Psychoterapia poznawczo–behawioralna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Psychoterapia poznawczo–behawioralna (cognitive–behavioral therapy – CBT), jest metodą leczenia zaburzeń psychicznych, trudności emocjonalnych oraz problematycznych zachowań.

Psychoterapia poznawczo-behawioralna, to grupa terapii odwołujących się do wspólnych założeń teoretycznych, zgodnie z którymi objawy psychopatologiczne, dysfunkcjonalne zachowania i emocje jednostki można wyjaśnić na podstawie teorii uczenia się i uwzględnienia pośredniczącej roli procesów poznawczych.Cel terapii dotyczy skutecznej poprawy jakości życia pacjenta, co osiąga się poprzez modyfikację zachowań i sposobu myślenia. Zasadnicze cechy procesu terapii stanowią: oparcie na współpracy między terapeutą a pacjentem, zorientowanie na rozwiązanie problemu, skupienie na teraźniejszości (z uwzględnieniem mechanizmów psychorozwojowych powstawania zaburzeń i dysfunkcji), ograniczenie w czasie oraz stosowanie odpowiednich technik terapeutycznych. Skuteczność oddziaływań psychoterapeutycznych jest poddawana ocenie, analogicznie do oceny skuteczności farmakoterapii — w badaniach eksperymentalnych wpisanych w nurt medycyny opartej na dowodach naukowych (EBM, evidence based medicine). [1]

Psychoterapia poznawczo-behawioralna w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Największą organizacją zrzeszającą psychoterapeutów poznawczo-behawioralnych w Polsce jest Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej. PTTPB akredytuje całościowe 4 letnie kursy psychoterapii poznawczo-behawioralnej[2] oraz nadaje certyfikaty psychoterapeutów[3] [4] i superwizorów[5].

Rozwój psychoterapii poznawczo-behawioralnej[edytuj | edytuj kod]

Terapia poznawczo-behawioralna przeszła w ciągu lat ewolucję, od terapii behawioralnej, poprzez poznawczą, do form terapii określanych obecnie mianem „trzeciej fali”.

I Fala: terapia behawioralna[edytuj | edytuj kod]

Terapia behawioralna jest oparta na koncepcji i procesach uczenia się, opisanych w behawiorystycznym modelu psychicznego funkcjonowania człowieka. Zgodnie z tym modelem jednostka uczy się zachowań nieprzystosowawczych na podstawie własnych doświadczeń i obserwacji. Zachowania, w tym dysfunkcjonalne, są pochodną wzajemnych oddziaływań między wzmocnieniami i specyficznymi reakcjami na określone sytuacje bodźcowe. Do modyfikacji lub eliminacji niepożądanego zachowania można więc również wykorzystać procesy uczenia się i ich reguły. [6]

II Fala: terapia poznawcza[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z założeniami terapii poznawczej jednostka aktywnie konstruuje własną rzeczywistość, poprzez systemu przetwarzania informacji, który aktywnie selekcjonuje, filtruje i interpretuje bodźce z otoczenia. W wyniku tego procesu jednostka aktywnie nadaje znaczenie bodźcom. Aktywność poznawcza (procesy, treści i struktury poznawcze) wpływa na emocje i zachowanie, natomiast zmiana poznawcza zajmuje centralne miejsce w procesie zmiany funkcjonowania jednostki. [6]

III Fala: terapia poznawczo-behawioralnej[edytuj | edytuj kod]

W ramach tzw. III fali psychoterapii poznawczo-behawioralnej, rozwijającej się od lat 90. XX wyróżnia się m.in.

  • terapię akceptacji i zaangażowania (ACT,acceptance and committment therapy)
  • terapię dialektyczno-behawioralną (DBT, dialectical behavior therapy)
  • system psychoterapii oparty na analizie behawioralnej i poznawczej (CBASP, cognitive behavioral analysis system of psychotherapy)
  • psychoterapię oparta na analizie funkcjonalnej (FAP, functional analytic psychotherapy)
  • integracyjnę terapia behawioralna par (IBCT,integrative behavioral couple therapy),
  • terapię poznawcza oparta na uważności (MBCT, mindfulness based cognitive therapy for depression)
  • terapię schematów (TS, schema therapy) (część badaczy nie włącza terapii schematów do III fali CBT)[1]

Terapia dialektyczno-behawioralna[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Terapia dialektyczno-behawioralna.

Terapia dialektyczno-behawioralna (ang. dialectical behavior therapy, DBT) to postać terapii poznawczo-behawioralnej zaprojektowanej przez Marshę M. Linehan do pomocy klientom dotkniętych zaburzeniem osobowości typu borderline.

Terapia akceptacji i zaangażowania[edytuj | edytuj kod]

Terapia akceptacji i zaangażowania (ang. acceptance and commitment therapy, ACT) jest klasyfikowana jako rodzaj terapii poznawczo-behawioralnej lub behawioralnej, i charakteryzuje się wykorzystaniem technik uważności (ang. mindfulness). Została zaprojektowana przez Hayesa, Wilsona i Strosahla[7]

Terapia schematów[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Terapia schematów.

Terapia schematów jest podejściem psychoterapeutycznym włączającym do psychoterapii poznawczo-behawioralnej, w ramach spójnego modelu teoretycznego, techniki stosowane w innych modalnościach psychoterapeutycznych. Podobnie jak terapia dialektyczno-behawioralna jest skuteczna przy psychoterapii osób z zaburzeniami osobowości i szczególnie użyteczna przy leczeniu osób z zaburzeniem osobowości typu borderline.[8]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Agnieszka Popiel, Ewa Pragłowska, Psychoterapia poznawczo-behawioralna — praktyka oparta na badaniach empirycznych, „Psychiatria w Klinice Praktycznej”, tom 2 nr 3, ISSN 1899–5071.
  2. PTTPB, Ośrodki rekomendowane i atestowane, Polskie Towarzystwo Terapii Behavioralnej [dostęp 2019-10-22] (pol.).
  3. PTTPB, Licencjonowani terapeuci, Polskie Towarzystwo Terapii Behavioralnej [dostęp 2019-10-22] (pol.).
  4. PTTPB, Certyfikaty PTTPB w NFZ, Polskie Towarzystwo Terapii Behavioralnej [dostęp 2019-10-22] (pol.).
  5. PTTPB, Certyfikowani Superwizorzy-Dydaktycy PTTPB, Polskie Towarzystwo Terapii Behavioralnej [dostęp 2019-10-22] (pol.).
  6. a b Agnieszka Popiel, Ewa Pragłowska, Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Teoria i praktyka., 2008, ISBN 978-83-612-6904-5.
  7. Steven C. Hayes, Kirk Strosahl, Kelly G. Wilson, Acceptance and Commitment Therapy: An Experiential Approach to Behavior Change, Guilford Press, 1999, ISBN 978-1-57230-481-9 [dostęp 2017-01-25] (ang.).
  8. Janet Klosko, Jeffrey Young, Marjorie Weishaa, Terapia schematów. Przewodnik praktyka, ISBN 978-83-7489-797-6.