Przydomowa oczyszczalnia ścieków

Schemat oczyszczalni z widocznym osadnikiem gnilnym i polem rozsączającym.

Przydomowa oczyszczalnia ścieków (POŚ) – zespół urządzeń służących do neutralizacji ścieków wytwarzanych w domu lub małym zgrupowaniu domów. Również budowla zgodnie z art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego (t.j. Dz.U. 2025 poz. 418).

Warunkiem prawidłowej eksploatacji przydomowej oczyszczalni jest jej umiejętna obsługa, polegająca na następujących czynnościach: okresowa kontrola składu odpływu, ewentualnie indeksu osadu czynnego, odpowiednia regulacja natlenienia i uzupełnianie kultur mikroorganizmów, usuwania osadu i kożucha z osadnika raz w roku lub po wypełnieniu osadnika osadem do połowy.

Problem unieszkodliwiania ścieków odprowadzanych z domów regulowany jest Rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz.U. 2019 poz. 1311).

Zgodnie z § 11 ust. 4 rozporządzenia ścieki pochodzące z własnego gospodarstwa domowego lub gospodarstwa rolnego, zlokalizowanego poza aglomeracją, mogą być wprowadzane do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód, w granicach gruntu stanowiącego własność wprowadzającego, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki:

1) ich ilość nie przekracza łącznie 5,0 m3 na dobę;

2) BZT5 ścieków dopływających do indywidualnego systemu oczyszczania ścieków jest redukowane co najmniej o 20%, a zawartość zawiesiny ogólnej co najmniej o 50%;

3) miejsce wprowadzania ścieków do ziemi jest oddzielone warstwą gruntu o miąższości co najmniej 1,5 m od najwyższego użytkowego poziomu wodonośnego wód podziemnych.

Zgodnie z § 11 ust. 5 ścieki pochodzące z własnego gospodarstwa domowego lub gospodarstwa rolnego, zlokalizowanego w aglomeracji, mogą być wprowadzane do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód, w granicach gruntu stanowiącego własność wprowadzającego, jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki:

1) ich ilość nie przekracza łącznie 5,0 m3 na dobę;

2) nie przekraczają najwyższych dopuszczalnych wartości substancji zanieczyszczających właściwych dla RLM aglomeracji, na obszarze której zlokalizowane jest gospodarstwo, określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia;

3) miejsce ich wprowadzania do ziemi jest oddzielone warstwą gruntu o miąższości co najmniej 1,5 m od najwyższego użytkowego poziomu wodonośnego wód podziemnych.

Dodatkowymi kryteriami są kryteria związane z terenami dla których nie ma miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. O możliwości powstania oczyszczalni stanowią wtedy również przepisy szczególne, między innymi te z zakresu ochrony środowiska. Uniemożliwiają one budowę oczyszczalni na:

• obszarach objętych ochroną (parki krajobrazowe, strefy ochronnych ujęć wody)
• obszary zagrożone powodziami
• obszary narażone na zalewanie wodami opadowymi

Rozwiązania technologiczne POŚ

W przydomowych oczyszczalniach ścieków oczyszczanie następuje w dwóch etapach:

• Oczyszczanie mechaniczne i beztlenowe (przy pomocy bakterii beztlenowych)
• Oczyszczanie tlenowe (przy pomocy bakterii tlenowych)

Pierwszy etap oczyszczania następuje w osadniku gnilnym lub osadniku Imhoffa, polega na wprowadzeniu do osadnika nieczystości, które są najpierw mechanicznie rozdzielane (przy pomocy grawitacji) na osad cięższy od wody oraz zawiesinę lżejszą od wody (najczęściej z tłuszczów). Osad ulega procesowi fermentacji, w której cząstki zanieczyszczeń są rozkładane na substancje rozpuszczalne w wodzie i nierozpuszczalne substancje mineralne, które odkładają się na dnie osadnika. Osadniki są zwykle złożone z dwóch, trzech lub więcej komór które są ułożone w poprzek osadnika (z wyjątkiem jednokomorowych osadników Imhoffa). Realizację komór przeprowadza się poprzez zastosowanie przegród prostopadłych do osi zbiornika. Przegrody mają za zadanie zapobiec przedostawaniu się dalej osadów oraz zawiesin. Ewentualne przedostanie się zanieczyszczeń stałych powoduje zamulenie i utratę wydajności oczyszczalni. Pierwszy etap powinien trwać co najmniej 72 godziny, co powoduje że wielkość osadnika gnilnego jest uzależniona od dobowej ilości ścieków.

Drugim etapem jest oczyszczanie tlenowe które może być przeprowadzone z użyciem urządzeń napowietrzających lub z udziałem drenażu. Pierwszy wariant wymaga zastosowania kompresora, co wiąże się ze zwiększonymi kosztami energii lecz jednocześnie zwiększa się dobowa sprawność oczyszczalni i oczyszczoną wodę można odprowadzić do studni chłonnej lub wód powierzchniowych, co powoduje że wymiary całej instalacji są stosunkowo niewielkie. Drugi wariant nie potrzebuje energii, lecz wymaga znacznej powierzchni na drenaż rozsączający, a sprawność dobowa jest mniejsza w porównaniu z wariantem pierwszym.

Po pierwszym etapie oczyszczania uzyskuje się 60% redukcję zanieczyszczeń, natomiast po drugim etapie 90% redukcję zanieczyszczeń.

Oprócz wyżej wymienionych spotyka się następujące rozwiązania technologiczne:

• drenaż rozsączający
• filtr piaskowy (gruntowy)
• oczyszczalnia hydrobotaniczna
• złoże biologiczne + osadnik wtórny
• niskoobciążona komora osadu czynnego + osadnik wtórny

Zobacz też

• oczyszczalnia ścieków
• toaleta kompostująca
• szara woda

Bibliografia

• Grzegorz Stańko, Zbigniew Heidrich: Leksykon przydomowych oczyszczalni ścieków. Warszawa: Seidel-Przywecki, 2007. ISBN 978-83-919449-9-8. Brak numerów stron w książce
• Norbert Brzostowski i in.: Przydomowe oczyszczalnie ścieków – poradnik. Białystok: Polska Stacja Przyrodnicza Narew, 2008. Brak numerów stron w książce
• Dz.U. z 2006 r. nr 137, poz. 984

Linki zewnętrzne

• Przydomowe oczyszczalnie ścieków – przegląd konstrukcji. fww.org.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-11-17)].
• Martyna Raczkiewicz, Szambo czy własna oczyszczalnia?