Przemysł różany w Bułgarii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Przemysł różany w Bułgarii – gałąź przemysłu kosmetycznego skupiająca się na produkcji olejku różanego z uprawianych tu od XVII wieku w Kotlinie Kazanłyckiej róż damasceńskich (Rosa damascena) odmiany Tringipetala[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbiór płatków róży w połowie XX wieku

W 1712 w Karłowie oraz w Edirne powstały pierwsze ogrody różane[2][3]. Intensywny rozwój plantacji miał miejsce od początku XVIII wieku[4][5]. Róże sprowadzono z okolic Damaszku do Kotlin Zabałkańskich ze względu na panujące w nich korzystne warunki do uprawy, w tym wysoką amplitudę temperatur między dniem a nocą, dzięki którym rośliny produkują duże ilości olejku[4][5].

W 1820 Donczo Papazoglou otworzył pierwszą fabrykę olejku różanego w Kazanłyku[6]. Następnie jego dwaj synowie rozwijali tę działalność, rozszerzając ją też o rynki międzynarodowe[6]. W połowie XIX wieku próbowano wprowadzić nowe uprawy w innych częściach Bułgarii – w okolicach Eleny, Trjawny, Carewej lidawy oraz Dupnicy – lecz mroźne zimy uniemożliwiły przetrwanie róży damasceńskiej[7]. W 1892 Aleksandyr Papazow utworzył w Płowdiwie pierwszą bułgarską fabrykę perfumeryjną[6]. W 1907 Konstatin Małkow założył stację badawczą, przekształconą w 1967 w Institut po rozata i etericznomaslenite kułturi (ang. Institute of Roses, Essential and Medical Cultures, Instytut Róż i Roślin Olejkodajnych), który zajmuje się badaniami i hodowlą nowych odmian róż i innych roślin, z których produkuje się olejki eteryczne, tworzeniem banku genów, a także metodami przeróbki[8].

Po II wojnie światowej produkcja olejku została upaństwowiona. Uprawy róż osiągnęły maksymalne rozmiary w latach 70. XX wieku – ok. 3500 ha. Po transformacji ustrojowej w latach 90. XX wieku plantacje zostały ponownie podzielone między prywatnych właścicieli. W tym czasie brak inwestycji spowodował znaczące zmniejszenie się powierzchni upraw. Dopiero pod koniec lat 90. zaczął się ponowny rozwój przemysłu różanego, niektórzy duzi plantatorzy zaczęli inwestować we własne destylarnie, by mieć pełną kontrolę nad całym cyklem produkcyjnym. W 2008 areał upraw dorównał rekordowym latom 70. XX wieku, a pierwsza dekada XXI wieku przyniosła też bezpośrednie inwestycje dużych firm perfumeryjnych i dywersyfikację handlu międzynarodowego. Pod koniec tej dekady przemysł różany zatrudniał ok. 65 tys. osób, a uprawy koncentrowały się w obwodach Stara Zagora (42% powierzchni), Płowdiw (41% powierzchni) i Pazardżik (15% powierzchni)[9].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Gjułpani wykorzystywane w produkcji olejku różanego

Plantacje róż wymagają 3 lat, żeby dać dobre zbiory[2]. Czas trwania ich pełnej produkcji jest nie większy niż 15 lat[2]. Olejek różany oraz wodę różaną wytwarza się przez destylację różowych płatków kwiatu róży damasceńskiej. Technologia ta została przyniesiona na ziemie bułgarskie w XVIII wieku z Persji i Indii[4]. Z czasem, aby zwiększyć ilość i poprawić jakość olejku różanego, modernizowano maszyny używane do ich produkcji oraz zaczęto stosować podwójną destylację. W 1902 w Karłowie zbudowano pierwszą w Bułgarii fabrykę wykorzystującą destylację z parą wodną płatków róży[4]. Typowy proces wyglądał następująco: do alembików o pojemności ok. 90 l ładowano ok. 10 kg kwiatów i 75 l wody, a następnie przez ok. 1,5 godziny gotowano na dużym ogniu. Odprowadzona para wodna skraplała się w prostej chłodnicy (rurce przechodzącej przez kocioł zasilany stale zimną wodą) i była zbierana w odbiorniku. Zazwyczaj zbierano ok. 10 l płynu (czasem ok. 15 l, ale wtedy olejek był bogatszy w stearopteny). Zużyte kwiaty wyrzucano, a do alembika ładowano świeżą porcję, dopełniając ubytek wody. Po zebraniu ok. 40 l destylatu poddawano go powtórnej dystylacji, zbierając pierwsze 5 l, które wlewano do butelki o długiej, wąskiej szyjce. Pozostałe 35 l zawracano z powrotem do alembików. Drugi destylat miał postać mętnej zawiesiny kropelek olejku w wodzie; po odstaniu lżejszy olejek zbierał się w szyjce, skąd był zbierany[10].

