Przeginia (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przeginia
Fragment wsi. Widok z Rogożowej Skały
Fragment wsi. Widok z Rogożowej Skały
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Jerzmanowice-Przeginia
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-049[1]
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0321247
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Przeginia
Przeginia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Przeginia
Przeginia
Ziemia50°14′08″N 19°42′03″E/50,235556 19,700833

Przeginia – duża wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Jerzmanowice-Przeginia, przy drodze krajowej 94. Znajduje się na Wyżynie Olkuskiej będącej częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej[2].

W 1595 roku wieś położona w powiecie proszowskim województwa krakowskiego była własnością wojskiego krakowskiego Stanisława Szafrańca[3]. W latach 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Przeginia. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Przeginia[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0321253 Brzeg część wsi
0321260 Do Mostu część wsi
0321276 Masalina Góra część wsi
0321282 Na Pańskie część wsi
0321299 Na Skotnicy część wsi
0321307 Nowa Wieś część wsi
0321313 Pod Bożą Męką część wsi
0321320 Pod Działkami część wsi
0321336 Spławy część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś należy do najstarszych osad w okolicy. W dokumentach pojawia się jako Preghina w 1225 roku. Wzmianka o niej pojawia się w 1228 roku w dokumencie określającym, że mieszkańcy Pregyni płacą klasztorowi Norbertanek w Imbramowicach dziesięcinę. Była ona własnością szlachecka należącą do klucza pieskoskalskiego. W XV w. pojawia się Przeginya będąca wsią królewską. Od XVI w. należała ona do dóbr w Pieskowej Skale. W 1529 roku w tutejszym kościele proboszczem był Marcin Biem z Olkusza – słynny astronom i współtwórca kalendarza gregoriańskiego. Stanisław Szafraniec, wojewoda, kasztelan, był rzecznikiem tolerancji religijnej i ograniczenia uprawnień Kościoła katolickiego. Brał czynny udział w życiu małopolskiego kościoła protestanckiego. W latach 1550–1555 ufundował w swoich dobrach zbory kalwińskie, m.in. w Przegini, zamieniając kościół na zbór. Nazwa wsi pochodzi od prasłowiańskiego rzeczownika pregybni oznaczającego teren górzysty. W istocie trudno o bardziej właściwą nazwę dla miejscowości, od której rozpoczyna się Wyżyna Krakowsko-Częstochowska. Inne pochodzenie nazwy wsi znamy z legendy o pierścieniu. Czeski kupiec Radoslav wraz ze swoją wybranką Michaelą wędrując do Krakowa musiał przedostać się przez zaśnieżoną drogę. Wóz kupca stanął pod naporem śniegu. Czech wpadł w zaspę śnieżną i zgubił swój drogocenny pierścień, który miał darować w zaślubiny wybrance. Wtem z jego ust padły słowa: „Jak te śniegi przeginą, odnajdę to miejsce i odzyskam swoją własność”. W 1789 wieś zamieszkiwało 662 osób, w 1827 – 761, pod koniec XIX w. ponad 1000.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Jura Krakowsko-Częstochowska. Informator turystyczny, Ogrodzieniec, Związek Gmin Jurajskich, 2018, ​ISBN 978-83-947430-8-6
  3. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 108.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Osadnictwo i krajobraz, ss. 29, 30, 41, 42, 108; ZZJPK w Krakowie, Kraków 1997, ​ISBN 83-901471-7-3