Psychologia rozwoju człowieka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
dziecko

Psychologia rozwoju jest to jedna z subdyscyplin psychologii zajmuje się badaniem wzrostu, rozwoju i zmian w zachowaniach ludzi od poczęcia do śmierci[1]. Na określenie tej nauki używa się także innych nazw: psychologia rozwoju w ciągu życia, psychologia rozwoju człowieka, psychologia rozwojowa biegu życia. Psychologowie rozwojowi w zakresie zainteresowania badawczego wykraczają poza okres dorastania i podejmują zagadnieniach związane z dorosłością i wiekiem podeszłym[2].

Psychologia rozwoju posiada dwa zasadnicze cele badawcze[1]:

Prekursorzy[edytuj]

John Broadus Watson oraz Jean-Jacques Rousseau są uznawani jako prekursorzy współczesnej psychologii rozwojowej[3]. W połowie XVIII wieku Jean-Jacques Rousseau w dziele Emil, czyli o wychowaniu zaproponował i opisał trój etapowy rozwoju człowieka: niemowlęctwo, dzieciństwo i dojrzewanie. Jego koncepcje rozwojowe i miały ogromny wpływ na ówczesne idee wychowawcze[3].

Pod koniec XIX wieku pod wpływem odkryć teorii ewolucji Darwina ówcześni psychologowie w swych badaniach naukowych poszukiwali ewolucyjnego opisu rozwoju psychicznego człowieka[3]. Wybitny pionier psychologii G. Stanley Hall próbował skorelować etapy rozwojowe z etapami rozwoju i ewolucji ludzkości jako rasy. Rozwój tej koncepcji został szczegółowo przedstawiony i rozwinięty w pracy Jamesa Marka Baldwina, pod znamiennym tytułem: Imitation: A Chapter in the Natural History of Consciousness and Mental Development in the Child and the Race: Methods and Processes[4].

Na przełomie XIX i XX wieku psychoseksualne koncepcje rozwojowe Zygmunta Freuda zrewolucjonizowały podejście społeczne i badawcze do problematyki psychologii rozwojowej[3].

Paradygmaty teoretyczne w psychologii rozwojowej[edytuj]

Teoria przywiązania, Teoria więzi (ang. Attachment theory)[edytuj]

Teoria przywiązania,jest to opracowany przez brytyjskiego lekarza i psychoanalityka John Bowlby teoretyczny system, skupiający się na rozwojowym znaczeniu bliskich intymnych emocjonalnie znaczących relacji. Przywiązanie w tym nurcie teoretycznym zostało opisane jako system biologicznych impulsów, niezbędnych do zapewnienia przetrwanie w pierwszych latach jego życia. Nurt ten zajmuje się skutkami negatywnego odziaływania, jaki wywiera na rozwój utrata obiektów znaczących czyli biologicznych opiekunów w wyniku deprecjacji uwagi i zaangażowania[5]. W roku 1965 Mary Ainsworth stworzyła Strange Situation Procedure jako sposób oceny indywidualnych różnic w zachowaniu przywiązania przez indywidualną reakcję doświadczania stresu oraz koncepcje bezpiecznego schronu[6]. Teoria więzi wykorzystywana jest w praktyce terapeutycznej szczególnie w zakresie związków partnerskich oraz w modelu etologicznym psychologii rozwojowej. Wczesny styl przywiązania może wpłynąć na relacje z ludźmi. Model stylu przywiązania ustala się we wczesnym dzieciństwie i jest stylem relacyjnym w dorosłości[7].

Konstruktywizm (ang. constructivism)[edytuj]

Konstruktywizm jest jednym z  paradygmatów w psychologii, która charakteryzuje koncepcja rozwoju intelektualnego jako proces aktywnego budowania wiedzy. Jednostka samodzielnie  kreuje  sens nowych informacji - wybierając, organizując i integrując informacje z innej wiedzy, często w kontekście interakcji społecznych. Koncepcja rozwoju intelektualnego może realizować się w sposoby indywidualnych lub społeczny. Teoria ta zakłada, iż integracja i budowanie wiedzy realizuje się poprzez procesy poznawcze oraz osobiste doświadczenia, a nie poprzez zapamiętywanie faktów[8]

Ortodoksyjny paradygmat psychoanalityczny[edytuj]

Jest to koncepcja Freuda postulująca postrzeganie rozwoju człowieka i jego zachowania jako ścisłe realizowani nieświadomego, wrodzonego popędu seksualnego, popędu życia i rozwoju - libido. Libido realizuje się poprzez kontakt osoby z obiektami zewnętrznymi redukującymi napięcia (poprzez kateksje). Istnieje stała, zdeterminowana procesami dojrzewania biologicznego sekwencja przemieszczania się energii libido do różnych części ciała, które kolejno staja się bardziej wrażliwe na pobudzenia w określonym wieku. Sekwencja ta zmienia się w sposób fazowy (5 faz): faza oralna 0-1 (usta-wchłanianie), analna 2-3 (odbyt-wypróżnianie), falliczna 4-5 (genitalia-manipulacje, stymulacja), stadium latencji 6-12 (libido utajone),  genitalna 13-18 (libido ponownie ujawnia się w sferze genitalnej, przygotowanie do podjęcia stosunków seksualnych). Osobowość charakteryzuje się organizacją, która zmienia się wraz z wiekiem jednostki. Najgłębszą wrodzoną warstwą jest ID – podporządkowane zasadzie przyjemności. Około drugiego roku życia zaczyna tworzyć się EGO. Rozwój to stopniowe wzmacnianie, dojrzewanie EGO[9].