Współcześnie róże po zbiorach są wywożone ciężarówkami do zakładów, następnie świeże wsypywane do kadzi z wodą, w których gotuje się je przez kilka godzin[4]. Do ogrzania destylatora używa się drewna zamiast węgla[2]. Aby wyprodukować 1 kg olejku różanego, potrzeba 3000–6000 kg płatków róży[3].

Naczynia, w których przewozi się i eksportuje olejek, nazywają się kunkumi. Wykonane są z blachy miedzianej, a w górnej i dolnej części są ocynowane. Mogą pomieścić od 20 g do 5 kg. Do przechowywania olejku różanego używa się kunkumi mogących pomieścić 5–120 kg tego produktu[5].

Wielkość produkcji kwiatów róży w Bułgarii[11]:
Rok Powierzchnia upraw (ha) Wielkość produkcji (tony)
2003 1664,5 3652
2004 1745,4 4643
2005 1958,7 5559
2006 2522,0 5837
2007 2790,2 7983
2008 2971,6 7837
2009 2944,3 7677
2010 3695,3 8547
2011 3115,5 7523
2012 3007,1 8554
2013 3225,0 8681
2014 3226,0 10125

Roczna produkcja olejku w Bułgarii pod koniec lat 90. XX i w pierwszej dekadzie XXI wieku wahała się od 870 do 2000 kg rocznie (z wyjątkiem 2002, gdy wyniosła tylko 650 kg). W latach 2001–2008 eksportowano od 1020 do 1800 kg rocznie, przy równoczesnym wzroście cen z 3217 euro za kilogram w 2001 do 4600 €/kg w 2008. Bułgaria i Turcja zaspokajają ok. 90% światowego zużycia olejku różanego; największymi importerami bułgarskiego olejku są Francja, USA, Japonia, Irlandia i Wielka Brytania[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kalus-Jurgen Strobel: Róże. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2006, s. 18–19. ISBN 978-83-258-0271-4.
  2. a b c d Розата: Исторически перипетии и семантични преображения на една национална емблема (bułg.). liternet.bg. [dostęp 2016-03-13].
  3. a b Производство и съхранение на розово масло в България в началото на XX век (bułg.). propackmagazine.bg. [dostęp 2016-03-13].
  4. a b c d e Голяма енциклопедия „България”. Научноинформационен център „Българска енциклопедия”. T. 10. Sofia: Книгоиздателска къща „Труд”, 2012, s. 2262, 3766–3767. ISBN 9789548104326.
  5. a b c Традиционно производство на българско розово масло (bułg.). roseoilbulgaria.com. [dostęp 2016-03-13].
  6. a b c Казанлъшките розотърговци Папазоглу (bułg.). stanimer.blogspot.bg. [dostęp 2016-03-13].
  7. Исторически сведения за розата и розопроизводството (bułg.). karlovobg.eu. [dostęp 2016-03-13].
  8. Institute of Roses, Essential and Medical Cultures (ang.). Institute of Roses, Essential and Medical Cultures. s. About Us. [dostęp 2016-03-19].
  9. a b N. Kovacheva, K. Rusanov. Industrial Cultivation of Oil Bearing Rose and Rose Oil Production in Bulgaria During 21ST Century, Directions and Challenges. „Biotechnology & Biotechnological Equipment”. 24 (2), s. 1793-1798, 2010 (ang.). 
  10. Ernest Parry: The Chemistry of Essential Oils and Artificial Perfumes. T. I. London: Scott, Greenwood and Son, 1921, s. 392-393.
  11. Crops. „Агростатистически справочник 2000 – 2014 (pol. Informator Agrostatystyczny 2005–2014.)”, s. 47. Министерство на земеделието и храните на Република България (Ministerstwo Rolnictwa i Żywności Republiki Bułgarii). ISSN 2367-8097. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]