Przeszczepianie narządów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Przeszczepianie narządów, transplantacja (z łac. transplantare – szczepić i plantare – sadzić) – przeszczepienie narządu w całości lub części, tkanki lub komórek z jednego ciała na inne (lub w obrębie jednego ciała). Przeszczepianiem narządów zajmuje się medyczna dziedzina naukowa nazywana transplantologią.

Przeszczep (transplantat) – komórki, tkanki (skóra, rogówka, kości) lub narząd (serce, nerka) pobrane od dawcy, podlegające chirurgicznemu przeszczepieniu do organizmu biorcy. Niektóre tkanki i narządy mogą być konserwowane i przechowywane w tzw. bankach.

Podział przeszczepów[edytuj | edytuj kod]

  • autogeniczny (autologiczny, inaczej autotransplantacja) – polega na przeniesieniu własnej tkanki lub narządu z jednego miejsca na drugie, np. przeszczep skóry
  • izogeniczny (syngeniczny, izotransplantacja) – polega na przeniesieniu tkanki lub narządu między osobnikami identycznymi genetycznie np. bliźniętami jednojajowymi
  • allogeniczny (także: alogeniczny, inaczej allotransplantacja) – polega na przeniesieniu tkanki lub narządu między osobnikami tego samego gatunku, o podobnym, ale nie jednakowym genotypie, np. człowiek → człowiek
  • ksenogeniczny (heterologiczny, ksenogenny, ksenotransplantacja) – polega na przeniesieniu tkanki lub narządu między osobnikami różnego gatunku np. świnia → człowiek

Najczęściej przeszczepiane narządy i tkanki[edytuj | edytuj kod]

Warunki powodzenia przeszczepu[edytuj | edytuj kod]

  • zgodność tkankowa
  • właściwy dobór dawcy i biorcy
  • zastosowanie dobrego płynu prezerwacyjnego i metody prezerwacji dla transplantu
  • odpowiednie leczenie immunosupresyjne
  • umiejętność rozpoznania i leczenia procesu odrzucania narządu przez organizm biorcy
  • zapobieganie powikłaniom i ich leczenie

Historia przeszczepów narządów u ludzi[edytuj | edytuj kod]

Aspekty medyczne[edytuj | edytuj kod]

Zabiegi tego typu są bardzo skomplikowane i pracochłonne (niektórzy twierdzą, że to najtrudniejsze zabiegi chirurgiczne[potrzebne źródło]), ponadto występuje ryzyko, że wszczepiony narząd nie przyjmie się – to znaczy, że organizm będzie traktował go jako ciało obce i próbował zwalczyć (reakcja odrzucenia przeszczepu). W rzadkich przypadkach mamy do czynienia z sytuacją odwrotną czyli przeszczep zwraca się przeciw gospodarzowi i stara się go zniszczyć (ang. Graft vs host disease, GvHD) jest to tzn. choroba przeszczep przeciw gospodarzowi.

Rozwój transplantologii wymusił sprecyzowanie pojęcia śmierci. Obecnie korzysta się z pojęcia „śmierć mózgu”. Na podstawie protokołu Pittsburskiego należy odczekać dwie minuty od ustania akcji serca by można było przystąpić do pobrania narządów od zmarłego[5].

Aspekty etyczne[edytuj | edytuj kod]

Krytyka idei transplantacji[edytuj | edytuj kod]

Profesor Bogusław Wolniewicz określa transplantacje jako formę współczesnego kanibalizmu. Tak jak ludożerstwo ma na celu przeżycie kosztem konsumpcji zwłok (funkcja gastronomiczna, nawet jeśli ma rytuały magiczne), tak transplantologia ma na celu dłuższe przeżycie kosztem cudzych narządów. Idea obu działań jest podobna – dłuższe życie kosztem cudzych zwłok. Niemniej, istotną różnicą pomiędzy kanibalizmem a przeszczepianiem narządów pobranych ze zwłok jest to, że w przypadku przeszczepów śmierć dawcy następuje bez związku z zapotrzebowaniem na jego tkanki (poza sytuacjami kryminalnymi, często przedstawianymi w thrillerach medycznych).

Transplantacja w poszczególnych systemach religijnych[edytuj | edytuj kod]

Obraz przedstawiający św. Kosmę i Damiana dokonujących transplantacji nogi

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Katolicyzm[edytuj | edytuj kod]

Stanowisko Kościoła katolickiego w sprawie przeszczepiania narządów jest zdecydowanie pozytywne i stanowi realizację solidarności i miłości bliźniego[6]. Stanowisko to wyrażał wielokrotnie Jan Paweł II. Fragmenty z przemowy papieża podczas XVIII Kongresu Międzynarodowego Towarzystwa Transplantacyjnego, Rzym, 29 sierpnia 2000:

