Pszenica orkisz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pszenica orkisz
Illustration Triticum spelta0.jpg
Triticum spelta L. C-odm. bezostkowa
D-odm. ostkowa
Systematyka Reveala
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo naczyniowe
Nadgromada nasienne
Gromada okrytonasienne
Klasa jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina wiechlinowate
Rodzaj pszenica
Gatunek pszenica orkisz
Nazwa systematyczna
Triticum spelta L.

Pszenica orkisz (Triticum spelta L.), zwyczajowo nazywana szpelcem lub orkiszemgatunek zboża należący do rodzaju pszenica (rodzina wiechlinowatych). Popularna w średniowieczu, obecnie rzadko uprawiana. Osiąga od 50 do 150 cm wysokości.

Kłosy

Orkiszem nazywa się także jęczmień dwurzędowy (Hordeum distichon).

Morfologia[edytuj]

Kwiaty
Zebrane w luźny kłos o łamliwej osadce.

Biologia[edytuj]

Orkisz jest heksaploidem (6n=42), należy do form niewymłacanych.

Zastosowanie[edytuj]

Orkisz spożywany był w starożytności. W czasach rzymskich był posiłkiem gladiatorów i zawodników igrzysk.

Według danych za rok 2007 powierzchnia jego uprawy w Europie wynosiła około 18 tys. hektarów. W Polsce orkisz uprawia się na około 200–300 hektarach, głównie w gospodarstwach „ekologicznych”.

Ziarno orkiszu zawiera więcej białka (13–17 proc.) niż ziarno pszenicy zwyczajnej. Jest od nich także bogatsze w lepiej przyswajalny gluten. Ponadto zawiera więcej cynku, miedzi i selenu oraz witamin A i E. Dominującym kwasem tłuszczowym jest wartościowy dla zdrowia kwas linolenowy. Gatunek ten jest również bogatym źródłem błonnika pokarmowego[potrzebny przypis].

25 marca 2008 „Czerkieska mąka orkiszowa” została wpisana na Listę Produktów Tradycyjnych (woj. świętokrzyskie) w kategorii „Warzywa i owoce”[1].

W roku 2012 wpisano do krajowego rejestru pierwszą polską odmianę pszenicy orkisz ozimej o nazwie Rokosz, wyhodowaną w Hodowli Roślin Strzelce Sp. z o.o. Grupa IHAR przez zespół hodowców pod kierownictwem dr Zygmunta Nity[2].

Wartość odżywcza[edytuj]

Wartość odżywcza
Pszenica orkisz, surowa
(w 100 g produktu)
Wartość energetyczna 1414 kJ (338 kcal)
Białka 14,57 g
Węglowodany 70,19 g
Tłuszcze 2,43 g
Woda 11,02 g
Dane liczbowe na podstawie: USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28[3]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[5]


Przypisy

  1. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi: Czerkieska mąka orkiszowa. 2008-03-25. [dostęp 2011-07-13].
  2. Andrzej Najewski: Odmiany pszenicy ozimej wyniki PDOiR. Portal Agrotechnika. [dostęp 2015-11-30].
  3. 20140, Spelt, uncooked. „USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 28, full version”, wrzesień 2015, wersja poprawiona maj 2016. Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA) (ang.). } (zob. zarchiwizowany wyciąg html).
  4. a b (na podstawie USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 21): Spelt, uncooked Nutrition Facts & Calories. W: Self Nutrition Data [on-line]. Condé Nast.. [dostęp 2016-08-16].
  5. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]