Protokoły mędrców Syjonu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Protokoły Mędrców Syjonu)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Protokoły mędrców Syjonu
Протоколы Сионских мудрецов
Ilustracja
Okładka "Protokołów mędrców Syjonu", wydanie opublikowane przez Towarzystwo Rozwój w Warszawie w 1923 roku
Tematyka Antysemicka teoria spiskowa
Typ utworu Propaganda
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Imperium Rosyjskie
Język rosyjski
Data wydania 1903
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1919

Protokoły mędrców Syjonu (ros. Протоколы Сионских мудрецов) – carska antysemicka fałszywka opisująca rzekome plany osiągnięcia przez Żydów globalnej dominacji (teoria spiskowa). Protokoły zostały napisane przez Matwieja Gołowinskiego, rosyjskiego współpracownika cara Mikołaja II, na zamówienie Ochrany, tajnej policji politycznej Imperium Rosyjskiego, w celu przeniesienia odpowiedzialności za ówczesne problemy polityczne i społeczne Rosji na społeczność żydowską. W dużej części Protokoły są dosłownymi cytatami fragmentów XIX-wiecznej satyry autorstwa Maurycego Joly’ego mającej formę odbywającej się w piekle rozmowy Monteskiusza i Machiavellego.

Encyklopedia Britannica opisuje protokoły jako sfałszowany dokument, który służył za pretekst i uzasadnienie antysemityzmu na początku XX wieku[1]. Znaczna większość historyków w Stanach Zjednoczonych i Europie zgadza się od dawna, że dokument jest fałszywy, a w 1993 roku sąd okręgowy w Moskwie wydał nawet w tej sprawie formalne orzeczenie, stwierdzające, że Protokoły zostały sfabrykowane, oddalając powództwo o oszczerstwo wytoczone przez ultranacjonalistyczną organizację Pamjat, która posługiwała się nimi w swoich antysemickich publikacjach.

Protokoły przyjmowane są jako prawdziwe w tych rejonach świata, gdzie dominują krytyczne opinie na temat Żydów czy Izraela, a także m.in. w Japonii, gdzie wiele osób uważa je za podręcznik przejmowania władzy. W obecnych konfliktach na Bliskim Wschodzie Protokoły są wykorzystywane jako dowód żydowskiego spisku. Dały też one początek współczesnej literaturze spiskowej, jak „None Dare Call it Conspiracy” (Nikt nie waży się nazwać tego spiskiem) czy „Conspirators Hierarchy: the Committee of 300” (Hierarchia konspiratorów: Komitet 300).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Autorzy Protokołów mędrców Syjonu[edytuj | edytuj kod]

Tekst Protokołów skompilowali plagiatując inne teksty i zmieniając ich wydźwięk na antysemicki rosyjski ekspert od dezinformacji Piotr Iwanowicz Raczkowski (ros. Пётр Иванович Рачковский)[2], który w latach 1885-1902 był szefem zagranicznych placówek Ochrany[3] i specem od fałszowania dokumentacji oraz Matwiej Wasiliewicz Gołowiński (ros. Матвей Васильевич Головинский)[4], który był rosyjskim współpracownikiem cara Mikołaja II i oficerem rosyjskiej tajnej policji Ochrany. Piotr Iwanowicz Raczkowski w 1897 roku został wysłany do Francji[5].

Geneza tekstu Protokołów[edytuj | edytuj kod]

Protokoły są w znacznej części plagiatem broszury zatytułowanej „Rozmowy w piekle między Machiavellim i Monteskiuszem” opublikowanej przez francuskiego satyryka Maurice’a Joly’ego w 1864 roku w Brukseli[6]. Joly był przeciwnikiem Napoleona III a traktat jest krytyką ówczesnego ustroju Francji, w tekście w ogóle nie pojawiają się Żydzi[7]. Z 2560 wierszy oryginału 1040 zostało splagiatowanych bez żadnej zmiany, w reszcie dokonano różnego rodzaju zmian na przykład tekst oryginalny mówi o istniejącym wówczas we Francji porządku politycznym a Protokoły mówią o projektowanym ustroju[8].

