Puńców

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Puńców
Herb
Herb Puńcowa
Kościół ewangelicki Jana Chrzciciela
Kościół ewangelicki Jana Chrzciciela
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat cieszyński
Gmina Goleszów
Wysokość 300-350 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 1508
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 43-400
Tablice rejestracyjne SCI
SIMC 0052528
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Puńców
Puńców
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Puńców
Puńców
Ziemia 49°43′06″N 18°39′41″E/49,718333 18,661389

Puńców (cz. Puncov) – wieś w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Goleszów. Wieś leży w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego. Powierzchnia sołectwa wynosi 1021 ha[1], a liczba ludności 1508, co daje gęstość zaludnienia równą 147,7 os./km².

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest na Pogórzu Cieszyńskim, w dolinie Puńcówki i na ograniczającym ją od południa dziale wodnym (300–350 m n.p.m.). Od strony północno-zachodniej i północnej sąsiaduje z Cieszynem (Błogocicami, Mnisztwem i Gułdowami), na wschodzie z Dzięgielowem, południowa granica pokrywa się z granicą polsko-czeską, za którą leży miasto Trzyniec (w tym dzielnica Osówki, dawniej część Puńcowa, oraz Kojkowice).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Puńców to jedna z najstarszych miejscowości na Śląsku Cieszyńskim. Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie protekcyjnym biskupa wrocławskiego Wawrzyńca z dnia 25 maja 1223 roku wydanym na prośbę księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza dla klasztoru premonstrantek w Rybniku, w którym to wymieniono około 30 miejscowości mających im płacić dziesięcinę. Pośród 14 miejsowości kasztelanii cieszyńskiej wymieniony jest również Puńców jako Punzo[2][3]. W 1228 roku klasztor premonstrantek zostaje przeniesiony z Rybnika do Czarnowąsów, a dziesięciny z podanych wsi zostały im odebrane, natomiast wyjątkowo Puńców został im przekazany na własność, co zostało wyszczególnione w dokumencie Kazimierza I opolskiego z tego roku[4]. W tym roku Puńców został również przeniesiony na prawo polskie[5]. Po raz kolejny Puńców wzmiankowany został w 1229 roku, w bulli papieża Grzegorza IX dla benedyktynów tynieckich, zatwierdzającej ich posiadłości w okolicy Orłowej, w tym Puńców[6]. W bliżej nieznanym czasie stał się własnością książęcą[7].

Wieś politycznie znajdowała się początkowo w granicach piastowskiego (polskiego) księstwa opolsko-raciborskiego. W 1290 w wyniku trwającego od śmierci księcia Władysława opolskiego w 1281/1282 rozdrobnienia feudalnego tegoż księstwa powstało nowe księstwo cieszyńskie, w granicach którego znalazły się również Puńców. Od 1327 księstwo cieszyńskie stanowiło lenno Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii).

Puńców pozostał własnością książąt cieszyńskich do 1440 roku. Wtedy książęta Włodko i Przemko II sprzedali część tej wsi Jakubkowi z Brzezowic (Brzezówki) za 50 grzywien. Owa sprzedana część wróciła jednak do książąt cieszyńskich w nastąpnych dziesięcioleciach, o czym świadczą ówczesne dokumenty książęce, jak też później urbarz z 1577 roku[8].

Oprócz Puńcowa w dokumencie biskupa Wawrzyńca z 25 maja 1223 roku pojawiła się inna wieś, mianowicie Radowice jako Radouiza[2]. Po raz kolejny pojawiła się ona w 1408 i 1523, a później została wchłonięta właśnie przez Puńców, przypuszczalnie poprzez zakupienie ich przez Goczałkowskich, którzy jeszcze w XVII wieku byli właścicielami części Puńcowa, która to zdominowała w tak połączonym majątku Radowice i narzuciła im swą nazwę[2].

W XV wieku istniała tu już parafia. Na początku XVI wieku w centrum wsi wzniesiono istniejący do dziś kościół pw. św. Jerzego, który wkrótce zajęli protestanci. Jako że jeszcze w średniowieczu obok ludności polskiej osiedli tu osadnicy niemieccy w dobie Reformacji zgodnie z dyplomem księcia Wacława III Adama z 1549 roku kazania w Puńcówie wygłaszane były nie tylko po czesku, ale też po niemiecku[9]. Książę we wspomnianym dyplomie z 1549 podarował również pole kościelne sołtysowi z Puńcowa. W następnym wieku ludność Puńcowa została zdziesiątkowana w wyniku m.in. wojny trzydziestoletniej, w okresie kontrreformacji, świątynia wróciła w ręce katolików (w ich rękach była już według relacji wizytatorów biskupich w 1652[10], a kazania i nabożeństwa prowadzone były już tylko w języku polskim[9].

