Protesty w Iranie (2022)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Protesty w Iranie (2022)
Ilustracja
Starcia na bulwarze Keshavarz w Tehranie
Państwo

 Iran

Miejsca wystąpień

Teheran, Saghghez, Sanandadż

Początek wystąpień

16 września 2022 r.

Ofiary śmiertelne

41 osób[1]

Ranni

733 osoby[2]

Przyczyny wystąpień

represje wobec kobiet za niewłaściwy ubiór

Charakter wystąpień

demonstracje, zamieszki

brak współrzędnych

Protesty w Iranie – antyrządowe protesty o charakterze społeczno-obyczajowym w Iranie, rozpoczęte 16 września 2022 r. z powodu śmierci kobiety aresztowanej i pobitej za nieodpowiedni strój.

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

Irańskie ustawodawstwo wymaga od kobiet zakrycia włosów chustą oraz rąk i nóg luźnym ubraniem[3]. Iranki protestowały przeciwko przepisom nakazującym noszenie hidżabów już w latach 1978–1980, jednak spotykały się one z kontrmanifestacjami zwolenników noszenia chust. Nakaz zakrywania włosów został ostatecznie wprowadzony, ale pojęcie nieobyczajnego stroju pozostało płynne[4] i zależało od luźnej interpretacji funkcjonariusza[3]. Pojawienie się patroli policji obyczajowej miało miejsce w 2006 r., ale wówczas budziło opór samych funkcjonariuszy, którzy nie chcieli zajmować się obowiązkami, które ich zdaniem nie powinny znajdować się w gestii policji[5].

W ciągu roku poprzedzającego protesty doszło jednak do zwiększenia jej aktywności, wzrosła także brutalność służb, które uznały walkę z niewłaściwym strojem kobiet za kolejny front walki o utrzymanie społeczeństwa w posłuszeństwie[5]. Miało to związek z pogarszającą się sytuacją gospodarczą kraju i tlącymi się od zamieszek w 2019 r. protestami kolejnych grup społecznych, które były szybko i brutalnie rozpędzane – czasem z użyciem broni palnej[4]. Protesty miały oprócz podłoża ekonomicznego także podłoże antykorupcyjne oraz skierowane przeciw rosnącym represjom[6].

Bezpośrednią przyczyną protestów była śmierć 22-letniej Mahsy Amini[3], aresztowanej 13 września 2022 r.[6] i brutalnie pobitej przez irańską policję obyczajową za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących stroju, gdyż nosiła ona w momencie aresztowania odsłonięte włosy i obcisłe spodnie. W wyniku obrażeń kobieta trafiła do szpitala, gdzie zmarła w piątek 16 września po trzech dniach śpiączki. Oficjalnie jej śmierć według służb porządkowych była skutkiem nagłej niewydolności serca, choć według relacji rodziców kobiety była ona sprawna i nie miała problemów ze zdrowiem[3]. Był to prawdopodobnie pierwszy przypadek pobicia kobiety ze skutkiem śmiertelnym przez policję obyczajową za niewłaściwy strój[4].

Protesty[edytuj | edytuj kod]

Śmierć kobiety wywołała protesty przeciwko brutalności policji i przepisom regulującym strój kobiet; najpierw w Saghghezie, skąd pochodziła zabita. Z czasem protesty zaczęły się w innych częściach kraju[3], obejmując przynajmniej 50 miast[7], przy czym największe zamieszki miały miejsce w Kurdystanie. W ramach protestów irańskie kobiety wychodziły na ulice, paląc hidżaby; miejscami dochodziło też do wymiany ognia między uczestniczkami i siłami bezpieczeństwa. Policja tłumiła protesty używając m.in. ostrej amunicji, amunicji gumowej i gazu łzawiącego, w wyniku czego w dniach 17–18 września w Saghghezie i Sanandadżu 38 osób zostało rannych, zaś 19 września zginęły 3 osoby, 221 zostało rannych, a aresztowania objęły 250. 19 września protesty objęły także studentów i studentki na teherańskich uniwersytetach, podczas których domagano się rzetelnego śledztwa w sprawie śmierci Mahsy Amini oraz likwidacji policji obyczajowej[3]. Podnoszone były także hasła o charakterze antyrządowym, domagając się do obalenia republiki islamskiej[8]. W dniach 20–21 września zginęły kolejne 4 osoby. Władze Iranu sugerują, że za śmierć protestujących odpowiadają wyłącznie uzbrojeni protestujący[7]. 22 września pozarządowa organizacja walcząca o prawa człowieka Iran Human Rights podała że przez działania służb w protestach życie straciło co najmniej 31 osób[9][10].

Część kobiet protestowała także publikując w internecie filmy, na których obcinają włosy lub golą głowę[3], w związku z czym władze ograniczyły dostęp do internetu, blokując aplikację Instagram, działanie aplikacji WhatsApp ograniczając do funkcji przesyłania tekstu i wyłączając sieć w Kurdystanie[7].