Z kolei Joly zaczerpnął znaczną część swojej broszury z popularnej powieści Eugène’a SueLes Mystères du peuple” (Ludzkie tajemnice). W dziele Sue spiskowcami byli Jezuici, a Żydzi w ogóle się tam nie pojawiają. Oficjalne dokumenty mówią, że Joly został pozwany i skazany za napisanie broszury na karę więzienia.[9]

Innym źródłem Protokołów była opublikowana w 1868 roku powieść „Biarritz[10]. Autor powieści Hermann Goedsche był niemieckim antysemitą i agentem pruskiej tajnej policji.[11] Książkę opublikował pod pseudonimem Sir John Retcliffe[10]. W rozdziale „Żydowski Cmentarz w Pradze i Rada Przedstawicieli Dwunastu Plemion Izraela” przedstawił tajną rabiniczną kabałę, która spotyka się na cmentarzu co 100 lat, aby przedyskutować postępy planu zdobycia władzy nad światem i zaplanować dalsze kroki[10]. Środkiem do uzyskania władzy nad światem jest gromadzenie złota, podkopywanie autorytetu kościoła i armii[10]. Aby przedstawić to spotkanie, zaczerpnął między innymi scenę z powieści „Józef BalsamoAleksandra Dumasa[12].

Książka Goedschego została przetłumaczona na rosyjski w 1872 roku, a w 1891 urywek z rozdziału zawierającego opis fikcyjnego spotkania rabinicznej „rady przedstawicieli”, łącznie ze splagiatowanymi Dialogami Joly’ego, krążyła już po Rosji.[13] Rosyjska tajna policja Ochrana uznała go za użyteczne narzędzie w swoich próbach zdyskredytowania liberalnych reformatorów i rewolucjonistów, którzy zyskiwali w owym czasie społeczne poparcie. W czasie afery Dreyfusa we Francji, w latach 1893-1895, gdy polaryzacja stosunku do Żydów w Europie osiągnęła szczyt, Dialogi zostały wydane w swojej ostatecznej postaci, która ukazała się w Rosji w 1895 roku, i począwszy od 1897 roku zaczęły być prywatnie wydawane jako Protokoły.

Raczkowski i Gołowiński plagiatując te teksty przy tworzeniu Protokołów usunęli nazwiska Machiavelliego i Monteskiusza, w roli spiskowców obsadzili Żydów, a wszystkie odniesienia do oszukanego społeczeństwa francuskiego zastąpili odniesieniami do "gojów".[8]

Pierwsza publikacja "Protokołów" (1903)[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze publiczne wydanie "Protokołów mędrców Syjonu" miało miejsce w okresie sierpień - wrzesień 1903 r. w rosyjskiej gazecie "Znamya"[14] (ros. "Знамя") wydawanej w stolicy Imperium Rosyjskiego - Petersburgu[14][15]. Założycielem i wydawcą gazety był Paweł Aleksandrowicz Kruszewan (ros. Павел Александрович Крушеван), rosyjski dziennikarz i antysemita. Paweł Aleksandrowicz Kruszewan pochodził z Mołdawii i kilka miesięcy przed publikacją tekstu[16] był organizatorem krwawego pogromu w Kiszyniowie, który był częścią fali pogromów przetaczających się wówczas przez Rosję[14].

Tekst został podzielony na dziewięć części, z których każdy zawierał nagłówek "Żydowski program podboju świata" (ros. "Программа завоевания мира евреями")[14]. Wydanie Protokołów zawierało kilka znaczących różnic z późniejszymi wydaniami[14]. Na przykład zawierało cytaty ze Starego Testamentu, które później zostały pominięte[17]. To wydanie Protokołów nigdy nie zostało przetłumaczone na inne języki[18].

Pierwsza publikacja w formie książkowej (1905)[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1905 roku w Petersburgu tekst ukazał się po raz pierwszy w formie książkowej[16]. Autor publikacji nie jest wymieniony na okładce książki, był nim jednak najprawdopodobniej współpracownik Kruszewana G.W. Butmi[19]. W styczniu 1906 roku ukazało się kolejne wydanie tej samej wersji tekstu, tym razem z Butmim jako autorem[16].

W tym samym czasie Protokoły zostały załączone do książki prawosławnego mistyka Siergieja Nilusa[20]. Broszury Butmiego i Kruszewana były tanimi pamfletami dla mas, wydanie Nilusa było natomiast częścią traktatu mistycznego, który był skierowany do cara[20]. Edycja Nilusa wzbudziła uznanie rosyjskiego kościoła prawosławnego (cerkwi moskiewskiej) i była przez nią propagowana, nakazano między innymi odczytać tekst Protokołów we wszystkich cerkwiach prawosławnych w Moskwie[20].

