Przyłbica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przyłbica z zasłoną „psi pysk”

Przyłbica – rodzaj hełmu używanego od XIV do XVI wieku przez rycerstwo ciężkozbrojne. Była to ulepszona łebka z doczepioną profilowaną płytą pełniącą funkcję zasłony na twarz.

Należy pamiętać, że przyłbica to hełm z ruchomą zasłoną, a nie sama zasłona.

Przyłbica miała kształt dzwonu ułatwiający ześlizgiwanie się ciosów mieczem (lub inną bronią białą) z hełmu: był to stożek (jak w przypadku basinetu) lub grań biegnąca przez środek (niektóre armety). Zasłona (czyli ruchoma osłona twarzy) była wyprofilowana tak, aby ułatwić ześlizgiwanie się pchnięć, szczególnie kopią. Przyłbic używała głównie ciężka jazda, po pierwsze z racji wysokiego kosztu, pod drugie konstrukcji mającej zapewnić dobrą ochronę w czasie walki na kopie. Do walki pieszej wielu rycerzy zdejmowało zasłonę, z czasem pojawiły się też specjalne odmiany (bywała to druga zasłona o innym kształcie).

W końcowym okresie XIV wieku upowszechniła się przyłbica o wydłużonej zasłonie twarzy, mająca kształt półkolisty lub szpiczasty (przypominający psi pysk; czasem można się spotkać z niemiecką nazwą Hundsgugel – dosłownie „psi kaptur”). Przyłbice można podzielić na typ starszy (basinet) i młodszy (armet).

Przyłbica z zniknęła pól bitewnych wraz z rycerstwem w ciągu wieku XVI, jednak nieco dłużej znajdowała zastosowanie jako hełm turniejowy oraz paradny (na przykład jako część zbroi królewskich).

Mówiąc „walczyć z podniesioną przyłbicą”, popełnia się błąd językowy, gdyż prawidłową formą jest „walczyć z otwartą przyłbicą”, czyli z podniesioną zasłoną. Taki sposób walki był uważany podczas pojedynków w szrankach za wyjątkowo odważny (jeśli nie szalony), gdyż kopie po uderzeniu zamieniały się w grad ostrych drzazg, które mogły zranić oczy lub nawet zabić. Potem przeniesiono to powiedzenie na ludzi szlachetnych i honorowych. Prawdopodobnie w XIX wieku w epoce mody na średniowiecze w jednej z licznych powieści romantycznych przekręcono (do kontaminacji mogło dojść pod wpływem wyrażenia „z podniesionym czołem”) ten idiom, który do dziś pokutuje w tej błędnej wersji[a]. Niepoprawna forma wdarła się na tyle mocno w polszczyznę, że niektórzy poloniści (między innymi Katarzyna Kłosińska, członek Rady Języka Polskiego) ją sankcjonują.

Uwagi

  1. Żartobliwie mówiąc, przyłbicę można podnieść, ale na przykład z ziemi.