Psianka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Psianka
Ilustracja
Solanum erianthum
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd psiankowce
Rodzina psiankowate
Rodzaj psianka
Nazwa systematyczna
Solanum L.
Sp. Pl. 184. 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
S. nigrum Linnaeus[2]
Synonimy
  • Amatula Medik.
  • Androcera Nutt.
  • Antimion Raf.
  • Aquartia Jacq.
  • Artorhiza Raf.
  • Bassovia Aubl.
  • Battata Hill
  • Bosleria A. Nelson
  • Ceranthera Raf.
  • Cliocarpus Miers
  • Cyathostyles Schott ex Meisn.
  • Cyphomandra Mart. ex Sendtn.
  • Diamonon Raf.
  • Dulcamara Moench
  • Fontqueriella Rothm.
  • Lycomela Fabr.
  • Lycopersicon Mill.
  • Melongena Mill.
  • Normania Lowe
  • Nycterium Vent.
  • Ovaria Fabr.
  • Pallavicinia De Not.
  • Parmentiera Raf.
  • Petagnia Raf.
  • Pheliandra Werderm.
  • Pionandra Miers
  • Pseudocapsicum Medik.
  • Scubulon Raf.
  • Solanastrum Fabr.
  • Solanocharis Bitter
  • Solanopsis Bitter
  • Triguera Cav.[3]

Psianka (Solanum L.) – rodzaj z rodziny psiankowatych. Obejmuje ok. 1200[4]–1400[5]–1700[6] gatunków roślin (jeden z kilkunastu najbardziej zróżnicowanych gatunkowo rodzajów wśród okrytonasiennych)[7]. Są one szeroko rozprzestrzenione, głównie w strefie międzyzwrotnikowej, przy czym najbardziej zróżnicowane są w Ameryce Środkowej i Południowej. W Europie rodzime są trzy gatunki[6] (w Polsce rodzimy jest jeden – psianka słodkogórz S. dulcamara)[8]. Liczne gatunki zostały szeroko rozprzestrzenione jako gatunki uprawne lub zawleczone. Wiele gatunków psianek zawiera trujące alkaloidy (np. solaninę), ale też należy tu wiele gatunków o jadalnych owocach i bulwach. Najważniejszą rośliną użytkową z tego rodzaju jest ziemniak S. tuberosum[6]. Duże znaczenie użytkowe mają poza tym psianka podłużna, bakłażan S. melongena, psianka lulo S. quitoense, psianka melonowa S. muricatum, psianka nibypaprykowa S. pseudocapiscum, psianka wrębolistna S. laciniatum[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rodzaj obejmuje rośliny najróżniejszych form życiowych – od roślin jednorocznych, poprzez byliny, pnącza osiągające do 5 m długości, po krzewy i drzewa[6]. Łodygi nierzadko kolczaste[5]. Pędy pokryte włoskami pojedynczymi, gwiazdkowatymi, czasem gruczołowatymi[4].
Liście
Skrętoległe, pojedyncze i pierzasto złożone[6]. Czasem osadzone są na pędzie parami[4]. Całobrzegie lub w różny sposób wcinane. Bez przylistków[6][4]. Zwykle ogonkowe[4].
Kwiaty
Przeważają kwiaty obupłciowe, rzadkie są jednopłciowe (męskie). Zwykle o symetrii promienistej i 5-krotne. Skupione w różnie wykształconych kwiatostanach (grona, wiechy, baldachy, pęczki) na szczycie pędów lub w kątach liści, naprzeciw liści, czasem pojedyncze. Działki kielicha zrośnięte u nasady, z zatokowatym wcięciem między sobą[4], czasem powiększające się w czasie owocowania[6]. Płatki zrośnięte w koronę o kształcie niemal kolistym lub gwiazdkowatym[4], barwy białej, niebieskiej, fioletowej lub żółtej[6]. Pręciki osadzone są wysoko na rurce korony[4], z bardzo krótkimi nitkami i wydłużonymi pylnikami otaczającymi szyjkę słupka[7], pylniki otwierają się porami na szczycie, później często z rozszerzającymi się pęknięciami podłużnymi[4]. Zalążnia górna[6], dwukrotna, czasem do 5-krotnej, z licznymi zalążkami[4] i pojedynczą szyjką słupka[6] zakończoną drobnym, główkowatym znamieniem[4].
Owoce
Najczęściej soczyste[4] jagody, zwykle barwy czerwonej, żółtej, zielonej lub czarnej, z licznymi nasionami[6]. Nasiona kształtu soczewkowatego lub dyskowate[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj z plemienia Solaneae, podrodziny Solanoideae z rodziny psiankowatych Solanaceae[3]. W obrębie rodzaju wyróżnia się liczne podrodzaje (Archaesolanum, Brevantherum, Cyphomandra, Leptostemonum, Lyciosolanum, Minon, Normania, Potatoe, Solanum, Thelypodium, Wendlandii/Allophyllum), a w ich obrębie szereg sekcji[3].

Gatunki flory Polski[8]
Inne gatunki

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-13].
  2. a b Solanum. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2018-12-21].
  3. a b c Genus: Solanum L.. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2018-12-21].
  4. a b c d e f g h i j k l m Solanum Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras. [dostęp 2018-12-21].
  5. a b David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 865-866. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. a b c d e f g h i j k Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 223. ISBN 0-333-74890-5.
  7. a b c Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 724. ISBN 83-214-1305-6.
  8. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.