Rok wydania Protokołów nie był przypadkowy. Publikacja nastąpiła po rewolucji 1905 roku. Skrajnie konserwatywny, nacjonalistyczny Związek Narodu Rosyjskiego i inne organizacje o podobnym profilu, znane jako Czarna Sotnia, razem z Ochraną zrzuciły winę za rewolucję na „międzynarodowy spisek żydowski”[15] i rozpoczęły program szerokiego rozpowszechniania Protokołów jako propagandowego wsparcia dla fali pogromów, które przetoczyły się przez Rosję w latach 1903-1906.

Każde z wydań i ich autorzy przedstawiali odmienne i sprzeczne ze sobą wersje tego, jak zostały zdobyte "dokumenty z tajnej narady mędrców żydowskich". Sam Nilus przedstawiał różne wersje tego, jak zdobył tekst Protokołów[21]. Początkowo utrzymywał, że "zdobył tekst w 1901 roku[22] i trzymał go w tajemnicy" a Protokoły "są zapisem Pierwszego Kongresu Syjonistycznego w szwajcarskiej Bazylei", który miał miejsce w 1897 roku[23]. Gdy zauważono, że kongres był otwarty dla publiczności i uczestniczyło w nim wielu nie-Żydów, zaczął twierdzić, że Protokoły "były wynikiem spotkań mędrców Syjonu w latach 1902-1903"[23], było to jednak w sprzeczności z jego wcześniejszym twierdzeniem, że zdobył manuskrypt w 1901 roku. Poza tym tekst został już opublikowany wcześniej w 1903 roku na łamach pisma "Znamya", a tekst Nilusa był kopią poprzedniego wydania. W odróżnieniu od Nilusa, Butmi twierdził, że tekst Protokołów "został wykradziony z tajnych archiwów Centralnej Kancelarii Syjonu"[24], nie przywoływał więc opowieści o kongresie w Bazylei.

Książka Siergieja Nilusa z 1912 zawierająca tekst Protokołów

To właśnie edycja Nilusa stała się podstawą tłumaczeń tekstu na inne języki[17]. Tłumacze dodawali odmienne legendy dotyczące pochodzenia tekstu. Niemiecki antysemita Theodor Fritsch, twierdził, że wydanie "zostało wykradzione z domu żydowskiego przez rosyjską policję"[24]. Amerykańska pisarka Lesley Fry twierdziła natomiast, że Protokoły "są autorstwa niejakiego Achera Ginzberga, który pisał pod pseudonimem Achad Ha-am"[24].

Wzrost zainteresowania tekstem po rewolucji bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

Po rewolucji bolszewickiej z 1917 roku rozmaite zwalczające się frakcje wykorzystywały Protokoły, aby wzbudzać nienawiść i przemoc skierowaną przeciwko Żydom. Pomysł, że ruch bolszewicki był spiskiem żydowskim zmierzającym do światowej dominacji, wywołał na świecie zainteresowanie Protokołami. W samym 1920 roku w Anglii ukazało się pięć wydań. W tym samym roku Henry Ford opłacił wydrukowanie 500 tys. egzemplarzy i do 1927 roku opublikował w gazecie „The Dearborn Independent” serię antysemickich artykułów.

W 1920 roku historia Protokołów została prześledzona aż do dzieła Goedschego i Joly’ego przez Luciena Wolfa, a następnie opublikowana w Londynie w sierpniu 1921 roku. Historia Protokołów została podobnie wyłożona w serii artykułów w The Times, przez jego konstantynopolitańskiego reportera Philipa Grave’a, który zaczerpnął informacje z pracy Wolfa. W tym samym roku ukazała się cała książka dokumentująca oszustwo, opublikowana w Nowym Jorku przez Hermana Bernsteina. Pomimo szerokiej akcji demaskatorskiej Protokoły w dalszym ciągu są traktowane przez antysemitów jako ważne świadectwo.

Niektórzy naukowcy porównują Protokoły do Nauczania Alta Vendita, znalezionego jakoby przez włoską tajną policję i potwierdzonego przez kilku papieży. Natura planów w obu dokumentach jest podobna, choć Protokoły są bardziej szczegółowe, jeśli chodzi o projekt zastąpienia papieża jako głowy Kościoła katolickiego.

