Pszczoły bezżądłowe
| ||
| Meliponini | ||
| ||
| Systematyka | ||
| Domena | eukarionty | |
| Królestwo | zwierzęta | |
| Typ | stawonogi | |
| Podtyp | tchawkodyszne | |
| Gromada | owady | |
| Rząd | błonkoskrzydłe | |
| Podrząd | trzonkówki (grupa żądłówki) | |
| Nadrodzina | pszczoły (sekcja Apiformes Anthophila) | |
| Rodzina | pszczołowate | |
| Podrodzina | pszczoły właściwe | |
| Plemię | pszczoły bezżądłowe | |
Pszczoły bezżądłowe, pszczoły bezżądłe, melipony (Meliponini) – plemię z rodziny pszczołowatych (Apidae). Należy do nich około 250 gatunków, występujących w krajach tropikalnej i subtropikalnej strefy Afryki, Azji, Australii i Ameryki.
Spis treści
Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]
Są różnej wielkości, od 2 mm do nieco większych niż pszczoła miodna, barwy od czarnej do złocistej, o ciele owłosionym lub nieowłosionym (oskórek błyszczący). Wszystkie te gatunki żyją społecznie, tworząc rodziny złożone z różnej liczby osobników, o różnym stopniu zorganizowania. Występuje tu polimorfizm oraz polietyzm wiekowy. W rodzinach istnieje rozwinięty system porozumiewania się osobników ze sobą.
Gniazdo[edytuj | edytuj kod]
Większość gatunków pszczół bezżądłych gnieździ się w wydrążonych pniach i gałęziach drzew. Należą tu między innymi gatunki z rodzajów Melipona i Trigona, mające pewne znaczenie gospodarcze. Budują one gniazda przeważnie z mieszaniny wosku z kitem. Wlot do gniazda jest pilnie strzeżony, często na noc i w okresach chłodów zalepiany zupełnie kitem, niekiedy jego okolice są pokrywane substancją żywiczną, która chroni przed szkodnikami.
Kolonie są wieloletnie i rozmnażają się przez rójkę. Tworzenie nowej rodziny odbywa się stopniowo. Najpierw zostaje zbudowane nowe gniazdo i wypełnione zapasami przyniesionymi ze starego gniazda, później zapełniają je robotnice i trutnie. Po całkowitym przygotowaniu gniazda przenosi się do niego młoda, nieunasieniona matka, stara pozostaje w starym gnieździe (macierzaku).
Żądło[edytuj | edytuj kod]
Mają one szczątkowe żądła, które nie mogą służyć do obrony. Pszczoły bezżądłe bronią się jednak skutecznie przed wrogami: rozłażą się po ciele napastnika, szczypią jego skórę żuwaczkami, ciągną za włoski, niektóre gatunki wyrzucają z otworu gębowego piekącą ciecz.
Skrzydła[edytuj | edytuj kod]
Pszczoły bezżądłe, podobnie jak inne owady z rzędu błonkoskrzydłych posiadają dwie pary błoniastych skrzydeł. Cechą charakterystyczną skrzydeł Meliponini jest mniejsza niż u innych pszczołowatych (Apidae) ilość zamkniętych komórek. Przedstawiciele tych owadów z rodzaju Trigonisca mają tylko dwie zamknięte komórki, a u bezżądłych z gatunku Plebeia schrottkyi występują trzy zamknięte komórki[1].
Zachowanie[edytuj | edytuj kod]
Są aktywne przez cały rok, mniej przy niższych temperaturach, niektóre gatunki wchodzą w okres życia utajonego[2][3]. W przypadku zagrożenia gniazda gryzą napastnika. Dodatkowo niektóre pszczoły posiadają wydzieliny powodujące bolesne pęcherze, podobne do ukąszeń komarów.
Pośród nich odkryto trzy gatunki z rodzaju Trigona, które określono jako pszczoły-sępy, sępowie pszczoły (vulture bees). Nekrofagicznymi pszczołami są: Trigona crassipes (Fabricius, 1793), Trigona necrophaga (Camargo i Roubik, 1991), Trigona hypogea z dwoma podgatunkami: Trigona hypogea robustior (Schwarz, 1948), Trigona hypogea hypogea (Silvestri, 1902)[4]
Zobacz też pszczoły sępowe
Historia[edytuj | edytuj kod]
Majowie hodowali pszczoły rodzime przez tysiące lat. Były one obiektem religijnych ceremonii i symbolem boga, znanego z kodeksu madryckiego[5].
Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]
W Ameryce Środkowej i Południowej pszczoły bezżądłe są od dawna hodowane przez miejscową ludność w celu pozyskiwania miodu i wosku. Jako ule służą przy tym najczęściej wydrążone kawałki pni. Miód ten jest bardzo aromatyczny i smaczny, u niektórych gatunków nie nadaje się jednak do spożycia, gdyż zawiera substancje pochodzenia zwierzęcego.
Na półwyspie Jukatan pszczoła Melipona beecheii była w języku Majów nazywana "kab" lub "cab". Miód tych pszczół był bardzo pożądanym produktem cenionym za jego właściwości medyczne oraz wykorzystywany w rytualnych ceremoniach religijnych[6].
Pszczoły bezżądłowe biorą udział w zapylaniu makadamii, mango, truskawek, arbuzów, awokado, cytrusów, liczi i wielu innych. Badania pokazały, że są w stanie funkcjonować w szklarniach. W przyszłości mogą być wykorzystywane na większą skalę w Australii[7].
Przypisy[edytuj | edytuj kod]
- ↑ Pawlikowski, T., Celary, W., Klucze do oznaczania owadów Polski, PTE, Toruń 2003
- ↑ Ribeiro, M F. 2002. "Does the queen of Plebeia remota ( Hymenoptera , Apidae , Meliponini ) stimulate her workers to start brood cell construction after winter?" Insectes Sociaux 49: 38–40.
- ↑ Alves, D A; Imperatriz-Fonseca, V L; Santos-Filho, P S. 2009. "Production of workers, queens and males in Plebeia remota colonies (Hymenoptera, Apidae, Meliponini), a stingless bee with reproductive diapause". Genetics and Molecular Research 8(2): 672–683.
- ↑ Miód z padliny i pszczoły-sępy, czyli o hologenomie, ewolucji i zadziwiającej przyrodzie Profesorskie Gadanie - blog popularno-naukowy
- ↑ http://www.uqroo.mx/libros/maya/diccionario.pdf
- ↑ G. R. Ocampo Rosales: Medical uses of Melipona beecheii, by the Ancient Maya.. W: Pot-Honey A legacy of stingless bees.. Springer New York., 2012, s. 229-240.
- ↑ "New Greenhouse Pollination Study With Trigona". Aussie Bee Bulletin (10). May 1999. "Pablo Occhiuzzi of the University of Western Sydney is studying the greenhouse pollination of capsicum with Trigona carbonaria."
