, OribeOribe Peralta  Meksyk 2003– Santos Laguna (82), América (46), Chiapas (12), Monterrey (11)

Stan na 1 lipca 2017.
Pogrubioną czcionką zaznaczono piłkarzy, którzy aktualnie występują w lidze.

Przypisy

  1. Mexico's Clásico de Clásicos (ang.). FIFA. [dostęp 3 października 2014].
  2. RÉCORD reúne las 100 leyendas de los '4 grandes' del futbol mexicano (hiszp.). Récord, 9 listopada 2011. [dostęp 3 października 2014].
  3. a b Robert Ley: THE STRONGEST NATIONAL LEAGUE IN THE WORLD 2016 : SPAIN SINCE 2010 ! (ang.). IFFHS, 5 kwietnia 2017. [dostęp 21 sierpnia 2017].
  4. MLS rompe récord de asistencia, pero no supera a Liga MX (hiszp.). Récord, 27 października 2015. [dostęp 28 października 2015].
  5. a b Mexican football medal (ang.). BBC. [dostęp 20 października 2014].
  6. a b c d Jesús Mejía Cruz: El primer campeón, a 110 años (hiszp.). El Mundo de Orizaba, 2 lutego 2013. [dostęp 20 października 2014].
  7. a b Óscar Hernández Vázquez: Cuna del futbol mexicano, una lucha desigual (hiszp.). Kaja Negra, 15 kwietnia 2010. [dostęp 20 października 2014].
  8. a b c d e f g Conoce la Historia del Fútbol en México (hiszp.). Taringa. [dostęp 20 października 2014].
  9. a b c d e f g h i j k l m n HISTORIA DE LA LIGA MX (hiszp.). Liga MX, 16 lipca 2012. [dostęp 20 października 2014].
  10. a b Héctor Villa Martínez: Mexico - List of Champions (ang.). RSSSF. [dostęp 20 października 2014].
  11. Carlos Calderón: Entre balones y fusiles: ¡Viva la Revolución! (hiszp.). MedioTiempo, 26 listopada 2011. [dostęp 20 października 2014].
  12. Historia de la Federación Mexicana del Fútbol (hiszp.). FMF. [dostęp 20 października 2014].
  13. a b c Macario Reyes Padilla, José de Jesus Mora Rivera, Hans Schöggl: México - List of Final Tables (ang.). RSSSF. [dostęp 20 października 2014].
  14. Erik Francisco Lugo, Emmanuel Castro Serna, Juan Pablo Andrés: Mexico - List of Topscorers (ang.). RSSSF. [dostęp 20 października 2014].
  15. Nace la Liga MX, regresa Torneo de Copa (hiszp.). Televisa Deportes, 4 czerwca 2012. [dostęp 20 października 2014].
  16. Jonathan Collazo: Andrés Fassi sugiere en Argentina 'mexicanizar' su liga (hiszp.). MedioTiempo, 2 lutego 2017. [dostęp 2 lutego 2017].
  17. Ivan Pérez: BBVA va por la Liga MX; paga 25 mdd (hiszp.). El Economista, 11 czerwca 2013. [dostęp 20 października 2014].

Linki zewnętrzne[edytuj]