Inna fałszywa teoria popularna niegdyś w środowisku naukowym była taka, że "Protokoły zostały napisane przez jakąś uboczną gałąź loży masońskiej (z których wiele posługiwało się wtedy nazwą Syjon)", jako rodzaj fantazji na temat kontrolowania biegu rzeczy.

Dowody dyskwalifikują tezę, że dokument został napisany przez Żydów. Przykładem jest na poły mesjanistyczna idea, która pojawia się stale w tekście, ustanowienia „Króla Żydów”. To nigdy nie był żydowski termin i odnosił się wyłącznie do ukrzyżowania Jezusa.

Protokoły a nazizm[edytuj | edytuj kod]

Podczas i po Wielkiej Wojnie, rewolucji bolszewickiej i rosyjskiej wojnie domowej niektórzy z "Białych" Rosjan uciekli z Rosji do Niemiec jako uchodźcy. W 1919 roku los "Białych" Rosjan w zachodniej części niegdysiejszego Imperium Rosyjskiego został przypieczętowany, a wielu radykalnych rosyjskich nacjonalistów udało się na wygnanie do Niemiec, z czego znaczna część trafiła do Monachium, przyszłej kolebki nazizmu[25]. Niektórzy przywieźli ze sobą fundamentalny tekst współczesnego antysemityzmu, carską fałszywkę "Protokoły mędrców Syjonu'" oraz fałszywe przekonanie, że "globalna żydowska konspiracja" była odpowiedzialna za ich porażkę[26]. Dzięki "białym" Rosjanom Dietrich Eckart, a później jego uczeń Adolf Hitler, a za nimi wielu przyszłych nazistów, zapoznało się z carską fałszywką "Protokoły mędrców Syjonu". Do tego momentu Hitler przedstawiał wroga Niemiec jako "żydowski kapitalizm". Kiedy Hitler nabrał przekonania, że "Żydzi są odpowiedzialni" zarówno za kapitalizm, jak i komunizm, doszedł do wniosku, że "Żydzi byli źródłem wszystkich idei, które zagrażały Niemcom". Hitler początkowo stawiał postulaty ekonomicznego wykluczania Żydów, a gdy zetknął się z tezami głoszonymi przez rosyjską "białą" emigrację jego poglądy wyewoluowały w kierunku ludobójczej ideologii. W tym ważnym względzie Hitler był w istocie uczniem rosyjskiej "białej" emigracji[27]. W ten sposób Protokoły stały się jedną z przyczyn powstania ludobójczej ideologii niemieckiego nazizmu i częścią propagandowego arsenału nazistów w ich usprawiedliwianiu prześladowania Żydów.

W 1934 szwajcarski nazista, dr Alfred Zander, opublikował serię artykułów przyjmujących Protokoły jako fakt, ale został pozwany do sądu przez dr J. Dreyfusa-Brodsky’ego, dr Marcusa Cohena i dr Marcusa Ehrenpreisa. Proces rozpoczął się w sądzie kantonalnym w Bernie, 29 października 1934. 19 maja sąd, po przeprowadzonym śledztwie, uznał Protokoły za fałszerstwo, plagiat i plugawą literaturę, wydając wyrok zgodny z kantonalnym prawem. W podobnym procesie, w południowoafrykańskim Grahamtown, w sierpniu 1934 roku, sąd nałożył grzywnę w wysokości 1775 funtów (ok. 4500 ówczesnych dolarów amerykańskich) na trzech mężczyzn rozpowszechniających jedną z wersji Protokołów.

Recepcja na Bliskim Wschodzie[edytuj | edytuj kod]

"Protokoły mędrców Syjonu" zostały użyte przez KGB do prowokowania w krajach muzułmańskich antysemityzmu i nienawiści do Zachodu. Ion Mihai Pacepa, były szef Securitate i najwyższy rangą oficer wywiadu bloku wschodniego, który zbiegł na Zachód, opisuje "Operację SIG" (ros. "Сионистские Государствa"), którą KGB rozpoczęła w 1972 roku. Pierwsze tłumaczenie Protokołów na arabski zlecił Jurij Andropow, ówczesny szef KGB (1967–1982), a późniejszy przywódca ZSRS (Sekretarz Generalny KPZR w latach 1982–1984). W 1972 Securitate i inne służby bloku wschodniego otrzymały z KGB arabski przekład "Protokołów mędrców Syjonu" wraz z dokumentacją (również po arabsku), "udowadniającą", że "USA są krajem syjonistycznym" celem rozpowszechniania w krajach muzułmańskich. Andropow wyjaśnił Pacepie:

