Pułk KOP „Czortków”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pułk KOP „Czortków”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1929, 1939
Rozformowanie 1937, 1939
Nazwa wyróżniająca „Czortków”
Dowódcy
Pierwszy ppłk dypl. Artur Maruszewski
Ostatni ppłk piech. Marceli Kotarba
Działania zbrojne
Kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Czortków
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Brygada KOP „Podole”
(1929-1937)
Dowództwo KOP (1939)

Pułk KOP „Czortków”oddział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Pułk KOP „Czortków” został sformowany w 1929, w składzie Brygady KOP „Podole”[a]. Dowództwo pułku znajdowało się w Czortkowie. Oddziałem administracyjno–gospodarczym dla pułku był 25 batalion KOP „Czortków”[2].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”. Jej wynikiem było między innymi rozformowanie pułku KOP „Czortków”. Wchodzące w jego skład pododdziały, podporządkowane zostały bezpośrednio dowódcy Brygady KOP „Podole”[3].

27 sierpnia 1939 roku po godz. 17:00 na terenie Okręgu Korpusu Nr VI została zarządzona mobilizacja alarmowa. W ciągu 24 godzin Dowództwo Brygady KOP „Podole” sformowało Kwaterę Główną 36 Dywizji Piechoty. Wieczorem 30 sierpnia z Czortkowa wyjechał transport kolejowy wiozący KG 36 DP[4]. Tego samego dnia dowódca KOP wydał rozkaz organizacyjny L. 4026 w sprawie utworzenia dowództwa zastępczego pułku KOP „Czortków” dla obsadzenia Południowego Odcinka Granicznego Rosja. Dowództwo pułku powstało na bazie batalionu KOP „Borszczów”[5]. Zdaniem Prochwicza: Z dniem 30 sierpnia zlikwidowano dowództwo Brygady KOP „Podole” przekształcając je w dowództwo pułku KOP „Czortków”[6]

Na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony podpułkownik Marceli Jan Kotarba[7], dotychczasowy dowódca baonu KOP „Borszczów”.

Walki pułku[edytuj | edytuj kod]

Walki o strażnice
Pułk KOP „Czortków” ppłk. Marcelego Kotarby, ochraniał trzema baonami granicę na Podolu wzdłuż Zbrucza i na pograniczu z Rumunią w rejonie Zaleszczyk. 17 września zaatakowały go jednostki 6 Armii komkora Golikowa, 12 Armii komandarma II rangi Tiuleniewa oraz pododdziały 22. i 23 Oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD[8]. Wobec przewagi nieprzyjaciela, pułk nie miał żadnych szans na powstrzymanie sowieckich oddziałów[8]

W walkach odwrotowych z Armią Czerwoną
Po walkach na linii strażnic pododdziały pułku wycofywały się w kierunku granicy z Rumunią. Po dotarciu do Uścieczk, zorganizowano obronę mostu na Dniestrze. Do południa 17 września adiutant pułku kpt. Marzys zorganizował pododdział w sile około 200 żołnierzy uzbrojonych w karabiny i 1 ckm. Przez most biegła najbliższa droga do miejsca postoju Kwatery Głównej Naczelnego Wodza w Kołomyi. Na kierunku Uścieczka nacierała sowiecka 23 Brygada Pancerna. O godzinie 15:00 do Uścieczka przybył gen. bryg. Maksymilian Milan-Kamski, który rozkazał w razie natarcia Armii Czerwonej stawić opór, wysadzić most i wycofać się w kierunku Gwoźdzca szosą z Horodenki do Kołomyi. O 19:00 most został wysadzony, a oddział kpt. Marzysa odjechał w kierunku Zaleszczyk[9]. Na skutek znacznej przewagi nieprzyjaciela i nie mając żadnych szans na powstrzymanie go, około południa 17 września, pułk KOP „Czortków” jako jednostka bojowa przestał istnieć[9].

Struktura organizacyjna pułku[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna pułku w 1934[10]

Organizacja i obsada personalna pułku KOP „Czortków” we wrześniu 1939

Dowódcy pułku[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zdaniem Prochwicza w wielu publikacjach ich autorzy wbrew dokumentom organizacyjnym stosują nazwy dla pułku KOP „Czortków” - pułk KOP „Podole” lub „Horodeńka”[1].
  2. Jerzy Grzegorz Jan Płachta-Płatowicz (1893-1939), płk dypl., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca pułku KOP „Samy”. We wrześniu 1939 roku dowódca 97 pp rez.. Poległ w trakcie walk z Niemcami 18 września 1939 roku w Janowie Lwowskim[12].
  3. Marceli Jan Kotarba (ur. 1897-1962), ppłk piech. Żołnierz Legionów Polskich, w KOP od 1935 roku. Do mobilizacji dowódca baonu KOP „Rokitno”. Od 30 sierpnia 1939 roku dowódca pułku KOP „Czortków”. Po walkach pododdziałów pułku 17 września z Armią Czerwoną w przebraniu kolejarza przedostał się do Rumunii, a następnie do Francji. Po klęsce Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii. Po zakończeniu II wojny światowej powrócił do kraju[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Prochwicz 2003 ↓, s. 202.
  2. Zarządzenie nr L.dz. KOP 1025/tjn./og.org./29 ↓.
  3. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 157.
  4. Zarzycki 2 (212) ↓, s. 24-25.
  5. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 1084.
  6. Prochwicz 2003 ↓, s. 72.
  7. Prochwicz 2003 ↓, s. 213.
  8. a b Prochwicz 2003 ↓, s. 211.
  9. a b Prochwicz 2003 ↓, s. 268.
  10. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 46.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 179.
  12. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 742.
  13. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 726.
  14. Prochwicz 2003 ↓, s. 168.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułkusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 978-83-900217-9-9. OCLC 864242470.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
  • Piotr Zarzycki. Walki 36 Dywizji Piechoty Rezerwowej we wrześniu 1939 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 2 (212), s. 23-60, 2006. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej. ISSN 16406281. 
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie reorganizacji brygad KOP nr L.dz. KOP 1025/tjn./og.org./29 z 6 lipca 1929 roku.