Pułk Radiotelegraficzny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pułk Radiotelegraficzny
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 29 czerwca
Nadanie sztandaru 23 maja 1937
Dowódcy
Pierwszy ppłk łącz. Antoni Powierza
Ostatni ppłk Władysław II Malinowski
Organizacja
Dyslokacja garnizon Warszawa, Beniaminów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk łączność
Wojska Łączności w 1939 przed wybuchem II wś

Pułk Radiotelegraficzny (prtlgr) - oddział łączności Wojska Polskiego II RP.

Historia pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułk Radiotelegraficzny został sformowany 29 czerwca 1924 roku z połączenia trzech batalionów radiotelegraficznych, które dotychczas wchodziły w skład trzech pułków łączności, a mianowicie:

W 1926 roku dowództwo pułku zostało przeniesione z Beniaminowa do Warszawy. W następnym roku z Jabłonny do stolicy zostały przeniesione warsztaty i składy pułkowe. Pracownicy warsztatu pułkowego wykonali radioodbiornik dla Józefa Piłsudskiego, zainstalowany w Belwederze. Ponadto, pułk we własnym zakresie i z własnych środków, zbudował stację krótkofalową, która posłużyła do powstania laboratorium krótkofalowego[1].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 29 czerwca, jako datę święta pułkowego[2][3]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę sformowania w 1924 roku[1].

We wrześniu 1929 roku zostały zorganizowane pododdziały pełniące rolę szkół podoficerskich dla szeregowych służby czynnej pułków broni, których zadaniem było wyszkolenie dowódców radiostacji pułkowych:

  • kadra 2 kompanii szkolnej 2 baonu rtlgr w Krakowie pod dowództwem por. łącz. Mariana Lekszyckiego,
  • kadra 3 kompanii szkolnej 3 baonu rtlgr w Przemyślu pod dowództwem por. łącz. Stanisława Rościszewskiego[4][5][6].

Dowództwo pułku i bataliony stacjonowały w Warszawie, 1 kompania szkolna też w Warszawie, 2 kompania szkolna w Krakowie, a 3 kompania szkolna w Przemyślu[7].

Kadra pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • ppłk łącz. Antoni Powierza (VI 1924[8] – V 1925 → kierownik referatu w Departamencie V Technicznym MSWojsk.)
  • ppłk łącz. Tadeusz Argasiński (V 1925 - IV 1929 → dowódca 2 Grupy Łączności)
  • ppłk łącz. inż. Zygmunt Karaffa-Kraeuterkraft (IV 1929 - VIII 1934 → stan spoczynku)
  • ppłk łącz. Władysław II Malinowski (X 1935 – 1939 → dowódca łączności Armii „Łódź”)
Zastępcy dowódcy pułku
  • mjr łącz. Edmund Feliks Świdziński (VI 1924[8][9] – X 1927 → wykładowca w OSInż.[10])
  • mjr łącz. Józef Łukomski (IV 1928 – 1 III 1929 → szef łączności 19 DP[11])
  • mjr / ppłk łącz. Władysław II Malinowski (15 V 1929[12] – X 1935 → dowódca pułku)
  • ppłk łącz. Mieczysław Ornatowski (do 1939)
Kwatermistrzowie
  • kpt. łącz. Edmund Iwaszkiewicz (od VI 1924[8])
  • kpt. łącz. Józef Albin Schubert (od VI 1927[13][14])
  • mjr łącz. Franciszek Maksymilian Jaeschke (III 1932[15] – 1939)
Oficerowie pułku
Organizacja i obsada personalna w 1939

Pokojowa obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[16][a]:

  • dowódca pułku – ppłk łącz. Władysław II Malinowski
  • I zastępca dowódcy – ppłk łącz. Mieczysław Ornatowski †1940 Katyń[18]
  • adiutant – kpt. Dariusz Władysław Tarnowski
  • lekarz – mjr lek. dr Wiktor Niedźwiedzki †1940 Charków[19]
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Franciszek Maksymilian Jaeschke †1940 Charków[20]
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Ludwik Wincenty Chełkowski †1940 Katyń[21]
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. mgr Michał Jan Benesch
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Bronisław Banasik
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Feliks Olbrysz †1940 Katyń[22]
  • oficer żywnościowy – chor. Józef Kantorowicz
  • dowódca kompanii obsługi – kpt. adm. (piech.) Roman Jazowski
  • komendant parku – kpt. Henryk Jagiełło †1940 Katyń[23]
  • zastępca komendanta parku – chor. Edmund Nimiński(*)[b]
  • na kursie – kpt. Kazimierz Mazur
  • na kursie – por. Stanisław Bilski

1 batalion radiotelegraficzny

  • dowódca – mjr Stanisław Czubiński †1940 Katyń
  • adiutant – por. Zdzisław Szymon Kossakowski
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Włodzimierz Florian Rychlicki †1940 Charków[25]
  • instruktor – ppor. Antoni Wasilewski
  • instruktor – chor. Edmund Nimiński (*)
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Stanisław Napoleon Bancer
  • instruktor – ppor. Aleksander Dakowski
  • dowódca 3 kompanii – por. Mieczysław Gucma
  • instruktor – ppor. Władysław Bolesław Żychowski
  • dowódca kompanii szkolnej – mjr dypl. mgr Jerzy Kurpisz
  • instruktor – ppor. Kazimierz Walenty Banuack

