Przedecz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Przedecz
Ratusz w Przedczu
Ratusz w Przedczu
Herb
Herb Przedcza
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kolski
Gmina Przedecz
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1363-1867, ponownie od 1919
Burmistrz Witold Siwiński
Powierzchnia 2,98 km²
Wysokość 111 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

1780
597 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 63
Kod pocztowy 62-635
Tablice rejestracyjne PKL
Położenie na mapie powiatu kolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kolskiego
Przedecz
Przedecz
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Przedecz
Przedecz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Przedecz
Przedecz
Ziemia 52°20′08″N 18°53′48″E/52,335556 18,896667
TERC
(TERYT)
4304109114
Urząd miejski
pl. Wolności 1
62-635 Przedecz

Przedecz (niem. Moosburg) – miasto w województwie wielkopolskim, powiecie kolskim, na Pojezierzu Kujawskim, nad Jeziorem Przedeckim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Przedecz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa konińskiego.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 1780 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Miejscowość geograficznie położona jest 26 km na północny wschód od Koła na skrzyżowaniu drogi lokalnej z Kłodawy do Rybna i dalej do Włocławka i Izbicy Kujawskiej z lokalnymi do Brdowa i Bierzwienny Długiej. W okolicy miasta znajduje się źródło Noteci.

Historia[edytuj]

Nadanie prawa niemieckiego i przywilejów miastu Przedecz w 1420 r. przez króla Władysława Jagiełłę (miejsce przechowywania: AGAD).

Pierwszym zapiskiem historycznym wzmiankującym nazwę Przedecz jest bulla papieża Innocentego II z 1136 r. identyfikująca miejscowość jako własność arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Istniejący tam gród drewniano-ziemny został zdobyty przez Krzyżaków w 1329 r. Przez kilkanaście lat Przedecz (pod nazwą Mosburg) pozostawał pod władaniem krzyżackim. Do Polski wrócił na mocy pokoju kaliskiego w 1343 r. Kazimierz III Wielki dostał Przedecz od biskupstwa gnieźnieńskiego w 1347 r. w ramach wymiany za inne miejscowości i niezwłocznie rozpoczął budowę zamku (ukończoną w 1360 r.). Prawa miejskie nadane zostały w 1363 r. Odtąd Przedecz stanowił siedzibę starostwa dóbr królewskich. Potwierdzenie lokacji (na prawie magdeburskim) dokonane zostało przez Władysława Jagiełłę w 1420 r. Z tego samego okresu pochodzi przywilej organizowania cotygodniowych targów oraz dwóch jarmarków rocznie. W Przedeczu od XV w. do rozbiorów odbywały się sesje sądów szlacheckich: ziemskich i grodzkich[3].

Od 1454 r. starostwo przedeckie stanowi element uposażenia żon królewskich (Elżbiety Rakuszanki, Barbary Zapolya i Bony Sforzy). Miasto zostało zniszczone i spalone w okresie potopu szwedzkiego. Od 1794 r., po drugim rozbiorze Przedecz przechodzi pod władanie Prus jako część Prus Południowych. W latach 1807-1815 miasto leżało w granicach Księstwa Warszawskiego, a od 1815 r. Królestwa Polskiego. Do wybuchu powstania listopadowego silny ośrodek sukiennictwa i włókiennictwa, później położenie z dala od szlaków komunikacyjnych przyczyniło się do stagnacji i upadku znaczenia Przedcza. Prawa miejskie odebrano w 1867 r., przywrócono w 1919 r. Według spisu z 1939 r. Przedecz liczył 3600 mieszkańców. Od kliku lat w mieście organizowany jest tradycyjny kujawski konkurs sypania wzorów z piasku.

Zabytki[edytuj]

Zamek[edytuj]

Wieża zamkowa i dawny kościół ewangelicki

Średniowieczny zamek wzniesiony został za czasów Kazimierza Wielkiego, prawdopodobnie przed rokiem 1360. Wzgórze zamkowe miało pierwotnie kształt kolisty o średnicy ponad 90 metrów. Sam zamek był murowany, a dookoła niego stały drewniane domy, tworząc wspólnie miasteczko otoczone wysokim na 11 metrów murem obronnym. Wejście było możliwe przez murowaną bramę oraz przez most zwodzony. Do wschodniej ściany warowni przylegała – istniejąca do dziś – okrągła wieża o średnicy 7,5 metra. Była to typowa wieża obronna (donżon), w której w razie zdobycia zamku, pewna grupa mieszkańców mogła schronić się i kontynuować walkę. W podziemiach mieściło się więzienie. Od wieży w kierunku jeziora ciągnął się mur, na którym co pewną odległość znajdowały się wieżyczki. Cała warownia otoczona była fosą, która połączona była z jeziorem. Fragment zamku zajmowała kaplica, w której, zgodnie poleceniem króla Kazimierza Wielkiego, do 1543 r. odprawiano trzy msze święte w ciągu tygodnia.

Po okresie potopu szwedzkiego zamek nie był remontowany i niszczał. W 1766 r. fosa była zasypana, a mur i budynki pozostawały w stanie ruiny. Przetrwała tylko okrągła wieża.

