Przywrotnik pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przywrotnik pospolity
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj przywrotnik
Gatunek przywrotnik pospolity
Nazwa systematyczna
Alchemilla vulgaris L.
Sp. Pl. 1: 123. 1753
Kwitnący okaz

Przywrotnik pospolity (Alchemilla vulgaris L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny różowatych. Jest to tzw. gatunek zbiorowy[2]. Występuje na terenie Europy.

Początkowo wszystkie formy przywrotnika występujące w Europie traktowane były jako jeden gatunek A. vulgaris. Formy żyjące w odrębnych populacjach, charakteryzujące się powtarzalnością cech i warunków siedliskowych, wyodrębnia się obecnie jako tzw. gatunki drobne (microspecies), traktując A. vulgaris jako gatunek zbiorowy[2].

Morfologia[3][edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Bylina o wysokości 10-50 cm. Wykształca silne, zdrewniałe kłącze o dobrze rozwiniętych korzeniach.
Łodyga[4]
Łodyga barwy szarawozielonej lub żółtawozielonej, omszona, więcej lub mniej podłużnie pomarszczona. Wewnątrz pusta.
Liście[4]
Szarawozielone, częściowo brunatnawozielone liście odziomkowe stanowiące główną część rośliny są nerkowate lub lekko półkoliste, o średnicy zazwyczaj do 8 cm, rzadko do 11 cm. Są 7–9 lub 11 klapowe i mają długi ogonek. Mniejsze, łodygowe liście, które mają u podstawy parę dużych przylistków, są 5–9 klapowe, mają krótszy ogonek lub są siedzące. Liście są gęsto omszone szczególnie na dolnej powierzchni i mają grubo ząbkowany brzeg. Młode liście są pofałdowane, białawosrebrzyście omszone; starsze liście są lekko omszone i mają delikatnie siateczkowate unerwienie, wydatne na dolnej powierzchni. Ogonek barwy szarawozielonej lub żółtawozielonej jest omszony, średnicy około 1 mm, z bruzdą.
Kwiaty
Kwiaty bezpłatkowe o średnicy około 3 mm są barwy żółtawozielonej lub jasnozielonej. Kielich jest podwójny z 4 małymi listkami kieliszka występującymi na przemian z 4 większymi zaostrzonymi lub trójkątnymi działkami. Występują tu 4 krótkie pręciki i pojedynczy słupek z główkowatym znamieniem[4]. Zebrane są w luźne, szczytowe wiechy[5].
Owoc
Niełupka.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Siedlisko: wilgotne łąki, pastwiska, zarośla i zagajniki, obrzeżach lasów. Kwitnie od maja do września. Nasiona powstają w rzadko spotykany u roślin nasiennych sposób, a mianowicie bezpłciowo, poprzez apomiksję[6]. Na brzegach blaszki liściowej (na ząbkach) występują szparki wodne (hydatody), poprzez które roślina wydziela krople wody (gutacja)[6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina lecznicza[edytuj | edytuj kod]

Surowiec zielarski
Ziele przywrotnika (Alchemillae Herba) – całe lub rozdrobnione, wysuszone, kwitnące, nadziemne części rośliny[4]. Zawierają garbniki, saponiny, żywice i gorycze[6]. Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 6,0% garbników w przeliczeniu na pirogalol[4].
Zbiór i suszenie
Ulistnione pędy ścina się w okresie kwitnienia i suszy w przewiewnym i ocienionym miejscu, w temperaturze nie przekraczającej 40 °C. Surowiec ma balsamiczny zapach oraz cierpki, słodkawy smak.[potrzebny przypis]
Działanie i zastosowanie
Przeciwzapalne, ściągające i moczopędne. Odwar z ziela wpływa hamująco na rozwój bakterii w przewodzie pokarmowym, reguluje pracę żołądka i jelit.[potrzebny przypis]:

Roślina kosmetyczna[edytuj | edytuj kod]

Przywrotnik pospolity ma szerokie zastosowanie w kosmetyce, m.in. przypisywany jest mu korzystny wpływ na dolegliwości skórne - pomagać ma w usuwaniu blizn po ranach i oparzeniach[7]. Z rośliny można również przyrządzić kąpiel regenerującą skórę, nadającą cerze większą elastyczność i odporność[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
  2. a b Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  3. Cechy charakterystyczne w tym artykule opisują A. vulgaris jako gatunek, czyli łączą w sobie także cechy wyodrębnionych z niego gatunków drobnych.
  4. a b c d e Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-4.
  5. Wilhelm Eisenreich, Alfred Handel, Ute E Zimmer: Rozpoznawanie roślin i zwierząt. Warszawa: Elipsa, 2005. ISBN 83-7265-073-X.
  6. a b c Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
  7. Przywrotnik Pospolity - przyjaciel kobiet, mydlasie.pl [dostęp 2018-05-21] (pol.).
  8. Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Warszawa 1987, ISBN 83-202-0472-0.