Przyczółek czerniakowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tablica pamiątkowa przy ul. Solec 57 (od strony ul. Wilanowskiej) upamiętniająca ostatnią redutę powstańczą bronioną 23 września przez żołnierzy Zgrupowania „Kryska”, Zgrupowania „Radosław” i 9 pułku piechoty

Przyczółek czerniakowski – nazwa przyjęta dla miejsca desantu żołnierzy 3 Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta w Warszawie na Górnym Czerniakowie (Solcu) w czasie powstania warszawskiego i późniejszych walk na przyczółku.

Działania te były częścią zakrojonych na większą skalę walk o przyczółki warszawskie we wrześniu 1944 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W nocy z 15 na 16 września na przyczółek na Solcu przeprawiły się pierwsze oddziały 3 DP. W czasie lądowania zwiadu berlingowców na przyczółku zginął dowódca kompanii „Rudy” Andrzej Romocki ps. Morro, przez żołnierzy uznany najprawdopodobniej za Niemca, pomimo biało-czerwonej opaski na niemieckiej panterce.

W walkach brali udział żołnierze z 9 pp. Silny ostrzał Wisły sprawił, że podejmowane co noc próby wysłania posiłków z Saskiej Kępy zawodziły. W nocy z 19 na 20 września większość żołnierzy Zgrupowania Radosław wycofała się kanałami na Mokotów, a resztki batalionu Zośka, zgrupowania Kryska i berlingowców utrzymywały jeszcze jakiś czas obronę ul. Wilanowskiej. Trwała też ewakuacja przez Wisłę. Ostatecznie 23 września padł ostatni punkt oporu na Górnym Czerniakowie - posesja ul. Wilanowska 1.

Straty 3 DP[edytuj | edytuj kod]

W dniach 16-23.09.1944 r. na Przyczółek Czerniakowski przeprawiono 1254 żołnierzy 3 DP (w tym 147 z 7 pp oraz pododdziałów specjalnych 3 DP), z czego poległo i zaginęło (utonęło w Wiśle i zostało wziętych do niewoli) 961 żołnierzy. Tylko 293 żołnierzy powróciło na Saską Kępę (w tym 52 rannych).

W 8 pp straty wyniosły: 660 zabitych, wziętych do niewoli i zaginionych oraz 80 ewakuowanych rannych. Ponadto 3 DP straty poniosła też na Pradze: 141 zabitych i 489 rannych. W sumie 3 DP straty osiągnęły: 2383 żołnierzy, w tym 1762 zabitych i zaginionych. W porównaniu do stanu wyjściowego z dnia 10.09.1944 r., stanowiło to około 25%. Liczba zabitych z pewnością była większa, bowiem część rannych zmarła w wyniku odniesionych ran już w październiku 1944 roku. Należy też zwrócić uwagę, że 9 pp stracił większość dowódców: mjr Łatyszonek dostał się do niewoli, ranni zostali: mjr Mierzwiński i kpt. Olechnowicz, polegli: zastępca dowódcy 9 pp ds. liniowych ppłk J. Kulicki i por. S. Kononkow.

Do walki na przyczółku miał wejść radziecki, doświadczony w walkach o Stalingrad, 226 Gwardyjski Pułk Strzelecki 74 dywizji z 8 Gwardyjskiej Armii gen. Wasilija Czujkowa. Rozkaz o wsparciu zapadł 20 września o 13.30 i wobec beznadziejnej sytuacji na przyczółku do desantu nie doszło.

Działania 1 Armii Wojska Polskiego w okresie 15-23 września 1944 roku[edytuj | edytuj kod]

19.09.1944 r. o godz. 16.00 8 pp 3 DP przystąpił do forsowania Wisły między mostami Poniatowskiego i średnicowym, w celu rozszerzenia zajętego przyczółka i połączenia się z 9 pp na Czerniakowie. Zamierzony cel nie został osiągnięty – kontratak niemiecki wsparty czołgami sprawił, że jeszcze tego samego dnia koło północy opór 8 pp został złamany, a ostatni żyjący żołnierze w nocy z 21 na 22 września powrócili na praski brzeg. Walka 8 pp trwała łącznie osiem godzin – z 824 przeprawionych żołnierzy na Pragę powróciło zaledwie 164 (w tym 80 rannych), reszta zaś zginęła lub dostała się do niewoli[1].

W dniach 17 – 23 września 1944 żołnierze 6 pp z 2 DP wsparci bateriami moździerzy z pozostałych pułków oraz własną artylerią zajęli przyczółek na Żoliborzu. Pomimo nawiązania kontaktu z powstańcami nie doszło do połączenia sił i oddział wycofał się z powrotem na drugi brzeg Wisły. Straty 2 DP wyniosły 523 zabitych, rannych i zaginionych.

Równocześnie kilkakrotnie na warszawski brzeg wysyłane były patrole złożone z żołnierzy 1 AWP.

Upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Meldunek bojowy nr 0507. Sztab 1 AWP (godz. 22.00, 25.09.1944 r.). Mapa 50 000 – 38 r. i plan Warszawy [w:] J. Margules, Przyczółki warszawskie. Analiza i ocena…, Warszawa 1962, s. 387.
  2. Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 78. ISBN 83-01-06109-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryk Baczko, Osiem dni na lewym brzegu, Wydawnictwo Głównego Zarządu Polityczno-Wychowawczego Wojska Polskiego, Warszawa 1946
  • Adam Kaska, Desant, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1978
  • Mikołaj Łuczniewski, Walki 3 Dywizji Piechoty WP na Przyczółku Czerniakowskim, "Polsce Wierni", Sierpień 2014, nr 8(224)
  • Mikołaj Łuczniewski, Dramat żołnierzy, dramat powstańców, "Polsce Wierni", Październik 2014, nr 10(224)
  • Józef Margules, Boje 1 armii WP w obszarze Warszawy (sierpień-wrzesień 1944). Działania 1 armii WP w powiązaniu z walkami zgrupowań powstańców warszawskich, Wydawnictwo MON, Warszawa 1967
  • Józef Margules, Przyczółki warszawskie. Analiza i ocena działań 1 AWP w rejonie Warszawy we wrześniu 1944 r., Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1962
  • Szymon Nowak, Przyczółek Czerniakowski 1944, Wydawnictwo Infort Editions, Zabrze 2011