Transplantacja to duży krok naprzód w służbie nauki dla człowieka i obecnie wielu ludzi zawdzięcza swoje życie przeszczepionemu narządowi. Co więcej, technika transplantacji udowodniła, że jest znaczącym sposobem osiągnięcia głównego celu całej medycyny – służenia ludzkiemu życiu. Dlatego też w Liście Encykliki „Evangelium Vitae” sugerowałem, że jedną z dróg pielęgnowania prawdziwej kultury życia jest dawstwo narządów, wykonywane w sposób etycznie akceptowalny, z zamiarem oferowania szansy na zdrowie, a nawet życie, chorym, którzy czasem nie mają innej nadziei

Jan Paweł II , No. 86

Przemowa do uczestników Kongresu Międzynarodowego Towarzystwa Transplantacyjnego, 20 czerwca 1991:

Pierwsze, co musi zostać podkreślone, a co zauważyłem przy innej okazji, to fakt, że każdy narząd przeszczepiony ma swoje źródło w decyzji o bardzo dużej wartości etycznej: decyzja, aby zaoferować bez oczekiwania nagrody części własnego ciała dla zdrowia i dobrego samopoczucia innej osoby. W tym dokładnie zawiera się szlachetność tego gestu, gestu który jest autentycznym aktem miłości

Jan Paweł II , No. 3

W listopadzie 2006 przedstawiciele polskiego Kościoła katolickiego oficjalnie poparli oświadczenia woli oraz transplantacje organów po śmierci. Podobne stanowisko wykazuje większość Kościołów chrześcijańskich[7].

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy uważają, że decyzję o transplantacji narządów każdy musi podjąć sam zgodnie z własnym sumieniem. Do lat 60. XX w. uważali oni przeszczepy narządów za kwestię sumienia, czyli sprawę, która podlega osądowi każdego człowieka[8]. Od drugiej połowy lat 60. XX w. przeszczepy były traktowane (podobnie jak transfuzje krwi) jako grzech, niedopuszczalny przejaw ludożerstwa[9] i przyczyną przeszczepu osobowości, powołując się na ówczesne wypowiedzi znawców medycyny i psychiatrii[10][11]. Od początku lat 80. poglądy te zarzucono i wybór dotyczący przeszczepu pozostawiono każdemu wierzącemu do własnego osądu[12][13][14]. Podczas zabiegów transplantacji narządów Świadkowie Jehowy odmawiają stosowania transfuzji krwi[15]. Według ich informacji tylko do końca XX w. ponad 90 000 lekarzy z całego świata zadeklarowało gotowość leczenia Świadków Jehowy w ten sposób[16].

Islam[edytuj | edytuj kod]

Współczesne muzułmańskie stanowisko sunnickich szkół prawnych wobec transplantacji narządów jest ogólnie pozytywne, z zastrzeżeniami:

  • przeszczep nie może „sprzeciwiać się ludzkiej godności muzułmanina”
  • dopuszczalny jest tylko, gdy jest jedyną możliwą formą pomocy
  • oddanie organu musi być dobrowolne (również po śmierci, pobranie organów warunkuje wcześniejsza zgoda)
  • handel organami ludzkimi jest sprzeczny z godnością człowieka
  • można przyjmować organy od nie-muzułmanów, ale nie od ludzi skazanych na śmierć.

Szyici zakazują pobierania organów od zmarłych muzułmanów, chyba że jest to konieczne dla ratowania życia innego muzułmanina.

Buddyzm[edytuj | edytuj kod]

Lekarze buddyjscy wskazują na odpowiedzialność, jaką obarczyła lekarza możliwość transplantacji narządów i jak inne religie są uwrażliwieni na nadużycia, takie jak kradzież narządów czy nielegalny handel. Z religijnego punktu widzenia buddyzm nie wysuwa żadnych zasadniczych zarzutów co do transplantacji organów czy transfuzji krwi, a nawet określa to jako „akt heroizmu”.

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

W judaizmie panują sprzeczne poglądy na ten temat – jedne autorytety uważają oddanie narządów za czyn godny, inni wskazują na fakt, iż taka ingerencja sprawi, że ciało dawcy nie będzie integralne w momencie zmartwychwstania. Przeważa jednak pogląd, że gdy chodzi o ocalenie życia człowieka, przeszczepy są dozwolone.

Polskie uregulowanie prawne[edytuj | edytuj kod]

Polska ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. (o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów) stanowi, że osoba zmarła jest potencjalnym dawcą tkanek i narządów o ile za życia nie wyraziła sprzeciwu. Niewymagana jest wówczas zgoda rodziny lub bliskich osoby zmarłej.

Jednak ze względów etycznych i społecznych na ogół jest przeprowadzana rozmowa z rodziną zmarłego w celu poinformowania ich o chęci pobrania narządów do przeszczepienia oraz uzyskania ich przyzwolenia. Jeśli zmarły pozostawił pisemne oświadczenie dotyczące jego woli odnośnie pobierania narządów po śmierci, lekarze bez zastrzeżeń respektują jego decyzję. Jeśli zaś zmarły nie zostawił takiego oświadczenia, rodzina na drodze sądowej może uniemożliwić pobranie narządów.