Protesty w 2022 r. objęły m.in. Kamyaran i Abdanan w Kurdystanie, ośrodki religijne Meszhed i Kom, stołeczny Teheran, zazwyczaj spokojne Kerman, Raszt i Sari. Były to największe wystąpienia społeczne od czasu protestów w 2019 r., które były spowodowane przez drożejące paliwa[7]. Były to też pierwsze od dawna protesty prowadzone w poprzek podziałów politycznych, kulturowych, religijnych czy etnicznych, choć największe miały miejsce na terenie irańskiego Kurdystanu oraz po raz pierwszy zaczynały się w mniejszych miastach, promieniując na duże ośrodki[4].

W ciągu 10 dni zamieszek oficjalnie zginęło co najmniej 41 osób, zaś zdaniem organizacji praw człowieka liczba zabitych to co najmniej 57 osób, przy czym z upływem czasu protesty stawały się coraz bardziej gwałtowne – służby zaczęły tłumić protesty ostrą amunicją, demonstranci bronić się rzucanymi kamieniami oraz podpalając samochody policyjne i budynki państwowe. Media państwowe doniosły również o serii linczów na duchownych[11].

Pod koniec września z ulic Teheranu zniknęły samochody policji obyczajowej, co jednak nie zahamowało protestów, gdyż zwalniane z aresztu kobiety donosiły o stosowanej na wobec nich przez policję przemocy (biciu, wyzwiskach, groźbach gwałtu, odmawianiu zaspokajania potrzeb fizjologicznych). Przeciwko wykorzystywaniu policji do aresztowania kobiet bez hidżabów wystąpiły również konserwatywne organizacje, m.in. komisja ds. promocji cnoty i zapobiegania występkowi[5].

Reakcje[edytuj | edytuj kod]

  • przebywający na sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ prezydent Iranu Ebrahim Ra'isi zapewnił o rozpoczęciu dochodzenia w sprawie śmierci Mahsy Amini[3]
  • 20 września p.o. Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. praw człowieka Nada Al-Nashif potępiła brutalną reakcję irańskich władz i wezwała do niezależnego śledztwa[8]
  • sekretarz stanu USA Antony Blinken wezwał Iran do zakończenia systematycznego prześladowania kobiet i dopuszczenia pokojowych protestów[12]
  • szef dyplomacji Unii Europejskiej Josep Borrell skrytykował powszechne i nieproporcjonalne użycie siły wobec pokojowych demonstrantów[11]
  • przewodniczący parlamentu Norwegii Masud Gharahkhani wyraził poparcie dla protestujących i zapewnił, że gdyby nie emigracja rodziców, również brałby udział w protestach[11]
  • doradca ds. bezpieczeństwa narodowego USA Jake Sullivan powiedział, że Stany Zjednoczone podjęły kroki, aby ukarać irańską policję obyczajową[11]
  • Irański minister spraw zagranicznych Hosejn Amir Abdollahijan skrytykował też wsparcie USA dla zamieszek[11]
  • protesty solidarności z irańskimi kobietami miały miejsce m.in. w Atenach, Berlinie, Brukseli, Stambule, Madrycie, Nowym Jorku i Paryżu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Thomson Reuters: At least 41 dead as protests rock Iran in week following death of Mahsa Amini, state TV says. W: CBC [on-line]. [dostęp 2022-09-26].
  2. Hengaw Report No. 6 on the Kurdistan protests, 15 dead and 733 injured. [dostęp 2022-09-26].
  3. a b c d e f g h Justyna Grochal, Iran. 22-letnia Mahsa zginęła, bo odsłoniła włosy. Kobiety w proteście palą hidżaby na ulicach, www.wysokieobcasy.pl, 21 września 2022 [dostęp 2022-09-22].
  4. a b c d Jacek Pawlicki, Iranki palą chusty i ścinają włosy. Takich protestów jeszcze nie było, ale reżim trzyma się mocno, Newsweek, 22 września 2022 [dostęp 2022-09-29] (pol.).
  5. a b c Marta Urzędowska, Władze Iranu zmieniają strategię? Z ulic wycofano auta policji obyczajowej, wyborcza.pl, 28 września 2022 [dostęp 2022-09-29].
  6. a b Łukasz Grzymisławski, Gniew kobiet w Iranie. "Nie podobają się wam nasze włosy? To je zetniemy!", wyborcza.pl, 29 września 2022 [dostęp 2022-09-29].
  7. a b c d Reuters, Iran protests spread, death toll rises as internet curbed, „Reuters”, 21 września 2022 [dostęp 2022-09-22] (ang.).
  8. a b Cora Engelbrecht, Farnaz Fassihi, Protests Intensify in Iran Over Woman Who Died in Custody, „The New York Times”, 21 września 2022, ISSN 0362-4331 [dostęp 2022-09-22] (ang.).
  9. AFP, Rights group says at least 31 killed in Iran crackdown on protests, www.timesofisrael.com [dostęp 2022-09-22] (ang.).
  10. AFP-Agence France Presse, At Least 31 Killed In Iran Protest Crackdown: NGO, www.barrons.com [dostęp 2022-09-22] (ang.).
  11. a b c d e Robert Stefanicki, Protesty w Iranie nie słabną, reżim też nie odpuszcza. Ponad pół setki zabitych, wyborcza.pl, 26 września 2022 [dostęp 2022-09-27].
  12. Christina Lu, Protests Erupt in Iran, Foreign Policy [dostęp 2022-09-22] (ang.).