Psychologiczna periodyzacja etapów rozwoju człowieka[edytuj]

dziecko kolorujące obrazek

We współczesnej polskiej psychologicznej literaturze naukowej, stosowany jest podziałów na osiem podstawowych okresów rozwojowych[1].

  1. okres prenatalny - od poczęcia do narodzin
  2. okres wczesnego dzieciństwa (podokres wieku niemowlęcego i poniemowlęcego) od narodzin do 3 r.ż.
  3. okres średniego dzieciństwa – wiek przedszkolny od 4 do 6 r.ż.
  4. okres późnego dzieciństwa –wiek szkolny od 6/7 do 10-12 r.ż.
  5. okres adolescencji (podokres wczesnej adolescencji, tj. wiek dorastania i podokres późnej adolescencji, tj. wiek młodzieńczy) od około 10/12 do około 20/23 r.ż.
  6. okres wczesnej dorosłości od około 20/23 r.ż. do około 35/40 r.ż.
  7. okres średniej dorosłości od około 35/40 do około 55/60 r.ż
  8. okres późnej dorosłości od około 55/60 r.ż. i wyżej

Przypisy

  1. a b c JanuszJ. Trempała JanuszJ., BarbaraB. Harwas-Napierała BarbaraB., Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka. Tom 2, Wydaw. Naukowe PWN, 2004, ISBN 8301141514.
  2. LeonidL. Gavrilov LeonidL., NataliaN. Gavrilova NataliaN., Biology of Life Span: A Quantitative Approach, 1991, ISBN 978-3-7186-4983-9.
  3. a b c d John D.J. D. Hogan John D.J. D., Developmental psychology: History of the field, [w:] Alan E.A. E. Kazdin (red.), Encyclopedia of Psychology. Volume 3, s. 9, 13, ISBN 1557986525.
  4. James Mark Baldwin: Imitation: A Chapter in the Natural History of Consciousness., brocku.ca [dostęp 2016-07-25].
  5. Schacter, Gilbert, Wegner, Psychology, Worth, 2011, s. 440.
  6. Child Development, [w:] L. A.L. A. Sroufe L. A.L. A., E.E. Waters E.E., Attachment as an organizational construct., 1977, s. 1184-1199.
  7. Firestone, Lisa.L. PhD Lisa.L., How Your Attachment Style Impacts Your Relationship, Psychology Today [dostęp 2016-07-26].
  8. Reese-Weber, LisaL. Bohlin LisaL., Cheryl CiseroCh. C. Durwin Cheryl CiseroCh. C., Marla i inni, Edpsych : modules (2nd ed.), New York: McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages, s. 30–132, ISBN 9780078097867.
  9. Psychosexual Stages | Simply Psychology, www.simplypsychology.org [dostęp 2016-07-26].

Literatura przedmiotu[edytuj]

  • Janusz Trempała; Barbara Harwas-Napierała  Psychologia rozwoju człowieka. Tom 2. Charakterystyka okresów życia człowieka, Wydawnictwo Naukowe PWN 2000 Warszawa.
  • Janusz Trempała; Barbara Harwas-Napierała, Psychologia rozwoju człowieka. Tom 3. Rozwój funkcji psychicznych, Wydawnictwo Naukowe PWN 2003 Warszawa.
  • Janusz Trempała; Barbara Harwas-Napierała Wiedza z psychologii rozwoju człowieka w praktyce społecznej, Wydawnictwo Naukowe UAM.
  • Janusz Trempała; Barbara Harwas-Napierała, Psychologia rozwoju człowieka. Tom 3. Rozwój funkcji psychicznych, Wydawnictwo Naukowe PWN 2003 Warszawa.
  • Barbara Harwas-Napierała (red.), Rodzina jako wartość w rozwoju człowieka, Wydawnictwo Naukowe UAM Poznań 2009.
  • Barbara Harwas-Napierała, Dorosłość jako spełnienie. Drogi i zagrożenia rozwoju człowieka w okresie dorosłości, Libron-Filip Lohner Kraków 2012.
  • Barbara Harwas-Napierała Rodzina a rozwój człowieka dorosłego Wydaw. Nauk. UAM, 2003