Proceratozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Proceratozaur
Proceratosaurus
von Huene, 1926
Proceratozaur
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd teropody
Infrarząd tetanury
(bez rangi) celurozaury
Nadrodzina  ?tyranozauroidy
Rodzina Proceratosauridae
Rodzaj proceratozaur
Gatunki

Proceratozaur (Proceratosaurus) – rodzaj niewielkiego teropoda żyjącego w środkowej jurze na obecnych terenach Wielkiej Brytanii. Początkowo uznany został za przodka ceratozaura z powodu niewielkiego grzebienia znajdującego się z przodu pyska tego zwierzęcia, stąd też pochodzi nazwa Proceratosaurus, oznaczająca "przed ceratozaurem". Dzisiaj jednak uważa się go za celurozaura[1], najprawdopodobniej należącego do tyranozauroidów[2][3]. Proceratosaurus był niewielkim i smukłym drapieżnikiem. Jego czaszka mierzyła 28–30 cm długości, co pozwala oszacować długość całego zwierzęcia na 2,98–3,16 m, a jego masę na 28–36 kg[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Arthur Smith Woodward (1902) opisał szczątki proceratozaura jako należące do nowego gatunku megalozaura, który nazwał Megalosaurus bradleyi. Uznał go za megalozaura, a nie ceratozaura (drugiego „megalozauryda” wspomnianego w tej pracy) z powodu obecności czterech zębów kości przedszczękowej. Friedrich von Huene (1926) stwierdził, że M. bradleyi jest w rzeczywistości bliżej spokrewniony z ceratozaurem niż z megalozaurem i nadał mu nową nazwę rodzajową Proceratosaurus. Jako uzasadnienie swojej tezy wskazał na niewielki leżący w okolicach otworów nosowych grzebień. Równocześnie na podstawie kilku cech zębów wykazał, że nie jest to kolejny gatunek z rodzaju Ceratosaurus, lecz jego przodek. Huene tego samego roku zaliczył również ceratozaura i proceratozaura do rodziny Ceratosauridae, którą zaklasyfikował do celurozaurów. Obecnie Ceratosaurus jest jednak uważany za przedstawiciela grupy Ceratosauria, a nie Coelurosauria. Holtz (2000) wykazał, że proceratozaur jest bardziej bazalny niż ornitolest, choć w późniejszych pracach (Holtz, 2001, Holtz i inni, 2004) sklasyfikował je jako taksony siostrzane. Oliver Rauhut (2003) uznał proceratozaura za najbardziej bazalnego celurozaura[4], jednak Naish (w internecie, 2006) zauważył, że Rauhut w swojej niepublikowanej pracy uważa proceratozaura za bazalnego tyranozauroida. Według opublikowanej w 2010 roku analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez Rauhuta, Angelę Milner i Scotta Moore'a-Faya Proceratosaurus jest bazalnym przedstawicielem tyranozauroidów – dla grupy obejmującej taksony bliżej spokrewnione z nim niż z tyranozaurem, allozaurem, kompsognatem, celurem, ornitomimem lub deinonychem autorzy ukuli nazwę Proceratosauridae. Taksonem siostrzanym proceratozaura i jedynym znanym oprócz niego przedstawicielem tej grupy jest Guanlong, również mający grzebień nosowy[2]. Z kolei opublikowana w tym samym roku analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Jonaha N. Choiniere'a, Jamesa M. Clarka, Catherine A. Forster i Xu Xinga nie potwierdziła jednoznacznie przynależności proceratozaura do Tyrannosauroidea. Z analizy tej wynika, że Proceratosaurus mógł być bazalnym tyranozauroidem, taksonem siostrzanym do rodziny Compsognathidae lub taksonem siostrzanym do kladu Ornithomimosauria; na drzewie konsensusowym wygenerowanym na podstawie 421 najbardziej oszczędnych drzew proceratozaur tworzy nierozwikłaną politomię z rodzajami Tanycolagreus, Xinjiangovenator, Coelurus, Ornitholestes i Zuolong oraz kladami Ornithomimosauria, Tyrannosauroidea, Compsognathidae i Maniraptora[5].

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

Proceratosaurus bradleyi
Autor i rok wydania opisu: Huene, 1926 (wcześniej opisany jako Megalosaurus bradleyi przez Woodwarda w 1910)
Czas występowania: baton (środkowa jura)
Miejsce występowania: Great Oolite, hrabstwo Glouchestershire, Anglia
Materiał kopalny: niekompletna czaszka i żuchwa (BMNH R4860)
Proceratosaurus divesensis
Autor i rok wydania opisu: Walker, 1964 (oryginalnie opisany jako Eustreptospondylus)
Czas występowania: wczesny kelowej (środkowa jura)
Miejsce występowania: Marnes de Dives, Francja
Materiał kopalny: puszka mózgowa, kości czołowe (MNHN 1920-7)
Inne informacje: obecnie opisany jako Piveteausaurus divesensis Taquet & Welles, 1977.

Przypisy

  1. Palmer, D., ed (1999). The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals. London: Marshall Editions. p. 114. ISBN 1-84028-152-9.
  2. 2,0 2,1 2,2 Oliver W. M. Rauhut, Angela C. Milner, Scott Moore-Fay. Cranial osteology and phylogenetic position of the theropod dinosaur Proceratosaurus bradleyi (Woodward, 1910) from the Middle Jurassic of England. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 158 (1), s. 155–195, 2010. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2009.00591.x (ang.). 
  3. Thomas R. Holtz, Jr. A new phylogeny of the carnivorous dinosaurs. „Gaia”. 15, s. 5–61, 1998 (ang.). 
  4. Oliver W. M. Rauhut. The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs. „Special Papers in Palaeontology”. 69, s. 1–213, 2003. DOI: 10.1017/S0016756803248834 (ang.). 
  5. Jonah N. Choiniere, James M. Clark, Catherine A. Forster, Xing Xu. A basal coelurosaur (Dinosauria: Theropoda) from the Late Jurassic (Oxfordian) of the Shishugou Formation in Wucaiwan, People's Republic of China. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 30 (6), s. 1773-1796, 2010. DOI: 10.1080/02724634.2010.520779 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Huene, 1926. On several known and unknown reptiles of the order Saurischia from England and France. Annal and Magazine of Natural History. ser. 9. 17, 473-489.
  • Huene, 1926. The carnivorous Saurischia in the Jura and Cretaceous formations, principally in Europe. Revista del Museo de La Plata. 29, 35-167.
  • Paul, 1988. The small predatory dinosaurs of the mid-Mesozoic: the horned theropods of the Morrison and Great Oolite - Ornitholestes and Proceratosaurus - and the sickle-claw theropods of the Cloverly, Djadokhta and Judith River - Deinonychus, Velociraptor and Saurornitholestes. Hunteria. 2(4), 1-9.
  • Paul, 1988. Predatory Dinosaurs of the World. Simon & Schuster, New York 1-464.
  • Holtz, Molnar and Currie, 2004. Basal Tetanurae. In Weishampel, Dodson and Osmólska (eds.). The Dinosauria (second edition). University of California Press, Berkeley. 71-110.
  • Naish, online 2006. http://darrennaish.blogspot.com/2006/07/war-on-parasites-oviraptorosaurs-eye.html
  • Tyrannosauroidea na Thescelosaurus!
  • Proceratosaurus bradleyi na TheropodDataBase
  • Proceratosaurus divesensis na TheropodDataBase

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]