Puławianie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Puławianie – potoczna nazwa frakcji powstałej w kierownictwie PZPR w 1956. Nazwa pochodzi od zespołu modernistycznych kamienic przy ul. Puławskiej 24 i 26 w Warszawie, które przetrwały wojnę, zasiedlonych po wojnie głównie przez wysokich funkcjonariuszy partyjnych, w których mieszkali niektórzy ze zwolenników tej frakcji.

Do najbardziej prominentnych przedstawicieli puławian należeli Roman Zambrowski i Leon Kasman. Orientacja „puławska” skupiała głównie inteligentów, działaczy czynnych w pierwszym dziesięcioleciu Polski Ludowej. Do związanych z „puławianami” zaliczano również działaczy takich jak Jerzy Albrecht, Antoni Alster, Celina Budzyńska, Tadeusz Daniszewski, Ostap Dłuski, Edward Gierek, Romana Granas, Piotr Jaroszewicz, Helena Jaworska, Julian Kole, Wincenty Kraśko, Stanisław Kuziński, Władysław Matwin, Jerzy Morawski, Marian Naszkowski, Roman Nowak, Mateusz Oks, Józef Olszewski, Mieczysław Popiel, Jerzy Putrament, Mieczysław Rakowski, Adam Schaff, Artur Starewicz, Stefan Staszewski, Jerzy Sztachelski, Michalina Tatarkówna-Majkowska, Roman Werfel, Janusz Zarzycki[1], a także byli PPS-owcy, jak Tadeusz Dietrich, Henryk Jabłoński, Oskar Lange, Lucjan Motyka, Adam Rapacki[2], Andrzej Werblan[3]. Część z nich było pochodzenia żydowskiego, co natolińczycy wykorzystywali w propagandzie, nazywając puławian „Żydami”. W czasach stalinowskich oprócz stanowisk w partii zajmowali wysokie stanowiska głównie w prasie partyjnej i w instytutach związanych z kierownictwem PZPR.

Frakcja puławian była opozycyjna wobec frakcji natolińczyków, którzy byli przeciwnikami liberalizacji systemu komunistycznego, głosili instrumentalnie hasła nacjonalistyczne i antysemickie w celu zdobycia władzy w PZPR.

„Puławianie” mieli wcześniej opinię „dogmatyków i stalinowców[1]. Jednak po śmierci Stalina zaczęli dążyć do liberalizacji systemu komunistycznego. Zmiana ich orientacji była oceniana jako nieszczera i nieprawdziwa, służąca zachowaniu stanowisk i pozycji w państwie[1]. Z czasem za „puławianami” opowiedział się ówczesny I sekretarz KC PZPR Edward Ochab[1].

Po wydarzeniach Poznańskiego Czerwca poparli kandydaturę Władysława Gomułki na I sekretarza KC PZPR.

Walkę między „natolińczykami” a „puławianami” opisał Witold Jedlicki, działacz proreformatorskiego Klubu Krzywego Koła w Warszawie[4]. Wyjechał on z Polski do Izraela i w 1962 roku zamieścił w paryskiej „Kulturze” artykuł pod tytułem „Chamy i Żydy”[5]. Jedlicki opisywał w nim toczoną w 1956 roku zakulisową walkę na szczytach władz partyjnych koterii „konserwatywnej” (cieszącej się poparciem sowieckiej ambasady) zwanej „natolińczykami” oraz „proreformatorskiej” zwanej „puławianami”[4]. Według Antoniego Zambrowskiego Jedlicki określał zwolenników Mieczysława Moczara jako „chamów”, czyli „przedstawicieli polskiego ludu”, zaś „puławian” jako „Żydów”[4] i była to korzystna dla Moczara manipulacja propagandowa, gdyż jego przeciwnicy polityczni określeni zostali jako „Żydy”[4]. Broszura ta, zdaniem Zambrowskiego, była elementem przygotowań sowieckich służb do zmian kadrowych w PRL[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Jerzy Eisler, Zarys dziejów politycznych Polski 1944-1989, Warszawa: BGW, 1992, s. 61-63, ISBN 83-7066-208-0, OCLC 834077717.
  2. Wojciech Roszkowski, Najnowsza historia Polski 1914-1993, Warszawa 1995.
  3. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944–1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 62. ISBN 83-7066-208-0.
  4. a b c d e „Ten Żyd kogo Partia wskaże (rzecz o początkach kariery tow. gen. LWP Wojciecha Jaruzelskiego)” – Antoni Zambrowski
  5. Witold Jedlicki, Chamy i Żydy, Paryż 1962, s. 3-41, Kultura nr 12/1962.