Według urbarza z 1770 roku we wsi było 47 chłopów osiadłych (posiadających grunta chłopskie): 1 wójt (Jan Babilon), 22 siedlaków, 2 wolnych siedlaków (Jan Henczołek i Paweł Boruta), 3 zagrodników i 10 małych chałupników. Najczęściej wśród wolnych chłopów powtarzały się nazwiska Wojnar (7) i Glajcar (4). Oprócz wolnego siedlaka Pawła Boruty wszyscy mieszkańcy Puńcowa byli zobowiązani do świadczeń na rzecz Komory Cieszyńskiej. Puńców rozwijał się w ścisłej zależności od pobliskiego Cieszyna.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 138 budynkach w Puńcowie na obszarze 1266 hektarów mieszkało 1238 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 97,8 os./km². z tego 540 (43,6%) mieszkańców było katolikami, 698 (56,4%) ewangelikami, 1217 (98,3%) było polsko-, 8 (0,6%) czesko- a 2 (0,2%) niemieckojęzycznymi[11]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 170 a mieszkańców do 1434, z czego 1419 zameldowanych było na stałe, 627 (43,7%) było katolikami, 807 (56,3%) ewangelikami, 1408 (98,2%) polsko-, 9 (0,6%) niemiecko- a 2 (0,1%) czeskojęzycznymi[12].

Od podziału Śląska Cieszyńskiego w 1920 roku, część wsi stanowiąca około 1/5 powierzchni, położona na południowym skłonie działu wodnego (po stronie doliny Olzy), znalazła się w granicach Czechosłowacji (obecnie część miasta Trzyńca w Czechach, jako dzielnica Osówki i gmina katastralna Czeski Puńców).

Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Puńców. W latach 1975-1998 położona była w województwie bielskim.

Od 1945 roku do lat 50. XX wieku stacjonowała tu strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza.

Na terenie wsi, do 21 grudnia 2007 roku znajdowało się polsko-czeskie przejście graniczne Puńców-Kojkovice, które na mocy układu z Schenden zostało zlikwidowane.

Postaci związane z Puńcowem[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe[13]:

  • Kościół parafialny pw. św. Jerzego – późnogotycki z 1518 roku, modernizowany w latach 1902-1905. Jest najstarszym murowanym kościołem na Śląsku Cieszyńskim.
  • Dawny spichlerz zbudowany na przełomie XVIII i XIX w. Murowany z kamienia i cegły na rzucie prostokąta z jednoosiowym ryzalitem, potynkowany. W widoku z zewnątrz dwukondygnacyjny, podpiwniczony. Wnętrze pierwotnie wysokości budynku, później podzielone na dwie kondygnacje i zamienione na mieszkalne. W piwnicach sklepienia kolebkowe. Dach polski łamany, pokryty gontem.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez miejscowość przechodzą trasy rowerowe:

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się szkoła podstawowa. Do gimnazjum młodzież dojeżdża do Goleszowa.

Sport[edytuj | edytuj kod]

We wsi istnieje klub piłkarski Tempo Puńców. Obecnie Tempo gra w bielskiej lidze okregowej.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Puńców kursują autobusy PKS Cieszyn Sp. z o.o. kursujące relacjami Cieszyn – Leszna Podlesie i Cieszyn – Cisownica Pod Tułem oraz prywatnego przewoźnika LINEA TRANS Sp. z o.o.

Przypisy

  1. Gmina Goleszów: Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Goleszów na lata 2007-2013. W: www.goleszow.bip.net.pl [on-line]. 2007-03-21, 2007. [dostęp 2010-12-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 Idzi Panic. Z badań nad osadami zanikłymi na Górnym Śląsku w średniowieczu. Uwagi w sprawie istnienia zaginionych wsi podcieszyńskich, Nageuuzi, Suenschizi, suburbium, Radouiza, Zasere, Clechemuje oraz Novosa. „Pamiętnik Cieszyński”, s. 29-37. Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Cieszynie. ISSN 0137-558x. [dostęp 2012-12-31]. 
  3. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 294. ISBN 978-83-926929-3-5.
  4. I. Panic, 2010, s. 286
  5. I. Panic, 2010, s. 425
  6. I. Panic, 2010, s. 286
  7. I. Panic, 2010, s. 425
  8. I. Panic, 2010, s. 330
  9. 9,0 9,1 Śląsk Cieszyński w początkach czasów nowożytnych (1528-1653). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2011, s. 188, 268-269. ISBN 978-83-926929-5-9.
  10. I. Panic, 2011, s. 294
  11. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  12. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  13. http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/SLS-rej.pdf

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]