Przełęcz Dukielska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy przełęczy w Karpatach. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Dukla.
Przełęcz Dukielska
Jeden z pomników bitwy o przełęcz po jej słowackiej stronie (T-34 najeżdża na PzKpfw IV)
Jeden z pomników bitwy o przełęcz po jej słowackiej stronie (T-34 najeżdża na PzKpfw IV)
Państwo  Polska /  Słowacja
Wysokość 500 m n.p.m.
Pasmo Beskid Niski, Karpaty
Sąsiednie szczyty Brdo, Kiczera
Położenie na mapie Beskidu Niskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Niskiego
Przełęcz Dukielska
Przełęcz Dukielska
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Przełęcz Dukielska
Przełęcz Dukielska
Ziemia 49°25′00″N 21°41′44″E/49,416667 21,695556
Pomnik w zbliżeniu
Cmentarz wojskowy w Dukli

Przełęcz Dukielska (500 m n.p.m.) – najniżej położona przełęcz w głównym grzbiecie Karpat. Znajduje się w centralnej części Beskidu Niskiego nad wsią Barwinek.

Przełęcz Dukielska od najdawniejszych czasów stanowiła bardzo wygodny punkt do przekraczania głównego grzbietu Karpat. Choć niektóre źródła wspominają o biegnących przez tę przełęcz drogach handlowych już w starożytności, powiedzieć z całą pewnością można, że już w XIV w. n.e. wiódł tędy trakt handlowy z Polski na Węgry i dalej – na Bałkany. Konkurował on z traktem wiodącym przez nieodległą Przełęcz Beskid nad Czeremchą. Jednak tamta przełęcz, mimo iż wyższa o 81 m, z powodzeniem opierała się tej konkurencji. Wszystko to za sprawą młak na samej Przełęczy Dukielskiej i często wiejących tu fenów, które bardzo utrudniały komunikację szczególnie wiosną i jesienią. Ostateczne uregulowanie drogi przez Przełęcz Dukielską i budowę wygodnego traktu wykonano na początku XIX w. Przypieczętowało to ostatecznie los drogi przez przełęcz Beskid i przyczyniło się do rozwoju miast leżących na trakcie dukielskim.

Przez przełęcz, która już od czasów państwa Wiślan była niemal nieprzerwanie południową granicą Polski (poza okresami gdy Polska znikała z map), niejednokrotnie wkraczały na jej terytorium obce wojska. Od 1471 r. w czasie zatargów Kazimierza Jagiellończyka z Maciejem Korwinem przez przełęcz wędrowały wojska węgierskie. W 1619 r. lisowczycy przeszli tędy w drodze na Siedmiogród, by - w wyniku zobowiązań sojuszniczych z cesarzem Ferdynandem II - spacyfikować oddziały Jerzego I Rakoczego. W 1657 r. przełęcz przekroczyły wojska jego syna, Jerzego II. W czasie konfederacji barskiej nieopodal przełęczy na wzgórzu zwanym dziś Szańce istniał konfederacki obóz warowny. 14 maja 1772 przekroczył przełęcz austriacki korpus preszowskiej straży przedniej gen. Esterhazego wkraczający na ziemie I zaboru.

W 1914, w czasie I wojny światowej, na przełęczy toczyły się ciężkie walki. Jednak największą bitwę w historii Przełęczy Dukielskiej rozegrano we wrześniu i październiku 1944 w czasie bitwy o Przełęcz Dukielską, gdzie poległo około 90 tys. żołnierzy Armii Czerwonej, głównie powstańców Słowackich i Ukraińców.

Na przełęczy do roku 2007 działało całodobowe Przejście graniczne Barwinek–Vyšný Komárnik na międzynarodowej trasie E371.

Poprzednią (patrząc od zachodu) przełęczą w granicznym grzbiecie Karpat jest Przełęcz Mazgalica, a następną - Przełęcz Beskid nad Czeremchą.

Piesze szlaki turystyczne:

Bibliografia[edytuj]

  • Andrusikiewicz J., Boje o Przełęcz Dukielską (w:) „Wierchy” t. 37, Kraków 1968
  • Daszkiewicz A., Ruch oporu w regionie Beskidu Niskiego 1939 -1944, Warszawa 1975
  • Grzywacz-Świtalski Ł., Z walk na Podkarpaciu, Warszawa 1971
  • Kazimierczak S., Żołnierz losu nie wybierał, Warszawa 1982
  • Krosno – studia z dziejów miasta i regionu, T.I- III, red. J. Garbarcik, Kraków 1995
  • Luboński P., Operacja dukielsko-preszowska (w:) Magury’ 83, Warszawa 1983
  • Michalak J., Dukla i okolice, Krosno 1996
  • Moskalenko K., Uderzenie za uderzeniem, Warszawa 1974

Zobacz też[edytuj]