W latach 70. XX wieku na terenie zamku ulokowano Miejski Dom Kultury i Muzeum Okręgowe. Wówczas także zakonserwowano kamienny fragment muru obronnego od strony jeziora oraz odsłonięto loch więzienny.

Kościół ewangelicki[edytuj]

W pobliżu rynku, na niewielkim wzniesieniu, znajduje się neogotycki budynek dawnej świątyni ewangelickiej. Były kościół wybudowany został przez niemieckich kolonistów w latach 1824-1828 na ruinach średniowiecznego zamku. W latach 1827-1945 istniała w Przedczu parafia Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Po II wojnie światowej opuszczony kościół służył jako magazyn zbożowy, a od 1960 r. przeznaczony został na cele kulturalno-oświatowe. Obecnie mieści się tu, a także w przyległej wieży zamkowej, Miejski Dom Kultury.

Kościół Świętej Rodziny[edytuj]

Neogotycki kościół Świętej Rodziny zbudowany został w latach 1905-1909 na miejscu spalonego przez uderzenie pioruna kościoła św. Mikołaja z 1572 r. Projekt kościoła wykonał architekt Józef Pius Dziekoński, wzorując się na kościele św. Anny w Wilnie. Ołtarz główny, ołtarze boczne i ambona wykonane z drewna, bogato rzeźbione.

Obok świątyni stoi zabytkowa murowana dzwonnica z 1834 r.

Ratusz[edytuj]

 Osobny artykuł: Ratusz w Przedczu.

Do roku 1820 władze miasta Przedecz urzędowały w drewnianym gmachu. Ze względu na duże zniszczenie i wyeksploatowanie, podjęto decyzję o budowie nowego, murowanego budynku. Klasycystyczny ratusz wybudowano w 1826 r. Obiekt do dnia dzisiejszego jest siedzibą władz miasta i gminy. W pobliżu znajduje się, wzniesiona w latach 1904-1909, remiza. Będąca odpowiednikiem ratusza, również prezentuje styl klasycystyczny.

Jatki miejskie[edytuj]

Pobudowane zostały w tym samy czasie jak ratusz. Jest to budowla o jednym południowym murze i dziewięciu kolumnach w stylu doryckim, podtrzymujące dach. W dawniejszych czasach służyły handlarzom do wystawiania towarów.

Pomniki[edytuj]

Pomnik Poległych na Placu Wolności

Plac Wolności[edytuj]

Na środku placu umiejscowiony jest pomnik ku czci poległych w walkach o wolną Ojczyznę. Umieszczony został tutaj w roku 1985 r. W dniach świąt państwowych, przy pomniku odbywają się główne miejskie uroczystości.

Cmentarz parafialny[edytuj]

Znajduje się tutaj symboliczny grób Leona Kuleszy – nauczyciela, który zginął w Katyniu w 1940 r. W 2000 r. – 60. rocznicę zbrodni – odbył się przy pomniku uroczysty apel z udziałem bpa Romana Andrzejewskiego i wojewody wielkopolskiego Stanisława Tamma. Owa mogiła znajduje się w pobliżu głównego krzyża.

Na końcu nekropolii znajduje się tablica nagrobna poświęcona ofiarom hitleryzmu i stalinizmu. Na cmentarzu pochowany jest także nieznany ksiądz katolicki, rozstrzelany w 1944 r.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Przedcza w 2014 roku [4].


Piramida wieku Przedecz.png

Sport[edytuj]

W miejscowości działa klub piłkarski „Baszta” Przedecz. Zespół seniorów tej drużyny od sezonu 2007/08 występuje na boiskach konińskiej B-klasy. Klub posiada przy ulicy Zamkowej 5 własny stadion z trybunami na 200 miejsc siedzących.

Wyniki klubu w ostatnich latach:

Sezon Liga Poz. M. Pkt. Mecze Bramki Uwagi
zw.  rem. por. zdob. str. 
2007/08 klasa B
12.
26 18 5 3 18 42 82
2008/09 klasa B
3.
20 32 9 5 6 43 44
2009/10 klasa B
6.
16 17 5 2 9 24 28
2010/11 klasa B
'

Ludzie związani z Przedczem[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 15.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 103. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  3. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012, tenże, Sądownictwo ziemskie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  4. http://www.polskawliczbach.pl/Przedecz, w oparciu o dane GUS.

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Czesław Nowak: Koło, Kłodawa, Uniejów, Dąbie, Przedecz oraz okolice – przewodnik turystyczny. Poznań: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1987. ISBN 83-85034-05-6.
  • Piotr Maluśkiewicz: Ziemia konińska: przewodnik turystyczny. Konin: Żychlin: „Apeks”, 1997. ISBN 83-86139-28-5.
  • Kazimierz Kasperkiewicz: Miejsca i obiekty walki i pamięci z lat wojny i okupacji 1939-1945 w Kole i powiecie kolskim. Koło: Towarzystwo Przyjaciół Miasta Koła, 2004. ISBN 8390903091.

Linki zewnętrzne[edytuj]