Przededworze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przededworze
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Chmielnik
Liczba ludności (2011) 792[1]
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 26-020
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0235170
Położenie na mapie gminy Chmielnik
Mapa konturowa gminy Chmielnik, w centrum znajduje się punkt z opisem „Przededworze”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Przededworze”
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Przededworze”
Położenie na mapie powiatu kieleckiego
Mapa konturowa powiatu kieleckiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Przededworze”
Ziemia50°36′39″N 20°43′37″E/50,610833 20,726944

Przededworzewieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim (od 1975 roku), w gminie Chmielnik[2].

W skład wsi administracyjnie wchodzą takie części jak:

  • Nowa Wieś,
  • Stara Wieś,
  • Na Stawku,
  • Dezyderów,
  • Zakrzówka[3].

Do Przededworza należy 7 ulic, których nazwy upamiętniają osoby związanie z gminą Chmielnik, będące Honorowymi Obywatelami Chmielnika. Znajdziemy tu więc ulice:

W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Chmielnik, Jasień, Suchowola, Holendry, Ciecierze.

Historia wsi sięga 1551 roku, kiedy to przy okazji lokacji Chmielnika przez jego dziedzica Jana Oleśnickiego, dowiadujemy się o małej osadzie stanowiącej jego zachodnią część. W 1679 roku określano ją jako villa Przededworze alias Stary Chmielnik[4], a swoją obecną nazwę nosi od 1787 roku. W Przededworzu znajdował się folwark, który pod koniec XIX wieku, na drodze zamiany trafił w ręce Stanisława Zakrzeńskiego i Zofii z Gadomskich z Rosiejowa. Stanisław Zakrzeński był lokalnym sędzią pokoju, czyli sędzią najniższego stopnia, który przy pomocy sądów pokoju, orzekał głównie w drobnych sprawach cywilnych[5]. W 1882 roku, zdecydowano o oddzielniu owych ziem (wraz z Dezyderowem i Holendrami) od dóbr chmielnickich, co przypieczętowało odrębność Przededworza. Ze względu na swą dawną przynależność do Chmielnika, Przededworze często nosi nazwy Stary Chmielnik lub Chmielnik Wieś[6].

Sama nazwa Przededworze pochodzi od dworu, który należał niegdyś do Stanisława Zakrzeńskiego. Po dworze, w którym mieszkali Zakrzeńscy, nie ma już śladu. Został zburzony w latach 60., a w miejscu gdzie się znajdował, zobaczyć można tylko niewielki kopiec z zarośniętych gruzów i kilka starych lip wokół. O tym jak wyglądał, możemy dowiedzieć się z książki Dwory i dworki oraz ich właściciele w województwie świętokrzyskim, autorstwa prof. Zbigniewa M. Doliwa-Klepackiego: „Zbudowany w 1920 roku na rzucie wydłużonego prostokąta. Od frontu po bokach mocno wysunięte ryzality. Murowany, parterowy, od frontu ośmioosiowy. Do dworu prowadził ganek z trójkątnym szczytem. Dwór zwieńczał czterospadowy dach”[7]. Ostatnim właścicielem dworu był syn Stanisława Zakrzeńskiego – Jan, żonaty z Albiną. Oboje zaś byli rodzicami aktora Janusza Zakrzeńskiego, znanego głównie z roli Józefa Piłsudskiego.

Wjazd do Przededworza od strony Chmielnika

Do najważniejszych zabytków należy Kościółek p.w Św. Trójcy (właściwie Wszystkich Świętych), usytuowany na terenie dawnego Starego Chmielnika (obecnie na granicy Przededworza i Chmielnika), konsekrowany przez biskupa krakowskiego Jana Bodzantę w 1354 r. Z zapisków Jana Długosza wynika, że kościół w formie drewnianej istniał już około 1440 r. Obecny kościół pochodzi z początku XVI wieku. W 1787 r. przeniesiono nabożeństwa do nowo wybudowanej świątyni pw. Niepokalanego Poczęcia NMP. Pod koniec XIX w., ze względu na tragiczny stan budynku ks. Jan Zychowicz przeprowadził jego remont, dzięki czemu możemy dziś oglądać to ciekawe miejsce. Kościół jest jednonawowy, zamknięty od wschodu półkoliście absydą, dach jest dwuspadowy z naczółkiem nad absydą oraz drewnianym szczytem nad wejściem, zwieńczony małą sygnaturką. Wewnątrz kościółka wykonano sklepienie o formie kolebkowej z lunetami oraz drewniany chór wsparty na półfilarach. Wyposażenia wnętrza dopełnia drewniany, barokowy ołtarz. Kościółek należy do najstarszych zachowanych zabytków Starego Chmielnika[8]. Na przykościelnym cmentarzu zachowało się kilkanaście starych, zniszczonych nagrobków, m.in. pochowanych tam dziedziców okolicznych miejscowości. Napis wyryty na betonowej tablicy informuje, że w czasie wojny było to miejsce zbrodni dokonywanych przez Niemców.

Z Przededworza pochodzili Stanisław Grabda (porucznik NSZ, AK) i Janusz Zakrzeński (aktor teatralny i filmowy, znany odtwórca ról marszałka Piłsudskiego, ofiara katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS: Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-25].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-02-26].
  3. Eugeniusz Wiśniowski, Prepozytura wiślicka, s. 40.
  4. Dariusz Kalina, Dziedzictwo kulturowe na terenie gminy Chmielnik, Chmielnik: BUK, 2016, ISBN 978-83-64922-38-1.
  5. Prezydent Rzeczypospolitej, Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 lutego 1928 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych – art. 189 – 208, 6 lutego 1928.
  6. Stanisław Rogala, Chmielnik - miasto i gmina, Kielce: GENS, 2003, ISBN 83-89005-29-8.
  7. Zbigniew Doliwa-Klepacki, Dwory i dworki oraz ich właściciele w województwie świętokrzyskim, Ostrowiec Świętokrzyski 2016, ISBN 978-83-64557-18-7.
  8. Kościółek Świętej Trójcy w Chmielniku, chmielnik.com [dostęp 2017-05-25] (pol.).