Przyjaciel (czasopismo)
| Częstotliwość | |
|---|---|
| Państwo | |
| Adres |
Łódź, ul. Piotrkowskiej 96 |
| Wydawca |
SW „Czytelnik” (1945–1949), „Nasza Księgarnia” (1949–1951) |
| Język |
polski |
| Pierwszy numer |
1945 |
| Ostatni numer |
1951 |
| Liczba stron |
16 |
Przyjaciel (podtytuły kolejno: Dwutygodnik dla starszych dzieci, Tygodnik dla starszych dzieci, Tygodnik dla starszych dzieci i młodzieży) – czasopismo dla dzieci ukazujące się w latach 1945–1951, początkowo nakładem SW „Czytelnik”, a następnie „Naszej Księgarni”[1].
Pierwszy numer „Przyjaciela” ukazał się 15 czerwca 1945 w Łodzi, nakładem Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”[2]. Redakcja pisma mieściła się wówczas przy ul. Piotrkowskiej 96. Redaktorką naczelną została Halina Koszutska. Początkowo „Przyjaciel” ukazywał się co dwa tygodnie, zgodnie ze swoim podtytułem, ale od piątego numeru (17 października 1945[3]) zmieniono go w tygodnik[1] z podtytułem „Tygodnik dla starszych dzieci”[2]. Przez cały okres istnienia objętość pisma wynosiła 16 stron. Kierownikiem artystycznym przez pierwszy miesiąc był Jan Marcin Szancer, którego zastąpił Mieczysław Piotrowski, następnie Gwidon Budecki i Stefan Bernaciński[1].
W 1949 roku pismo przejęła „Nasza Księgarnia”, zmieniając cykl ukazywania się tygodnika na szkolny. Po kilku tygodniach, od numeru szóstego z rocznika 1949/50, redaktorką naczelną została Zofia Kwiecińska, a kierownikiem artystycznym Zbigniew Rychlicki. Z czasem grafika ustępowała tekstowi i fotografii. Zdjęcia dostarczał głównie Tadeusz Bukowski i Przedsiębiorstwo Państwowe „Film Polski”. Redakcja mieściła się w Warszawie przy ul. Smulikowskiego 4. Dotychczasowy format 24×25 cm, powiększono w roczniku 1950/51 do wymiarów 20×29 cm. Zmieniono podtytuł na „Tygodnik dla starszych dzieci i młodzieży”, kierując pismo do coraz starszego odbiorcy. Publikowano więcej treści poświęconych ówczesnym wydarzeniom kulturalnym, społeczno-politycznym i gospodarczym. Wprowadzona została rubryka „Z kraju i ze świata” obszernie komentująca wybrane informacje prasowe i dział „Zagadnienia społeczne”, w którym pisano m.in. na temat marksizmu, materializmu, walki klas czy socjalizmu. Publikowano więcej informacji sportowych, a w rubryce „Halo, tu Polskie Radio” program audycji radiowych przeznaczonych dla młodych odbiorców. Teksty o charakterze popularnonaukowym ukazujące się na łamach „Przyjaciela” dotyczyły przyrody, astronomii, historii i geografii, a wśród utworów o charakterze literackim dominowały opowiadania i wiersze. Stałym elementem pisma były różne formy zagadek, rebusów, krzyżówek i zadań. Za poprawne odpowiedzi nadesłane do redakcji czytelnicy otrzymywali nagrody, najczęściej książkowe[1].
Na łamach pisma ukazała się w odcinkach powieść Marii Zarębińskiej Dzieci Warszawy, która w roku 1957 została wydana w formie książkowej[4]. Liczne swoje teksty zamieszczali w „Przyjacielu” także m.in.: Krystyna Artyniewicz, Janina Broniewska, Wanda Grodzieńska, Krzysztof Gruszczyński, Władysław Kozłowski, Lucyna Krzemieniecka, Zofia Lorentz, Hanna Ożogowska, Ludwik Świeżawski, Ludwik Wiszniewski, Bolesław Zagała i Lucjan Żak[1].
Ostatni numer „Przyjaciela” ukazał się z datą 24 czerwca 1951 roku. Zamknięcie tytułu wynikało m.in. z pokrywania się grupy odbiorców z wydawanym przez „Naszą Księgarnię” „Płomykiem”[1].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f Michał Rogoż, Czasopisma dla dzieci i młodzieży Instytutu Wydawniczego "Nasza Księgarnia" w latach 1945-1989 : studium historycznoprasowe, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2009, s. 67-72, ISBN 978-83-7271-543-2 [dostęp 2025-11-19].
- ↑ a b Koszutska Halina, „Przyjaciel. Dwutygodnik Dla Starszych Dzieci” (1945: 1–12), Łódź: Spółdz. Wyd. „Czytelnik”, 1945 [dostęp 2025-11-29].
- ↑ Przyjaciel. Dwutygodnik Dla Starszych Dzieci. Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Łódzkiego. [dostęp 2024-04-11].
- ↑ „Nikt nie śmiał wziąć tego dziecka za rękę…” (Maria Zarębińska, „Dzieci Warszawy”). Zacofany w lekturze. [dostęp 2024-04-11].