Proton M

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Proton M
Rodzina rakiet nośnych Proton
Ilustracja
Rakieta Proton M przed ustawieniem na platformie startowej
Producent Rosja Państwowe Produkcyjno-Badawcze Centrum Kosmiczne im. M. Chruniczewa
Data pierwszego startu 7 kwietnia 2001
Data ostatniego startu 16 sierpnia 2017
Statystyki
Wszystkie starty 100
Udane starty 91 (91%)
Nieudane starty 9
Zdolność wynoszenia 22 000 kg na LEO
Siła ciągu przy starcie 10 532 kN
Wymiary
Długość 53 m
Średnica 7,4 m
Masa całkowita 712 800 kg
Stopnie rakiety
Stopień 1. 8K82M-1
Stopień 2. 8K82M-2
Stopień 3. 8K82M-3
Stopień 4. Briz-M (opcjonalny)
Stopień 5. Blok DM-2/DM-3 (jako 4. człon, opcjonalny)

Proton M (ros. Протон М) – rosyjska ciężka rakieta nośna pochodząca od rakiety Proton (UR-500) produkowanej w ZSRR. Wykorzystywana od 2001 roku, jest to obecnie jedyna rakieta z rodziny Proton używana po ostatnim starcie wersji Proton K w marcu 2012[1]. Komercyjne starty tej rakiety są finansowane przez konsorcjum International Launch Services.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Rakieta zbudowana jest z trzech segmentów na paliwo ciekłe hipergolowe (dimetylohydrazyna niesymetryczna + tetratlenek diazotu). Dodatkowo w celu umieszczenia ładunku na wyższej orbicie może być użyty czwarty, górny stopień, z czego skorzystano we wszystkich z pierwszych stu startów. W większości misji Protona M użyto stopnia górnego Briz-M; w niektórych startach używany jest stopień Blok DM w wariantach DM-2 lub DM-3, do wynoszenia satelitów systemu GLONASS lub satelitów wojskowych[2].

W odróżnieniu od Protona K, Proton M ma lżejszy 1. stopień wyposażony w mocniejsze silniki RD-253, lepszą nawigację i zastosowania pozwalające na pełną konsumpcję paliwa. Sama rakieta pozwala na umieszczenie ładunku o masie 21 ton na niskiej orbicie okołoziemskiej. Z dodatkowym stopniem górnym pozwala na umieszczenie ładunku o masie 3 ton na orbicie geosynchronicznej, zaś na geosynchronicznej orbicie transferowej może umieścić ładunek o masie 5,5 ton.

Od 2007 roku używana jest ulepszona wersja Protona M, różniąca się od wersji bazowej mocniejszymi silnikami pierwszego stopnia (RD-275 zamiast RD-253), zmodyfikowaną awioniką i lepszą konstrukcją stopnia Briz-M[3]. Proton M ma wynieść jeden z ostatnich modułów Międzynarodowej Stacji KosmicznejMLM Nauka. Będzie to pierwszy start Protona M bez użycia górnego stopnia; po licznych opóźnieniach planowany jest na 2018 r.

Służba[edytuj | edytuj kod]

Spośród stu pierwszych startów (wykonanych w latach 2001-2017) tylko dziewięćdziesiąt było w pełni udanych. Jeden zakończył się częściowym niepowodzeniem – przedwczesne wyłączenie górnego stopnia Briz-M w grudniu 2012 r., zaś dziewięć zakończyło się pełną porażką i utratą ładunku: sześciokrotnie przez awarię stopnia Briz-M, raz z powodu niewłaściwego tankowania bloku Blok DM-03, zaś trzykrotnie z powodu awarii właściwej rakiety Proton-M.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Proton. [dostęp 2012-05-04].
  2. Proton. space.skyrocket.de. [dostęp 2012-05-04].
  3. ILS Reaps Reward of Khrunichev Takeover. Satellite Finance. [dostęp 2012-05-04].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]