Przytkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przytkowice
Okolice Przytkowic
Okolice Przytkowic
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat wadowicki
Gmina Kalwaria Zebrzydowska
Wysokość 280-360 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 2578
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 34-141[1]
Tablice rejestracyjne KWA
SIMC 0056779
Położenie na mapie gminy Kalwaria Zebrzydowska
Mapa lokalizacyjna gminy Kalwaria Zebrzydowska
Przytkowice
Przytkowice
Położenie na mapie powiatu wadowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wadowickiego
Przytkowice
Przytkowice
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Przytkowice
Przytkowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Przytkowice
Przytkowice
Ziemia49°55′16″N 19°40′51″E/49,921111 19,680833

Przytkowicewieś w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, w gminie Kalwaria Zebrzydowska.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

Przez miejscowość przechodzi droga wojewódzka nr 953 łącząca Kalwarię Zebrzydowską ze Skawiną.

Położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest na południowy wschód od góry „Draboż” (435 m n.p.m.), na wysokości 280-360 m n.p.m. Od strony sąsiadującego Stanisławia Dolnego góruje nad wsią malownicze, stożkowate wzniesienie, w większości pokryte lasem o nazwie „Ludka” (369 m n.p.m.). Charakterystyczna ulicówkowa zabudowa tutaj skupiła się wzdłuż potoku, spływającego od głównego grzbietu – Draboża oraz w dorzeczu Skawinki. Odległość od Kalwarii Zebrzydowskiej wynosi 7,5 km, a wieś leży na trasie łączącej Kalwarię Zebrzydowską ze Skawiną. Od północy graniczy z Paszkówką, od wschodu z Sosnowicami, Leńczami, od południa z Zebrzydowicami, a od zachodu ze Stanisławiem Dolnym i Bęczynem.

Krajobraz Przytkowic wraz z wieloma przysiółkami, luźno porozrzucanymi po całym obszarze wsi, jest bardzo urozmaicony wieloma dolinami z potokami i strumieniami, jarami, a także wzniesieniami. Centrum wsi stanowi skrzyżowanie wraz z przyległym placem, wokół którego znajduje się kilka zakładów produkujących obuwie, sklepy oraz apteka wraz z domami mieszkańców. Od strony południowej skrzyżowania wznosi się Pyrczek (340 m n.p.m.), którego nagi stożek dominuje nad wejściem do centrum wsi. Z kolei po południowej stronie doliny Skawinki okazale prezentuje się zalesiona Krowia Górka (345 m n.p.m.). Jej północne stoki należą jeszcze do Przytkowic. W połowie wysokości Krowiej Górki, w głębi lasu wypływa źródełko. Wypływający strumień zwany jest Złotym Potokiem. Tuż nad źródełkiem, na starym buku wisi kapliczka z figurą Matki Bożej. Według podań ludowych, woda z tego źródełka ma właściwości lecznicze i podobno pomogła niejednemu w leczeniu wszelkiego rodzaju ran i chorób oczu.

Przez wieś przebiega linia kolejowa 97 łącząca Kraków i Skawinę z Suchą Beskidzką i Zakopanem oraz droga wojewódzka nr 953 z Kalwarii Zebrzydowskiej do Skawiny. Przebiegająca sieć dróg powiatowych i gminnych dogodnie łączy ją z Wadowicami i okolicznymi miejscowościami. Dodatkową zaletą pagórkowatego terenu Przytkowic są miejsca widokowe. Z najwyższego wzniesienia, na którym znajdowała się niegdyś siedziba z warownią Radwanitów - Przypkowskich, roztacza się widok na Polankę Hallera, dalej na Skawinę, aż po Kraków, Bielany i całą Dolinę Nadwiślańską z Czernichowem i kominami Śląska. Na południe widać górę Żar i Lanckorońską Górę, za którymi wyłaniają się Beskidy, Babia Góra i szczyty Tatr.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Przytkowice: Dół, Draboż, Dział, Góra, Grabie, Kąt, Kotliny, Ludka, Owczarnia, Paska, Rola, Pagórek, Wał, Zagrody, Za Lasem[2][3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • Pierwsze wzmianki o Przytkowicach pochodzą z XIII w., kiedy to miejscowość ta leżała w obrębie „korytarza radwańskiego”, założona przez Radwanitów.
  • W 1388 należała do Ofki z Przybkowic, która ją sprzedała Mikołajowi z Brodów.
  • W 1443 właścicielami Przybkowic byli Jan i Stanisław Przybkowscy herbu Radwan.
  • W XVI w. właścicielem wsi jest Jan Przypkowski, wyznawca arianizmu, który w 1572 nadał swoim poddanym wolność osobistą. Prawdopodobnie we wsi był również zbór ariański, który mógł się mieścić w dworze Przypkowskich. Jak wynika z wizytacji biskupa Krzysztofa Kazimierskiego, odbytej w latach 1596-1598, miejscowy kościół katolicki nie został sprofanowany przez ariańskich właścicieli Przytkowic.
  • W XVII w. właścicielką Przytkowic była Anna Katarzyna Zebrzydowska, siostra biskupa krakowskiego Andrzeja Zebrzydowskiego, ciotka Mikołaja Zebrzydowskiego.
  • W II połowie XIX w. i w początkach XX w. Przytkowice należały do Brandysów.

Dziedzictwo kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół wzmiankowany w 1345, w 1733 zbudowano drewniany kościół, który po wybudowaniu nowego, murowanego, w 50. latach XX w. przeniesiono do Skawinek. Ze starego kościoła zachował się gotycki krucyfiks, późnobarokowy ołtarz i barokowe posągi Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty.

  • W 1982 reaktywowano Orkiestrę dętą przy OSP.
  • Zespół dworski ze spichlerzami.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Z rodziny właścicieli Przytkowic - Przypkowskich, wywodzi się Samuel Przypkowski (ok. 1592-1670) pisarz i działacz Braci Polskich, propagator socynianizmu, zwolennik zasady tolerancji religijnej i rozdziału kościoła od państwa, autor licznych traktatów.
  • Z tejże rodziny pochodzą Przypkowscy, którzy założyli w Jędrzejowie słynne muzeum z największą na świecie kolekcją zegarów słonecznych i bogatymi zbiorami bibliofilskimi.
  • Znajduje się tam też jedna z największych dyskotek w Polsce - klub Energy 2000[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Przytkowice: dyskoteka tańczy, wieś milczy


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]