Miliard przeciwników może wyrządzić znacznie większe szkody Ameryce niż kilka milionów. Musieliśmy zaszczepić nienawiść w stylu nazistowskim do Żydów w całym świecie muzułmańskim i zamienić tę broń emocji w krwawą terrorystyczną łaźnię przeciwko Izraelowi i USA.[28]

Tylko w latach 70 XX wieku KGB rozprowadziło w krajach muzułmańskich dziesiątki tysięcy kopii arabskiego przekładu carskiej fałszywki "Protokoły mędrców Syjonu", a na rozkaz Andropowa rozpowszechniano dezinformacje, że "mędrcy Syjonu zasiadają w Kongresie USA". Pacepa wspomina:

Według Andropowa świat islamski był szalką Petriego, w której KGB mogłoby hodować zjadliwy szczep nienawiści do Ameryki, wyrosły z bakterii myślenia marksistowsko-leninowskiego. Podczas moich ostatnich lat w Rumunii, każdego miesiąca rozprowadzaliśmy tysiące kopii "Protokołów mędrców Syjonu" w swojej islamskiej strefie wpływu. Na spotkaniach, które miałem z partnerami ze służb węgierskich i bułgarskich, usłyszałem, że oni robią to samo.[29]

Recepcja w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy polski przekład Protokołów ukazał się w grudniu 1919 roku w Warszawie[30]. Ideologia zawarta w tekście była propagowana przez powiązane z endecją Towarzystwo „Rozwój” i przez związanych z towarzystwem księży: księdza Cz. Oraczewskiego i księdza Józefa Kruszyńskiego[31]. W książce "Rola Światowa Żydowstwa" (1923) ksiądz Kruszyński, w latach 1925-1933, rektor KUL, cytuje protokoły jako empiryczny dowód na to, że Żydzi pełnią destrukcyjną rolę w prasie i wychowaniu, nadużywając wolności wyznania. Książka powołując się na Protokoły usprawiedliwa pogromy, ksiądz argumentuje, że pogromy wynikają z tego, że chrześcijanie odkrywają plany Żydów[32]. Innym zwolennikiem ideologii Protokołów był ksiądz Stanisław Trzeciak. W wydanej w 1932 roku książce Trzeciak argumentuje, że plan liberalizacji prawa małżeńskiego jest spiskiem żydowskim i mieści się w strategii wyznaczonej przez Protokoły[33]. Główny ideolog endecji Roman Dmowski nie odwołuje się wprost do tekstów Protokołów, ale wg jego biografów podzielał ideologie tekstu dotyczącą żydowskiego spisku i wyraził ją w powieści Dziedzictwo[34].

Protokoły współcześnie[edytuj | edytuj kod]

USA[edytuj | edytuj kod]

W Stanach Zjednoczonych Protokoły zostały ponownie opublikowane w książce poświęconej teoriom spiskowym „Behold a Pale Horse” Williama Coopera. W 2002 roku mająca siedzibę w New Jersey arabskojęzyczna gazeta „Arabski Głos” opublikowała fragmenty Protokołów – uzasadniając wydrukowanie ich, wydawca Walid Rabah stwierdził, że niektórzy znani autorzy arabscy przyjmują książkę jako prawdę.

Bliski Wschód[edytuj | edytuj kod]

W przeszłości Protokoły były publicznie rekomendowane przez prezydentów Egiptu Nasera i Sadata, prezydenta Arifa z Iraku, króla Fajsala z Arabii Saudyjskiej i pułkownika Kadafiego z Libii, jak też innych liderów politycznych świata arabskiego. W marcu 1970 roku Protokoły stały się bestsellerem w Libanie. Niedawno państwowy dziennik w Egipcie al-Ahram w przedmowie do tłumaczenia książki Szimona Peresa o Bliskim Wschodzie napisał:

Gdy ponad 100 lat temu odkryto Protokoły mędrców Syjonu i przetłumaczono je na wiele języków, łącznie z arabskim, Światowa Organizacja Syjonistyczna próbowała zaprzeczyć istnieniu spisku i twierdziła, że jest to fałszerstwo. Syjoniści starali się nawet wykupić wszystkie istniejące egzemplarze, aby zapobiec ich rozpowszechnieniu. Ale dzisiaj Szimon Peres dowodzi jednoznacznie, że Protokoły są autentyczne, i że mówią prawdę.