Oświadczenie informujące, że wyraża się sprzeciw na pobranie narządów po śmierci można złożyć listownie lub osobiście w:

Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji POLTRANSPLANT
al. Jerozolimskie 87
02-001 Warszawa

na formularzu, który można otrzymać w każdym Zakładzie Opieki Zdrowotnej, Starostwie Powiatowym, każdej aptece, a także ściągnąć ze strony Poltransplantu.

Możliwe jest również sporządzenie Oświadczenia woli – dokumentu informującego o tym, że osoba zezwala na użycie organów w razie śmierci mózgowej dla celów ratowania życia innych ludzi. Sugeruje się, aby takie oświadczenie nosić zawsze przy sobie.

Zupełnie inaczej wygląda natomiast kwestia pobrania narządów od osób żywych. Jeśli taka operacja jest wymagana do uratowania komuś życia, dawcy szuka się najpierw wśród rodziny. Jeśli chcemy pomóc komuś obcemu, abyśmy mogli dobrowolnie, nieodpłatnie oddać jakiś narząd (którego pobranie nie zagraża życiu) zgodę musi wyrazić Sąd, biorąc pod uwagę istniejący związek emocjonalny między potencjalnym dawcą, a biorcą. W związku z tym, ze względów prawnych, na ogół możliwość ta dotyczy jedynie najbliższej rodziny. W chwili obecnej w Polsce nie ma generalnie możliwości odsprzedania narządu unaczynionego (nerka, wątroba, trzustka, płuco) obcej osobie, handel jest prawnie zakazany i zagrożony karą pozbawienia wolności. Procedura sądowa nie dotyczy osób, które chcą być dawcami szpiku. W tym przypadku wyraża się chęć pozostania dawcą szpiku poprzez wypełnienie odpowiedniego formularza zgłoszeniowego i przesłanie go do Centralnego Rejestru Niespokrewnionych Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej (CRNDSiKP).

Aktualna sytuacja transplantologii w Europie[edytuj | edytuj kod]

Największym problemem z jakim boryka się transplantologia jest obecnie bardzo duży popyt na organy do przeszczepu przy zupełnie nienadążającej za nim podaży.

Liczbę przeszczepów w Unii Europejskiej ma zwiększyć europejska karta dawcy, której wprowadzenie proponuje Komisja Europejska. Europejska karta dawcy mogłaby być dołączana do ubezpieczenia zdrowotnego. Miałoby to nie tylko ułatwić decyzję o pobraniu organu w razie nagłej śmierci posiadacza karty, ale też „uwrażliwić opinię publiczną na problemy transplantologii”.

W poszczególnych krajach Unii Europejskiej obserwuje się duże różnice w liczbie dawców na milion mieszkańców – od 34,6 zmarłego dawcy w Hiszpanii, 21 – we Francji, 14,7 – w Polsce, 13,8 – w Wielkiej Brytanii, do 6 – w Grecji i tylko 0,5 w Rumunii[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło przeszczep w Wikisłowniku

Przypisy

  1. tvn24.pl: Udał się pierwszy całkowity przeszczep twarzy. dawca.pl. [dostęp 2010-04-24].
  2. Reportaż "Batalia o życie" Barbary Seidlerowej, wyd. 1969.
  3. Biuletyn informacyjny Wielkopolskiej Izby Lekarskiej nr 12 (179) grudzień 2009 s. 16.
  4. Na psach, na nieboszczykach. Tak przygotowywano się do pierwszego przeszczepu serca w Polsce, Adam Czerwiński, AleHistoria, 7 maja 2012 r..
  5. Robin Marantz Henig. Kiedy życie należy do żyjących?. „Świat Nauki”. 10 (230), s. 40-44, październik 2010. ISSN 08676380. 
  6. Abp Józef Życiński: Transplantacja a miłość bliźniego. Przeszczep.pl, 2005.
  7. Transplantacja organów. Ekumenizm.pl.
  8. The Watchtower 1.08.1961, s. 480 (Strażnica wyd. pol. nr 6 1962, s. 14).
  9. The Watchtower 15.11.1967, s. 702; wyd. pol. Strażnica nr 14 1968, s. 13).
  10. The Watchtower, 1.9.1975, s. 519; wyd. pol. Strażnica nr 9 1977, s. 16).
  11. The Watchtower 1.3.1971, s. 134-140; wyd. pol. Strażnica nr 2 1972, s. 2-8.
  12. The Watchtower 15.3.1980, s. 31; wyd. pol. Strażnica nr 2 1982, s. 24.
  13. The Watchtower 1.6.1986, s. 15; wyd. pol. Strażnica nr 20 1986, s. 13.
  14. Opis problemu z cytatami ze Strażnicy. [dostęp 8 grudnia 2007].
  15. Świadkowie Jehowy ... Odmawiają transfuzji krwi pełnej oraz jej czterech głównych składników. [dostęp 29 grudnia 2007].
  16. Przebudźcie się! z 8 stycznia 2000.
  17. A. Słojewska W Europie brakuje organów, Rzeczpospolita, 31.05.2007.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.