Przytkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°55′16″N 19°40′51″E
- błąd 39 m
WD 49°55'0.1"N, 19°40'59.9"E, 49°57'N, 19°40'E
- błąd 14 m
Odległość 555 m
Przytkowice
wieś
Ilustracja
Okolice Przytkowic
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat wadowicki
Gmina Kalwaria Zebrzydowska
Wysokość 280-360 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 2578
Strefa numeracyjna 33
Kod pocztowy 34-141[1]
Tablice rejestracyjne KWA
SIMC 0056779
Położenie na mapie gminy Kalwaria Zebrzydowska
Mapa konturowa gminy Kalwaria Zebrzydowska, u góry znajduje się punkt z opisem „Przytkowice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Przytkowice”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Przytkowice”
Położenie na mapie powiatu wadowickiego
Mapa konturowa powiatu wadowickiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Przytkowice”
Ziemia49°55′16″N 19°40′51″E/49,921111 19,680833

Przytkowicewieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, w gminie Kalwaria Zebrzydowska.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bielskiego.

Przez miejscowość przechodzi droga wojewódzka nr 953 łącząca Kalwarię Zebrzydowską ze Skawiną.

Położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest na południowy wschód od góry „Draboż” (435 m n.p.m.), na wysokości 280–360 m n.p.m. Od strony sąsiadującego Stanisławia Dolnego góruje nad wsią malownicze, stożkowate wzniesienie, w większości pokryte lasem o nazwie „Ludka” (369 m n.p.m.). Charakterystyczna ulicówkowa zabudowa tutaj skupiła się wzdłuż potoku, spływającego od głównego grzbietu – Draboża oraz w dorzeczu Skawinki. Odległość od Kalwarii Zebrzydowskiej wynosi 7,5 km, a wieś leży na trasie łączącej Kalwarię Zebrzydowską ze Skawiną. Od północy graniczy z Paszkówką, od wschodu z Sosnowicami, Leńczami, od południa z Zebrzydowicami, a od zachodu ze Stanisławiem Dolnym i Bęczynem.

Krajobraz Przytkowic wraz z wieloma przysiółkami, luźno porozrzucanymi po całym obszarze wsi, jest bardzo urozmaicony wieloma dolinami z potokami i strumieniami, jarami, a także wzniesieniami. Centrum wsi stanowi skrzyżowanie wraz z przyległym placem, wokół którego znajduje się kilka zakładów produkujących obuwie, sklepy oraz apteka wraz z domami mieszkańców. Od strony południowej skrzyżowania wznosi się Pyrczek (340 m n.p.m.), którego nagi stożek dominuje nad wejściem do centrum wsi. Z kolei po południowej stronie doliny Skawinki okazale prezentuje się zalesiona Krowia Górka (345 m n.p.m.). Jej północne stoki należą jeszcze do Przytkowic. W połowie wysokości Krowiej Górki, w głębi lasu wypływa źródełko. Wypływający strumień zwany jest Złotym Potokiem. Tuż nad źródełkiem, na starym buku wisi kapliczka z figurą Matki Bożej. Według podań ludowych, woda z tego źródełka ma właściwości lecznicze i podobno pomogła niejednemu w leczeniu wszelkiego rodzaju ran i chorób oczu.

Przez wieś przebiega linia kolejowa 97 łącząca Kraków i Skawinę z Suchą Beskidzką i Zakopanem oraz droga wojewódzka nr 953 z Kalwarii Zebrzydowskiej do Skawiny. Przebiegająca sieć dróg powiatowych i gminnych dogodnie łączy ją z Wadowicami i okolicznymi miejscowościami. Dodatkową zaletą pagórkowatego terenu Przytkowic są miejsca widokowe. Z najwyższego wzniesienia, na którym znajdowała się niegdyś siedziba z warownią Radwanitów - Przypkowskich, roztacza się widok na Polankę Hallera, dalej na Skawinę, aż po Kraków, Bielany i całą Dolinę Nadwiślańską z Czernichowem i kominami Śląska. Na południe widać górę Żar i Lanckorońską Górę, za którymi wyłaniają się Beskidy, Babia Góra i szczyty Tatr.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Przytkowice[2][3]
części wsi Dół, Draboż, Dział, Góra, Grabie, Kąt, Kotliny, Ludka, Owczarnia, Paska, Rola, Pagórek, Wał, Zagrody, Za Lasem

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • Pierwsze wzmianki o Przytkowicach pochodzą z XIII w., kiedy to miejscowość ta leżała w obrębie „korytarza radwańskiego”, założona przez Radwanitów.
  • W 1388 należała do Ofki z Przybkowic, która ją sprzedała Mikołajowi z Brodów.
  • W 1443 właścicielami Przybkowic byli Jan i Stanisław Przybkowscy herbu Radwan.
  • XVI w. właścicielem wsi jest Jan Przypkowski, działacz braci polskich, który w 1572 nadał swoim poddanym wolność osobistą. Prawdopodobnie we wsi był również zbór ariański, który mógł się mieścić w dworze Przypkowskich. Jak wynika z wizytacji biskupa Krzysztofa Kazimirskiego, odbytej w latach 1596–1598, miejscowy kościół katolicki nie został sprofanowany przez ariańskich właścicieli Przytkowic.
  • W XVII w. właścicielką Przytkowic była Anna Katarzyna Zebrzydowska, siostra biskupa krakowskiego Andrzeja Zebrzydowskiego[potrzebny przypis], ciotka Mikołaja Zebrzydowskiego.
  • W drugiej połowie XIX w. i w początkach XX w. Przytkowice należały do Brandysów.

Dziedzictwo kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół wzmiankowany w 1345, w 1733 zbudowano drewniany kościół, który po wybudowaniu nowego, murowanego, w 50. latach XX w. przeniesiono do Skawinek. Ze starego kościoła zachował się gotycki krucyfiks, późnobarokowy ołtarz i barokowe posągi Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty.

  • W 1982 reaktywowano Orkiestrę dętą przy OSP.
  • Zespół dworski ze spichlerzami.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Z rodziny właścicieli Przytkowic – Przypkowskich, wywodzi się Samuel Przypkowski (ok. 1592–1670) pisarz i działacz braci polskich, propagator socynianizmu, zwolennik zasady tolerancji religijnej i rozdziału kościoła od państwa, autor licznych traktatów.
  • Z tejże rodziny pochodzą Przypkowscy, którzy założyli w Jędrzejowie słynne muzeum z największą na świecie kolekcją zegarów słonecznych i bogatymi zbiorami bibliofilskimi.
  • Znajduje się tam też jedna z największych dyskotek w Polsce – klub Energy 2000[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1047 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Mateusz Zimmerman, Przytkowice: dyskoteka tańczy, wieś milczy, Onet.pl, 20 listopada 2010 [zarchiwizowane z adresu 2010-11-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]