Artykuł w państwowej gazecie egipskiej al-Achbar stwierdzał 3 lutego 2002 roku:

Całe zło dotykające współczesny świat bierze się z syjonizmu. Nic w tym dziwnego, ponieważ Protokoły mędrców Syjonu, sporządzone przez ich mędrców ponad 100 lat temu, to drobiazgowy i precyzyjny plan, i są one dowodem nawet w sytuacji, gdy stanowią oni mniejszość, że ich celem jest panowanie nad światem i całą rasą ludzką.

Tłumaczenia Protokołów są ogromnie popularne w Iranie. Pierwsze wydanie zostało opublikowane latem 1978 roku w czasie rewolucji islamskiej. W 1985 roku wydrukowane zostało nowe wydanie, które szeroko rozpowszechniła Islamska Organizacja Propagandowa z Departamentu Stosunku Międzynarodowych Iranu. Fundacja Astaneh-ye Qods Razavi z Meszedu, jedna z najbogatszych instytucji irańskich, sfinansowała publikację Protokołów w 1994 roku. Fragmenty Protokołów zostały opublikowane w 1994 roku przez dziennik Jomhouri-ye Eslami, tytułując je „Zapach krwi. Plany syjonizmu”. Radykalny islamski miesięcznik Sobh w grudniu 1998 roku opublikował wyjątki pod tytułem „Tekst Protokołów mędrców Syjonu ustanowienia żydowskiej globalnej dominacji”, ilustrując je karykaturą węża połykającego glob. Irański pisarz i badacz Ali Baqeri, który „badał” Protokoły, znajduje w planie globalnej dominacji jeszcze dalej idący zamiar, stwierdzając w 1999 na łamach Sobh:

Ostatecznym celem Żydów... po podbiciu świata... jest wyjęcie z rąk Pana wielu gwiazd i galaktyk.

Wiele rządów arabskich finansuje wznowienia Protokołów i narzuca w programach szkolnych przedstawianie ich jako faktu historycznego. Dokument ten odżył także w nowym pokoleniu neonazistów w Rosji i innych republikach powstałych po rozpadzie ZSRR. Jest też rozpowszechniany w Stanach Zjednoczonych przez grupy studentów palestyńskich w kampusach uniwersyteckich i przez Nation of Islam, Louisa Farrakhana. Protokoły zostały uznane za fakt przez wiele ekstremistycznych organizacji islamskich, jak Hamas, Islamski Dżihad i Al-Ka’ida.

Dokument jest przyjmowany za prawdziwy w wielu miejscach w Azji i Ameryce Południowej. W Japonii, gdzie wiele osób uważa go za autentyczny, wydawane były nawet samouczki, w których wyrażany jest podziw dla żydowskiego spisku i sugestia, że Japończycy powinni go naśladować, aby uzyskać taką samą potęgę.

W Egipcie, który jest związany paktem z 1979 roku mającym zapobiegać podżeganiu nastrojów antyizraelskich, w 2002 roku państwowa telewizja egipska, jak również arabskie satelitarne stacje telewizyjne, nadały 41-częściowy dramat historyczny zatytułowany „Jeździec bez konia”, w którym Protokoły są głównym elementem spisku.

Grecja[edytuj | edytuj kod]

W Grecji Protokoły miały w ostatnich dekadach wiele wydań opatrywanych rozmaitymi komentarzami zależnie od tego, kto je wydawał i jakie są jego poglądy. Antysemicka i skrajnie prawicowa partia Chrisi Avji (Złoty Świt) uważa dokument za prawdziwy i rozpowszechnia go wśród swoich członków. Inne drobne grupy, które wierzą w jego autentyczność, twierdzą, że nie oddaje on sposobu myślenia Żydów, a jedynie tych, którzy należą do rzekomej tajnej elity syjonistów. Książka jest popularna wśród osób zainteresowanych teoriami spiskowymi, chociaż większość z nich uważa ją za fałsz. Podkreśla się też wpływ Protokołów na wszelkie inne publikacje dotyczące teorii spiskowych. Niektóre ostatnie wydania podkreślają, że „Żydzi” opisani w Protokołach są tylko przykrywką dla innych spiskowców, jak Iluminaci czy wolnomularze. Inne publikacje zajmują się wpływem Protokołów na antysemickie nastroje w ciągu ubiegłego wieku. Jeszcze inni porównują je z Dialogami Joly’ego, starając się dociec ich wzajemnego związku.