2 batalion radiotelegraficzny

  • dowódca – mjr Adam Parafiński
  • adiutant – por. Mieczysław Goździkowski
  • pomocnik ds gospodarczych – kpt. adm. (piech.) Jan Banaszewski
  • oficer żywnościowy – chor. Romuald Edmund Bansleben
  • dowódca 1 kompanii – por. Karol Łuniewski
  • instruktor – ppor. Ignacy Nowicki
  • instruktor – ppor. Arkadiusz Hąjbowicz
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Marian Aleksander Tabeau
  • instruktor – ppor. CzesławBrejdygant
  • instruktor – ppor. Leopold Serwacjusz Zieliński Rudolf
  • dowódca 3 kompanii – ppor. Józef Biernacki
  • instruktor – ppor. Stefan Mydlarz
  • instruktor – ppor. Wacław Malinowski
  • dowódca 4 kompanii – por. Marian Radzio
  • instruktor – por. Adam Julian Zawiliński †1940 Charków[26]
  • dowódca kompanii szkolnej w Krakowie – kpt. Leopold Piątkiewicz
  • instruktor – ppor. Zdzisław Malik

3 batalion radiotelegraficzny

  • dowódca – mjr Mieczysław III Zaremba †1940 Katyń[27]
  • dowódca (dubler) – mjr kontr. Giorgi Mamaładze[c]
  • adiutant – kpt. Bogusław Wolniak
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Zbigniew Szczęsny Zubalewicz
  • instruktor – ppor. Stanisław Lorenc
  • instruktor – chor. Marian Brycan
  • instruktor – chor. Józef Urbanik
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Janusz Stanisław Wagner †1940 Charków[28]
  • instruktor – por. Roman Marian Kliny
  • instruktor – ppor. Zbigniew Zygmunt Młodzianowski
  • instruktor – ppor. Tadeusz Józef Szuster
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Wincenty Janecki
  • instruktor – por. Juliusz Przemysław Domagalski
  • dowódca kompanii szkolnej w Przemyślu – kpt. Stanisław Gospodarczyk
  • instruktor – kpt. Piotr Puciata
  • instruktor – por. Jan Kowal

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

23 maja 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru pułku radiotelegraficznego. Na prawej stronie płatu sztandarowego jest umieszczona w rogach, zamiast numeru pułku, stylizowana litera „R”. Na lewej stronie płatu sztandarowego są umieszczone: w prawym górnym rogu na tarczy wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej, w lewym górnym rogu na tarczy znak wojsk łączności, w prawym dolnym rogu na tarczy godło m. Warszawy, w lewym dolnym rogu na tarczy odznaka pamiątkowa pułku radiotelegraficznego, na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego napis: „Warszawa 19 XI 1918”[29][30].

Odznaka pamiątkowa

14 lipca 1928 roku minister spraw wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej prtlgr[31].

Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt równoramiennego krzyża pokrytego emalią w barwach wojsk łączności. Na jego ramionach umieszczono inicjały i datę „P R 29 VI 1924”, pomiędzy ramionami po trzy błyskawice. W centrum nałożono czerwoną tarczę z orłem. Odznaka dwuczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wykonanie: Zjednoczeni Grawerzy - Warszawa[32].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].
  2. Gwiazdką oznaczono żołnierza, który pełnił jednoczenie więcej niż jedną funkcję[24].
  3. Jerzy (Giorgi) Mamaładze ur. 25 grudnia 1898 roku na Kaukazie, w guberni bakińskiej, w rodzinie Tarasiego i Kamilli Niny z Szepffów, zamieszkały w Warszawie przy ul. Krasińskiego 66 m. 4. Monitor Polski z 1946 nr 28, s. 5

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Karaffa-Kraeuterkraft 1933 ↓, s. 6.
  2. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  3. Święto pułku radjotelegraficzny. „Radio”, s. 11, Nr 28 z 9 lipca 1933. 
  4. Rościszewski 1933 ↓, s. 40.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 392, 406.
  6. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 763.
  7. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 818.
  8. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 57 z 21 czerwca 1924 roku, s. 335.
  9. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 880.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 314.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 202.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 406.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 164.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 615.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 240.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 817.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  18. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 451.
  19. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 369.
  20. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 177.
  21. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 70.
  22. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 443.
  23. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 217.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  25. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 462.
  26. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 630.
  27. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 725.
  28. Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 577.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 7 z 19 czerwca 1937 roku, poz. 89.
  30. Satora 1990 ↓, s. 361-364.
  31. Dz Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 14 lipca 1928 roku, poz. 211.
  32. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 372.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
  • Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ​ISBN 978-83-7188-899-1​. ISBN 83-7188-899-6.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zygmunt Karaffa-Kraeuterkraft. 9 lat pracy pułku radiotelegraficznego. „Polska Zbrojna”. 178, 1933-06-29. Warszawa. 
  • Stanisław Rościszewski: Kadra Kompanii Szkolnej 3-go Batalionu Radiotelegraficznego. W: Oświata – to potęga. Wydawnictwo pamiątkowe z okazji 15-lecia niepodległości Państwa Polskiego. Józef Kopeć (red.). Przemyśl: Okręgowy Zarząd Polskiego Białego Krzyża w Przemyślu, 1933.