Polska[edytuj | edytuj kod]

W latach 80-tych Protokoły można było z łatwością kupić w niektórych warszawskich kościołach a w publikacjach podziemnych wznawiane były dzieła księży katolickich propagujących falsyfikat[35]. W latach 90. XX wieku o autentyczności Protokołów przekonywał działacz Stronnictwa Narodowego Bogusław Rybicki[36]. Miesięcznik Polska Myśl Narodowa przekonywał natomiast, że Leszek Balcerowicz realizuje plan zawarty w Protokołoach[36].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Britannica. Cytat: fraudulent document that served as a pretext and rationale for anti-Semitism in the early 20th century. (ang.)
  2. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Grupa Wydawnicza Helion, 2015, s. 103-105. ISBN 978-83-283-1072-8.
  3. Вячеслав Румянцев. Xpohoc, Биографический Указатель: Рачковский Петр Иванович. (ros.). 
  4. Waldemar Kowalski. "Protokoły mędrców Syjonu", czyli największa mistyfikacja w historii. . [dostęp 2015-11-13]. 
  5. Ion Mihai Pacepa, Ronald J. Rychlak: Dezinformacja: Były Szef Wywiadu Ujawnia Metody Dławienia Wolności, Zwalczania Religii i Wspierania Terroryzmu. Gliwice: Grupa Wydawnicza Helion, 2015, s. 103-105. ISBN 978-83-283-1072-8.
  6. Janusz Tazbir: Protokoły mędrców Syjonu : autentyk czy falsyfikat. Warszawa: 1992, s. 32. ISBN 83-85161-15-5.
  7. Tazbir 1992 ↓, s. 33.
  8. a b Tazbir 1992 ↓, s. 34.
  9. Fictional Protocols. W: Umberto Eco: Six Walks in the Fictional Woods. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1994, s. 135. ISBN 0-674-81050-3.
  10. a b c d Tazbir 1992 ↓, s. 21.
  11. dr D. Keren, Commentary on The Protocols of the Elders of Zion, 10 luty 1993 (strona 4)
  12. Tazbir 1992 ↓, s. 23.
  13. Norman Cohn: Warrant for Genocide: The Myth of the Jewish World-Conspiracy and the Protocols of the Elder of Zion. New York: Harper & Row, 1966, s. 32–36.
  14. a b c d e De Michelis 2004 ↓, s. 7.
  15. a b Tazbir 1992 ↓, s. 27.
  16. a b c Cohn 1966 ↓, s. 72.
  17. a b De Michelis 2004 ↓, s. 12.
  18. De Michelis 2004 ↓, s. 10.
  19. Tazbir 1992 ↓, s. 51.
  20. a b c Cohn 1966 ↓, s. 74.
  21. De Michelis 2004 ↓, s. 74.
  22. De Michelis 2004 ↓, s. 73.
  23. a b Cohn 1966 ↓, s. 76.
  24. a b c Cohn 1966 ↓, s. 75.
  25. Rosyjski antysemityzm i jego wpływy. . 
  26. Kenez, Peter, „The Ideology of the White Movement,” Soviet Studies, 1980, no. 32. s. 58–83.
  27. Timothy Snyder. Ivan Ilyin, Putin’s Philosopher of Russian Fascism. . [dostęp 2018-03-18]. 
  28. Ion Mihai Pacepa, Russian Footprints, National Review Online, 24 sierpnia 2006
  29. Grzegorz Kuczyński, Operacja SIG, czyli mędrcy Syjonu w służbie KGB.
  30. Zawadzki 1993 ↓, s. 67.
  31. Zawadzki 1993 ↓, s. 68.
  32. Zawadzki 1993 ↓, s. 70.
  33. Zawadzki 1993 ↓, s. 71.
  34. Zawadzki 1993 ↓, s. 76.
  35. Zawadzki 1993 ↓, s. 63.
  36. a b Zawadzki 1993 ↓, s. 64.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]